1
00:00:26,422 --> 00:00:33,350
Dzień dobry, nazywam się Marcin Lis i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu What The Fox Says.

2
00:00:33,369 --> 00:00:47,103
Tym razem tematem odcinka będą social media, a dokładniej sieć społecznościowa Blue Sky.

3
00:00:47,122 --> 00:00:52,207
Zaczniemy jednak od często ostatnio pojawiającego się tematu, czyli AI.

4
00:00:52,228 --> 00:00:54,810
Tym razem jednak z troszkę innej strony.

5
00:00:55,987 --> 00:01:03,018
Branża sztucznej inteligencji w 2025 roku stanęła przed dużym paradoksem.

6
00:01:03,060 --> 00:01:09,409
Generując astronomiczne przychody, rosła nieporównanie szybko do niczego innego.

7
00:01:09,430 --> 00:01:12,334
Przyciągała też gigantyczne inwestycje.

8
00:01:12,394 --> 00:01:18,704
Jednocześnie jednak większość kluczowych graczy na rynku notowała ogromne straty finansowe.

9
00:01:18,921 --> 00:01:28,521
Więc nadchodzi pytanie, czy AI to biznes, na którym da się zarobić, czy jest to studnia bez dna.

10
00:01:28,540 --> 00:01:37,739
Na przykład OpenAI, czyli firma, która stworzyła ChatGPT jest bardzo dobrym przykładem takiego ekonomicznego paradoksu w tej branży.

11
00:01:39,052 --> 00:01:54,328
Według dokumentów finansowych w 2024 roku OpenAI wydała prawie 4 miliardy dolarów wyłącznie na moce obliczeniowe do obsługi swoich modeli, zaś w zeszłym roku kwota ta została praktycznie potrojona.

12
00:01:55,421 --> 00:02:14,074
Co ciekawe, według sama Altmana przychody w zeszłym roku miały przekroczyć 20 miliardów dolarów, ale nie jest to rozwiązaniem, ponieważ koszty operacyjne nadal przewyższają możliwość monetyzacji tych produktów.

13
00:02:14,153 --> 00:02:21,126
Analitycy zaczęli się zastanawiać, w jaki sposób OpenAI chce sfinansować swoje inwestycje,

14
00:02:21,562 --> 00:02:29,811
jeżeli generuje straty na poziomie mniej więcej 12 miliardów dolarów rocznie.

15
00:02:29,830 --> 00:02:49,070
Jedynym tak naprawdę sensownym rachunkiem tutaj wydaje się liczenie na to, że coraz to nowy kapitał będzie napływać do firmy, czyli coraz więcej inwestorów będzie w nią inwestować, mimo tego, jak wygląda rzeczywisty rachunek inwestycyjny.

16
00:02:50,062 --> 00:02:51,947
Skąd takie wydatki?

17
00:02:52,007 --> 00:02:58,340
Tak naprawdę głównie z umów na moce obliczeniowe, które firma podpisała w zeszłym roku.

18
00:02:58,360 --> 00:03:08,241
W listopadzie OpenAI zawarło 7-letnią umowę z Amazon Web Services, a wcześniej, we wrześniu, ogłoszono kontrakt z firmą Oracle.

19
00:03:09,891 --> 00:03:16,939
Obydwa te kontrakty łącznie mają mieć wartość ponad 300 miliardów dolarów.

20
00:03:16,979 --> 00:03:31,216
Są to kwoty, które tak naprawdę przewyższają dotychczasowy całkowity przychód firmy, więc oznacza to, że OpenAI kupuje to wszystko na kredyt, nie mając takich pieniędzy.

21
00:03:31,235 --> 00:03:33,418
Ale nie tylko OpenAI jest w takim miejscu.

22
00:03:34,123 --> 00:03:49,981
Meta, kolejny gracz w wyścigu, ma zaplanowane wydatki na AI na rok 2026 mniej więcej w okolicy 130 miliardów dolarów.

23
00:03:50,002 --> 00:03:57,009
Amazon planuje na ten rok wydatki ponad 125 milionów dolarów.

24
00:03:58,052 --> 00:04:06,507
Google, Microsoft, Nvidia także dołączają do tego wyścigu zbrojeń.

25
00:04:06,526 --> 00:04:18,627
Problemem jest tylko to, że dla wszystkich tych firm wydatki mnożą się tak, że mogą przewyższyć potencjalne przychody.

26
00:04:19,399 --> 00:04:24,571
Co ciekawe, nie jest tak, że na AI się tylko traci.

27
00:04:24,651 --> 00:04:38,100
O ile OpenAI i Meta ponoszą na chwilę obecną gigantyczne straty, są firmy na rynku, które pokazują, że mając odpowiedni model biznesowy, na AI można zarobić.

28
00:04:38,940 --> 00:04:53,173
Świetnym przykładem jest np. Nvidia, która tak naprawdę zarabia na AI, ale trochę po części dlatego, że Nvidia jest producentem chipów, których wszyscy potrzebują.

29
00:04:53,194 --> 00:04:57,303
Ale też np. firma Antrofic, czyli bezpośredni konkurent OpenAI.

30
00:04:58,516 --> 00:05:16,574
która ma przychody na poziomie miliarda dolarów na koniec 2024 roku, a w zeszłym roku miała osiągnąć, z tego co było szacowane, 7 miliardów dolarów.

31
00:05:16,593 --> 00:05:24,961
Na ten rok, czyli na 2026 rok, Antropik prognozuje przychody w okolicy 20, nawet do 26 miliardów dolarów.

32
00:05:26,949 --> 00:05:54,341
Firma oczekuje osiągnięcia rentowności za dwa lata, czyli w 2028 roku, czyli dopiero wtedy tak naprawdę liczą, że zarobią mimo tych przychodów, ale osiągają to dlatego, że Antrofic nie koncentruje się na drobnych klientach, a bardziej na zawieraniu dużych kontraktów biznesowych z klientami korporacyjnymi.

33
00:05:54,625 --> 00:06:02,625
między innymi z takimi klientami jak Pfizer czy Departament Obrony USA.

34
00:06:02,646 --> 00:06:06,997
Google ma troszkę inne podejście, ale Google też ma trochę inną sytuację.

35
00:06:08,091 --> 00:06:26,454
W przypadku Google mówimy nie tylko o sprzedaży ich własnego AI klientom bezpośrednio, czyli Gemini zwykłym użytkownikom, ale też o kontraktach z takimi firmami, jak na przykład Samsung, który używa Google Gemini jako inteligencji w swoim telefonie.

36
00:06:26,435 --> 00:06:39,432
Dodatkowo od niedawna słyszy się o kontrakcie jaki Google podpisało z Apple i będzie dostawcą silnika AI dla nowej Siri od Apple.

37
00:06:40,947 --> 00:06:43,069
Ale też nie tylko to.

38
00:06:43,110 --> 00:07:03,697
Sprzedając swoje usługi, Google może też sprzedawać platformę, czyli sprzedaje np. Google Cloud, na której klienci mogą stawiać swoje prywatne instancje Google Gemini, żeby mieć dostęp do sztucznej inteligencji z zachowaniem odpowiedniej prywatności danych.

39
00:07:03,982 --> 00:07:18,401
Więc dla firm takich jak Google, które mają cały ekosystem i AI jest tylko jedną ze zmiennych, na pewno istnieje model biznesowy, na którym mogą zarobić.

40
00:07:18,420 --> 00:07:29,634
Dla firm jak OpenAI, dla których tak naprawdę AI jest jedynym źródłem przychodu, na chwilę obecną zarobienie na tym może być bardzo trudne.

41
00:07:37,596 --> 00:07:42,442
AI do działania potrzebuje olbrzymich ilości energii.

42
00:07:42,461 --> 00:07:57,199
Obszary w Oak Ridge w stanie Tennessee, czyli dzisiejsza siedziba projektu Manhattan, już wkrótce może być miejscem kolejnych dużych zmian w dziedzinie energii jądrowej.

43
00:07:57,218 --> 00:08:04,346
Powstają tam w tym momencie fundamenty pod jedną z pierwszych elektrowni jądrowych nowej generacji,

44
00:08:04,850 --> 00:08:13,464
znanych jako małe reaktory modułowe, czy też inaczej zwane small modular reactors SMR.

45
00:08:13,485 --> 00:08:22,521
Buduje je firma Kairos Power, która stoi za tym projektem i która opracowuje swoją technologię od mniej więcej 10 lat.

46
00:08:23,867 --> 00:08:32,720
Wiele firm ściga się w budowie małych reaktorów, które według ekspertów z czasem mogą być tańsze niż duże elektrownie używane.

47
00:08:32,799 --> 00:08:45,355
I od lat mówi się o tym, że świat stoi u progu nowej ery jądrowej, która zapewni tanią energię oraz zaspokoi zapotrzebowanie technologii na energię elektryczną.

48
00:08:45,375 --> 00:08:49,322
Ale póki co nikt ich jeszcze nie zbudował.

49
00:08:49,341 --> 00:08:52,625
Mimo wszystko uważa się, że elementy tych małych reaktorów

50
00:08:52,927 --> 00:09:06,434
będzie można produkować masowo i montować dużo łatwiej niż w przypadku konwencjonalnych konstrukcji, przez co będą one dużo tańsze, no bo będzie to dużo łatwiej zrobić.

51
00:09:06,455 --> 00:09:12,167
W Stanach w tym momencie praktycznie wszystkie działające elektrownie

52
00:09:12,399 --> 00:09:18,251
To są elektrownie zbudowane dziesiątki lat temu.

53
00:09:18,331 --> 00:09:24,625
Związane są z tym wysokie koszty i ich utrzymania.

54
00:09:24,684 --> 00:09:30,797
I mimo że Stany Zjednoczone mają najwięcej reaktorów jądrowych na świecie,

55
00:09:30,777 --> 00:09:38,647
to jeżeli chodzi o budowę nowych, są daleko w tyle za innymi krajami.

56
00:09:38,746 --> 00:09:44,774
W ostatnich dziesięciu latach Chiny na przykład zbudowały ponad 30 nowych reaktorów.

57
00:09:44,815 --> 00:09:48,500
W Stanach w tym czasie zostały ukończone tylko dwa.

58
00:09:48,559 --> 00:09:57,611
I te dwa powstały z wieloletnim opóźnieniem i ich koszt przekroczył trzy razy pierwotny budżet.

59
00:09:58,840 --> 00:10:20,038
W tym momencie prezydent Trump chce, żeby te nowe reaktory, małe reaktory jądrowe, były jednym z jego takich olbrzymich osiągnięć w jego kadencji, w związku z czym Departament Energii przeznaczył 800 milionów dolarów na nowe technologie reaktorów i ponad miliard dolarów na gwarancje kredytowe.

60
00:10:22,903 --> 00:10:26,989
Nie tylko Departament Energii to robi.

61
00:10:27,009 --> 00:10:37,059
Firma należąca do rodziny Trumpów też angażuje się w działalność związaną z elektrowniami.

62
00:10:37,080 --> 00:10:46,029
W grudniu Trump Media & Technology Group ogłosiła, że planuje połączenie się z firmą, która zajmuje się syntezą jądrową.

63
00:10:46,049 --> 00:10:52,017
Tutaj, że tak powiem, synteza jądrowa różni się od energii rozszczepienia jądrowego,

64
00:10:52,485 --> 00:11:13,552
wykorzystywanej obecnie we wszystkich elektrowniach i jest to taka trochę pieśń przyszłości, więc nie jest to coś, co może zostać wykorzystane już teraz, ale pokazuje to, w jakim kierunku wszyscy idą i gdzie widzą przyszłość, gdzie widzą potencjał.

65
00:11:13,572 --> 00:11:17,937
Te nowe reaktory będą wymagały znacznych inwestycji finansowych.

66
00:11:18,337 --> 00:11:40,076
dlatego, że po pierwsze są one nowe, nieprzetestowane, po drugie wymagają też nowego rodzaju paliwa uranowego, z którym branża też ma niewielkie doświadczenie, ale póki co z tego co widać rząd amerykański idzie w tym kierunku, ładuje w to pieniądze, widzą w tym przyszłość.

67
00:11:43,769 --> 00:11:57,822
A wracając do Kairos, ich reaktory mają być dość ciekawe, bo nie tylko, będą dużo mniejsze od konwencjonalnych elektrowni jądrowych.

68
00:11:57,842 --> 00:12:07,231
Nie będzie tam dużych kopulastych budynków z betonu i metalu, nie będzie wieży ciśnień, nie będzie też pary generowanej z wody.

69
00:12:07,251 --> 00:12:08,052
Dlaczego?

70
00:12:08,092 --> 00:12:12,417
Bo zamiast wody reaktor Kairos będzie podgrzewał sól.

71
00:12:12,576 --> 00:12:13,658
To taka ciekawostka.

72
00:12:14,836 --> 00:12:22,345
Paradoksalnie firma, która to buduje, zatrudnia na stałe 540 etatowych pracowników.

73
00:12:22,384 --> 00:12:39,904
Jednocześnie przy 540 osobach projektują oni i produktują własne komponenty, z czego bardzo dużo części wytwarzają walbukierki, czyli 60 mil od Los Alamos, głównej siedziby projektu Manhattan.

74
00:12:39,924 --> 00:12:42,327
Ale nie są oni jedyną firmą, która to robi.

75
00:12:43,591 --> 00:12:51,201
W listopadzie 2023 roku firma Newscale miała dostarczyć pierwszy mały reaktor jądrowy.

76
00:12:51,221 --> 00:13:03,017
Musieli oni jednak anulować projekt po tym, jak przedsiębiorstwa energetyczne wycofały się z umów na zakup energii elektrycznej z powodu zbyt wysokich szacowanych kosztów i po prostu zabrakło ich pieniędzy.

77
00:13:04,346 --> 00:13:18,485
Firma nadal rozwija swoją technologię, obecnie dzięki partnerstwu z inną firmą, EntraOne Energy, która jest właścicielem i deweloperem elektrowni tradycyjnych.

78
00:13:18,504 --> 00:13:33,004
Obie te firmy w zeszłym roku ogłosiły plan budowy nowych reaktorów jądrowych i pierwsze jednostki New Scale mają dostarczać energię od 2030 roku, przynajmniej według planów.

79
00:13:34,317 --> 00:13:43,692
Co im z tego wyjdzie, zobaczymy, bo tak jak mówiłem, poprzednia próba budowy zakończyła się porzuceniem projektu.

80
00:13:43,711 --> 00:13:44,994
Ale nie są oni jedyni.

81
00:13:45,054 --> 00:13:52,846
Są też firmy takie jak GE, Wernowa Hitachi Nuklear Energy, która planuje budowę kilku mniejszych reaktorów.

82
00:13:52,886 --> 00:13:54,570
Jest firma TerraPower.

83
00:13:54,870 --> 00:14:00,176
która jest wspierana finansowo przez Billa Gatesa, buduje ona reaktor w Wyoming.

84
00:14:00,197 --> 00:14:12,288
Jest też startup Radiant, który twierdzi, że zamierza zbudować przenośny mikroreaktor, który będzie wytwarzał energię elektryczną wystarczającą do zasilania tysiąca domów.

85
00:14:12,308 --> 00:14:22,919
Ten startup chce się specjalizować w urządzeniach przeznaczonych do specjalnych zastosowań, takich właśnie jak dostarczanie energii do przenośnych centrów danych lub dla wojska.

86
00:14:26,798 --> 00:14:36,729
Dużą ciekawostką jest to, że wiele tych firm ma swoje siedziby w jednej okolicy, właśnie w okolicy projektu Manhattan.

87
00:14:36,850 --> 00:14:44,979
Radiant, podobnie jak Kairos, ma zamiar produkować swoje reaktory Vogue Bridge.

88
00:14:44,999 --> 00:14:55,370
Kairos, które też ma swój zakład Vogue Bridge i gdzie pracuje nad reaktorem testowym, planuje ukończenie tego reaktoru testowego do 2028 roku.

89
00:14:56,465 --> 00:15:06,183
Jednocześnie zapowiedzieli, że do 2030 roku zbudują jednostkę demonstracyjną, która będzie zdolna do produkcji elektrycznej.

90
00:15:06,203 --> 00:15:17,325
Czyli tak naprawdę w tym momencie jest to wszystko sprzedawanie gruszek na wierzbie bez gotowego produktu, ale z obiecaniem, że dowieziemy, damy radę.

91
00:15:18,250 --> 00:15:29,163
Co ciekawe, Kairos ma już podpisany kontrakt z Google na dostarczenie 500 MW mocy elektrycznej do 2035 roku.

92
00:15:29,202 --> 00:15:32,513
Dlaczego?

93
00:15:32,812 --> 00:15:42,307
Dlatego właśnie, że firmy technologiczne, które inwestują w sztuczną inteligencję, wiedzą, że największym ich problemem jest źródło energii.

94
00:15:42,327 --> 00:15:55,369
Dlatego jeżeli mają na to pieniądze, to inwestują środki finansowe w firmy rozwijające nowe reaktory jądrowe, gdyż to może być dla nich bezpośrednim rozwiązaniem ich problemu.

95
00:15:55,389 --> 00:15:59,394
Takie małe reaktory jądrowe będzie można budować tuż przy datacenter.

96
00:15:59,830 --> 00:16:21,214
przy centrach danych, w których hostowane są maszyny za tą sztuczną inteligencję, więc może być to dla nich znaczne ułatwienie, ale też obniżenie kosztów, gdyż nie będą musieli płacić za przesył, nie będą musieli płacić żadnemu dostawcy, będą po prostu sami sobie to produkować.

97
00:16:24,602 --> 00:16:32,916
A co do kosztów, Kairos odmówił podania informacji na temat kosztów budowy takiej elektrowni.

98
00:16:33,056 --> 00:16:51,082
Z analiz Instytutu Ekonomii, Energetyki i Analiz Finansowych wynika, że anulowany projekt New Scale kosztował mniej więcej, czy kosztowałby, gdyby został zakończony, około 10 miliardów dolarów.

99
00:16:51,231 --> 00:17:00,264
Więc to może pokazywać skalę cen i kosztów.

100
00:17:00,283 --> 00:17:20,209
Tak jak mówiłem na początku, jeżeli komuś uda się wprowadzić takie reaktory do powiedzmy masowej produkcji, to wtedy też na pewno te koszty spadną, ale na chwilę obecną, ponieważ wszyscy tak naprawdę próbują postawić działający prototyp

101
00:17:20,662 --> 00:17:24,089
no to koszty są wysokie.

102
00:17:31,646 --> 00:17:42,803
Jak mówiłem w poprzedniej części, w Stanach powstaje bardzo dużo nowych rozwiązań właśnie związanych z zasilaniem, ale też z technologiami.

103
00:17:42,843 --> 00:17:44,565
Nie wszystkim się to podoba.

104
00:17:44,664 --> 00:17:54,499
Unia Europejska ma nową inicjatywę o pięknej nazwie w kierunku europejskich otwartych ekosystemów cyfrowych.

105
00:17:56,065 --> 00:17:58,807
Nazwa bardzo ambitna.

106
00:17:58,887 --> 00:18:11,384
Chodzi o to, że Komisja Europejska zamierza zająć się tym, co określa jako poważny problem zależności od krajów spoza Unii Europejskiej w strefie cyfrowej.

107
00:18:11,463 --> 00:18:22,156
Komisja twierdzi, że zależność ta ogranicza wybór użytkowników, zmniejsza konkurencyjność przedsiębiorstw z Unii i powoduje problemy z bezpieczeństwem łańcucha dostaw.

108
00:18:22,176 --> 00:18:25,701
Tutaj mamy na myśli i oprogramowanie, i sprzęt,

109
00:18:25,681 --> 00:18:30,627
A wszystko to ma wpływ na kontrolę nad infrastrukturą cyfrową.

110
00:18:30,647 --> 00:18:35,535
Zakres tej inicjatywy jest ogromny, tutaj się nie da ukryć.

111
00:18:35,575 --> 00:18:43,487
Obejmuje ona bowiem takie dziedziny jak przetwarzanie w chmurze, sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo,

112
00:18:44,799 --> 00:18:59,661
Open Software, czyli otwarte oprogramowanie, ale też Open Hardware, czyli otwarty sprzęt, ale też technologie internetowe i zastosowania przemysłowe, takie jak motoryzacja czy produkcja.

113
00:18:59,681 --> 00:19:11,057
Według Komisji Unia dysponuje już tym, co zostało określone jako bardzo aktywny i bogaty ekosystem społeczności programistów open source, jednej z największych na świecie.

114
00:19:11,076 --> 00:19:13,440
Jest w tym wszystkim jednak jeden haczek.

115
00:19:13,807 --> 00:19:21,844
Problem jest taki, że europejscy programiści open source nie mogą uzyskać finansowania na swoje projekty.

116
00:19:21,864 --> 00:19:28,678
Często, jeżeli udaje im się nawet uzyskać jakiś grant badawczy, to trwa on krótko i jest nieduży.

117
00:19:28,861 --> 00:19:48,903
a potem, kiedy próbują wprowadzić swoje projekty do zamówień publicznych, czy rozszerzyć ich skalę na skalę komercyjną, napotykają przeszkody, których firmy amerykańskie u siebie nie mają, ponieważ mają trochę inne prawo i trochę inne rozwiązania.

118
00:19:48,923 --> 00:19:54,430
Więc okazuje się, że wspieranie społeczności open source wyłącznie przez programy badawcze

119
00:19:55,034 --> 00:20:21,108
nie wystarcza do zwiększenia skali działalności i że kluczowe tutaj ma znaczenie wsparcie powstających społeczności, czy to programistów, czy przedsiębiorstw przez państwa i rządy w ramach powiedzmy zrównoważonego wsparcia i zarządzania tymi projektami, co miałoby na celu zwiększenie skali działalności.

120
00:20:21,240 --> 00:20:31,570
ale też wdrożenia przemysłowe, integrację rynkową, czy doprowadzenie do tego, żeby takie rozwiązania mogły być sprzedawane i byłyby rentowne.

121
00:20:31,590 --> 00:20:35,394
No bo nie po to się prowadzi firmy, żeby do niej zawsze dokładać.

122
00:20:35,413 --> 00:20:37,776
W końcu firma ma na siebie zarabiać.

123
00:20:37,796 --> 00:20:45,423
Inicjatywa ta ma na celu właśnie promowanie rozwoju wysokiej jakości, bezpiecznych rozwiązań open source.

124
00:20:45,503 --> 00:20:48,125
Ma demonstrować ich wartość,

125
00:20:48,612 --> 00:21:09,861
ma promować ich użyteczność, ale też minimalizować problemy związane z wdrażaniem, z bezpieczeństwem, żeby w efekcie mieć bezpieczne łańcuchy dostaw oprogramowania, móc zarządzać i otrzymywać kod, wiedzieć co w tym kodzie jest, nie być zależnym od innych.

126
00:21:11,343 --> 00:21:40,506
Inicjatywa ta wzywa też do wspierania modeli biznesowych firm czy fundacji open source przez rozwiązanie takie jak partnerstwa publiczno-prywatne, ale też jeżeli chodzi o ułatwienie dla wdrażania rozwiązań open source w administracji państwowej, nie tylko państwowej, ale generalnie w administracji publicznej, ale też w przedsiębiorstwach prywatnych.

127
00:21:48,130 --> 00:21:53,477
I teraz taki ciekawy news, bezpośrednio nawiązujący do poprzedniego tematu.

128
00:21:53,537 --> 00:22:15,285
Akurat z naszego własnego polskiego podwórka, czyli IT CGI, czyli kanadyjski gigant na rynku, sfinalizował przejęcie Comarch Polska, czyli, co ciekawe, spółki, która jest odpowiedzialna za rozwój i utrzymanie kluczowych systemów informatycznych polskiego sektora publicznego.

129
00:22:15,468 --> 00:22:27,848
Oznacza to nie mniej, nie więcej, tylko że obsługa strategicznych systemów takich jak ZUS, NFZ przejdzie pod kontrolę zagranicznego właściciela.

130
00:22:27,868 --> 00:22:30,594
Ale to nie tylko te rozwiązania.

131
00:22:30,614 --> 00:22:36,384
Komarch obsługował jedne z najważniejszych systemów państwowych w Polsce.

132
00:22:36,403 --> 00:22:39,028
Wśród kluczowych klientów firmy.

133
00:22:39,363 --> 00:23:04,948
znajdują się firmy takie jak klienci tacy jak ZUS, dla której utrzymywał i rozwijał platformę usług elektronicznych i w samym tylko 25 roku zawarto tam nowe umowy o wartości 70 milionów złotych, ale też NFZ, gdzie zintegrował zintegrowany system informatyczny dla NFZ-u,

134
00:23:05,182 --> 00:23:29,895
ale też Agencja Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa, gdzie obsługiwali system wspierający program rozwoju obszarów wiejskich, ale też np. Ministerstwo Finansów i Sądy, dla których Komarch przygotowywał systemy celne, system rejestracji rozpraw, tego typu rozwiązania.

135
00:23:29,915 --> 00:23:34,142
Trzeba przyznać, że transakcja, po której

136
00:23:34,882 --> 00:23:41,807
Obsługa kluczowych systemów państwowych została przekazana zagranicznemu podmiotowi.

137
00:23:41,827 --> 00:24:02,866
Wygląda dość ciekawie w porównaniu do tego, co Komisja Europejska proponuje, czyli do odejścia od zależności od nieeuropejskich dostawców, od integrowania własnych projektów, własnych rozwiązań, od dbania o suwerenność cyfrową.

138
00:24:02,886 --> 00:24:03,488
Więc

139
00:24:04,295 --> 00:24:18,855
Jest to taki news z kategorii trochę żartu, trochę tragedii, można powiedzieć tragicomedii.

140
00:24:18,875 --> 00:24:23,019
Tak czy siak zobaczymy jak to się będzie dalej rozwijać.

141
00:24:23,039 --> 00:24:34,015
Na pewno drugiej takiej firmy jak Comarch w systemach rządowych raczej nie było, więc wyjdzie w praniu jak to się skończy.

142
00:24:41,673 --> 00:24:45,019
A teraz czas na temat odcinka.

143
00:24:45,039 --> 00:24:57,183
W sieciach społecznościowych od jakiegoś czasu pojawia się często pytanie, czy Blue Sky można nazwać sfederalizowaną siecią, czy też raczej mamy do czynienia ze scentralizowanym systemem.

144
00:24:58,632 --> 00:25:14,976
To pytanie nie jest tak całkiem bez sensu, ponieważ ma ono bezpośrednie konsekwencje do tego, kto kontroluje nasze dane, kto kontroluje to, co widzimy, akurat tutaj w przypadku sieci BlueSky.

145
00:25:15,076 --> 00:25:16,759
Ale zacznijmy od początku.

146
00:25:16,739 --> 00:25:31,558
BlueSky to jest sieć społecznościowa, która od samego początku reklamowała się jako zdecentralizowana alternatywa dla tradycyjnych platform społecznościowych takich jak np. Twitter czy Facebook.

147
00:25:31,578 --> 00:25:45,597
W oficjalnej dokumentacji można przeczytać, że BlueSky opiera się na otwartym protokole 80Proto, czyli, rozszerzając ten skrót, Authenticated Transfer Protocol, który ma zapewnić sfederalizowaną architekturę sieciową.

148
00:25:46,522 --> 00:25:52,528
Pytanie tylko, czy rzeczywistość odpowiada deklaracjom z dokumentacji.

149
00:25:52,548 --> 00:25:55,200
Ale co to w ogóle znaczy, że sieć jest sferalizowana?

150
00:25:55,872 --> 00:26:09,833
W najprostszym ujęciu jest to sytuacja, w której mamy wiele niezależnych serwerów, często zarządzanych przez różne podmioty, czy to firmy, czy użytkowników prywatnych, czy to jakieś fundacje, whatever.

151
00:26:09,853 --> 00:26:19,347
Serwery te komunikują się ze sobą za pomocą wspólnego protokołu, a użytkownik może wybrać, na którym serwerze chce trzymać swoje dane, czyli gdzie chce sobie otworzyć konto.

152
00:26:21,067 --> 00:26:21,989
Tyle go interesuje.

153
00:26:22,088 --> 00:26:28,924
Dalej serwery między sobą wymieniają informacje, więc tutaj dla użytkownika jest to niewidzialne.

154
00:26:28,964 --> 00:26:38,586
Najlepszym przykładem takiej architektury jest Mastodon, albo może nawet szerzej mówiąc Fediverse, które zostało zbudowane na protokole ActivityPub.

155
00:26:39,712 --> 00:26:53,891
W takim modelu tożsamość rzutkownika, jego wszystkie posty, relacje społecznościowe nie są przypisane do jednej firmy czy serwera, tylko istnieje coś, co nazywamy interoperacyjnością i portowalnością konta.

156
00:26:53,931 --> 00:27:01,460
Czyli możemy konto w danym momencie wziąć z jednego serwera, przenieść na drugi i nic nie tracimy.

157
00:27:01,480 --> 00:27:04,463
Z drugiej strony mamy systemy scentralizowane.

158
00:27:04,523 --> 00:27:08,269
Tutaj klasycznymi przykładami jest Facebook, Twitter.

159
00:27:08,704 --> 00:27:20,862
Instagram, czyli mamy jedną firmę, jeden zbiór serverów pod kontrolą tej firmy, jedną politykę moderacji i teoretycznie jeden potencjalny punkt awarii.

160
00:27:20,882 --> 00:27:25,848
Jeżeli platforma zablokuje Ci konto, tracisz wszystkie dostępy, tracisz wszystko.

161
00:27:25,868 --> 00:27:32,758
Jeżeli platforma się zamknie, no to społeczność rozpada się, bo nikt nie może tego przejąć.

162
00:27:32,778 --> 00:27:37,664
W praktyce mówimy, że coś jest zcentralizowane, jeżeli większość ruchu przechodzi przez jeden podmiot,

163
00:27:38,201 --> 00:27:49,542
I ten podmiot ma realną władzę nad tym, kto jest widoczny, kto został zbanowany, kto w ogóle może brać udział, kto może założyć konto, a komu je trzeba usunąć itd.

164
00:27:49,563 --> 00:27:51,586
No i teraz wracając do BlueSky.

165
00:27:51,626 --> 00:28:00,682
Tak jak mówiłem, oficjalne materiały opisują protokół ATProto jako otwarty, sfederalizowany protokół do budowania sieci społecznościowych.

166
00:28:01,692 --> 00:28:06,237
W uproszczeniu, tutaj BlueSky składa się z kilku typów usług.

167
00:28:06,297 --> 00:28:10,662
Po pierwsze mamy PDS, czyli Personal Data Server.

168
00:28:10,682 --> 00:28:16,127
To jest serwer, na którym fizycznie trzymamy swoje konto, posty, relacje, profil i tak dalej.

169
00:28:16,147 --> 00:28:22,555
Może go prowadzić firma BlueSky, może go prowadzi ktoś inny, można go sobie hostować samemu w domu.

170
00:28:22,654 --> 00:28:30,163
Dane są przechowywane w podpisanych kryptograficznie repozytoriach, które są przypięte do identyfikatorów zwanych DID.

171
00:28:31,375 --> 00:28:37,701
Po drugie mamy relay'e, czyli to się ładnie w dokumentacji nazywa Big Graph Service.

172
00:28:37,721 --> 00:28:48,034
Relay'e zbierają aktualizacje z wielu serwerów PDS i sklejają je, tak to można chyba najpierw tłumaczyć, w taki jeden wielki strumień zdarzeń.

173
00:28:48,074 --> 00:28:57,025
To jest trochę tak, jakby stworzyć taki centralny kanał, przez który przepływają informacje o wszystkich nowych postach, polubieniach, obserwowaniach itd.

174
00:28:57,045 --> 00:28:59,948
Po trzecie mamy coś takiego jak app view.

175
00:29:00,551 --> 00:29:12,611
Upview to są indeksy aplikacji, to są usługi, które z tego strumienia budują widoki, timeline, wyszukiwarki, listy popularnych postów itd.

176
00:29:12,651 --> 00:29:17,939
Teoretycznie różne firmy mogą budować własny upview z różnymi algorytmami.

177
00:29:17,959 --> 00:29:23,067
Po czwarte mamy usługi dodatkowe, takie jak generatory feedów, labelery moderacyjne.

178
00:29:23,771 --> 00:29:29,638
bo Blue Sky wprowadził coś takiego jak koncepcję komponowalnej moderacji.

179
00:29:29,659 --> 00:29:33,844
To są osobne usługi, które przypinają etykiety do treści.

180
00:29:33,884 --> 00:29:42,993
Na przykład, nie wiem, etykietka typu spam, etykietka typu 18+, etykietka nienawiść, hate, whatever.

181
00:29:43,013 --> 00:29:52,664
A klient powinien decydować, którym labelerom ufa i według których etykietek będzie coś pokazywał lub ukrywał.

182
00:29:53,438 --> 00:30:06,075
Z punktu widzenia protokołu każdą z tych części można wymienić, czyli można mieć na przykład swój własny PDS, Personal Data Server, ale można też mieć własny relay, albo własny upview, albo własną moderację.

183
00:30:06,115 --> 00:30:09,799
Można mieć wszystkie z tych części, a można mieć tylko niektóre.

184
00:30:09,861 --> 00:30:17,351
Można na przykład korzystać z każdej części wprowadzonej przez kogoś innego.

185
00:30:17,371 --> 00:30:18,972
I tak to powinno działać.

186
00:30:19,173 --> 00:30:23,951
Przynajmniej taka jest idea Federacji w wydaniu AT Proto.

187
00:30:23,971 --> 00:30:26,361
I na papierze ma to sens.

188
00:30:26,381 --> 00:30:28,789
W rzeczywistości?

189
00:30:28,829 --> 00:30:30,616
W rzeczywistości nie jest aż tak pięknie.

190
00:30:31,795 --> 00:30:42,243
W 2024 BlueSky oficjalnie otworzył federację z zewnętrznymi serwerami PDS, czyli od wtedy każdy może uruchomić swój serwer i wpiąć go w sieć.

191
00:30:42,263 --> 00:30:59,577
No i tutaj rzeczywiście mamy wiele małych serwerów PDS, od takich jednoosobowych prywatnych instancji, przez jakieś większe prowadzone przez firmy czy projekty, na przykład takie projekty jak, nie wiem, jak Bridger pomiędzy BlueSky a Fediverse.

192
00:30:59,598 --> 00:31:01,380
I tutaj mamy także...

193
00:31:01,663 --> 00:31:08,740
Tożsamość i dane teoretycznie są niezależne od jednej firmy.

194
00:31:08,759 --> 00:31:20,567
Bo tak jak mówiłem, konto w 80Proto jest opisane tym identyfikatorem DID, który w założeniu ma być niezależny od pojedynczego serwera BDS.

195
00:31:22,285 --> 00:31:36,565
Specyfikacja mówi, że w razie upadku Twojego serwera możesz przenieść swoje konto na inny, aktualizując wpis DID i zabierając ze sobą wszystkie relacje, czyli właśnie polubienia, followersów, swoje wpisy itd.

196
00:31:38,333 --> 00:31:42,842
Protokół BlueSky przewiduje też coś takiego jak separację ról.

197
00:31:42,862 --> 00:31:56,510
W przeciwieństwie do ActivityPub, czyli protokołu wykorzystywanego w Fediverse, czyli na przykład w Mastodonie, gdzie serwer jest jednocześnie hostem danych, moderatorem społeczności i często też samą aplikacją kliencką.

198
00:31:56,490 --> 00:31:58,071
w AT Proto.

199
00:31:58,092 --> 00:32:15,807
Te funkcje są rozdzielone, więc tak jak mówiłem, PDS zajmuje się hostingiem konta, Upview Indexem, Labelery moderacją, co w teorii pozwala na niezależne systemy moderacji, alternatywne algorytmy feedu, różne klienckie aplikacje.

200
00:32:15,867 --> 00:32:21,453
Więc protokół jest zbudowany dla sieci sfederalizowanej.

201
00:32:21,513 --> 00:32:25,317
I mimo tego, że rozwiązuje federację inaczej niż

202
00:32:26,578 --> 00:32:35,469
na przykład w Mastodonie, nadal chodzi o to, że mamy wiele serwerów komunikujących się ze sobą w wspólnym standardzie.

203
00:32:35,489 --> 00:32:50,005
Tylko, że w praktyce w BlueSky mamy ten problem, że BlueSky jest bardzo mocno scentralizowany, bo zdecydowana większość jego użytkowników korzysta z jednego serwera, czyli z BlueSky Social.

204
00:32:50,440 --> 00:32:54,166
Więc mamy tutaj dominację jednego dużego operatora.

205
00:32:54,247 --> 00:32:59,457
Większość kont jest hostowana na instancjach kontrolowanych przez BlueSky.

206
00:32:59,477 --> 00:33:06,528
Główne relaye i appview to te, które widać w oficjalnej aplikacji i one też należą do BlueSky.

207
00:33:06,548 --> 00:33:10,676
Czyli tak naprawdę w rzeczywistości to BlueSky decyduje

208
00:33:12,242 --> 00:33:23,479
Co widać, który serwer PDS można odfederować, jeżeli sprawia problemy, kiedy przestać go indeksować, kiedy przestać pokazywać jego treści.

209
00:33:23,499 --> 00:33:29,107
Więc mamy tutaj taką typową, scentralizowaną władzę jednego podmiotu.

210
00:33:29,127 --> 00:33:32,833
Po drugie mamy ograniczenia nałożone na serwery zewnętrzne.

211
00:33:33,876 --> 00:33:48,830
Serwery prowadzone samodzielnie bywają likwidowane, są limity liczby użytkowników na serwerach, jest możliwość tego, że BlueSky może odmówić federacji z daną instancją, czyli teoretycznie każdy z nas może postawić sobie serwer,

212
00:33:49,739 --> 00:33:57,269
ale nie ma gwarancji, że będziemy traktowali na równi z serwerami należącymi do BlueSky.

213
00:33:57,348 --> 00:34:01,153
Po trzecie mamy warstwę identyfikatorów.

214
00:34:01,173 --> 00:34:06,901
Jak już mówiłem konto jest identyfikowane identyfikatorem DID.

215
00:34:06,921 --> 00:34:10,244
W tym momencie jest używana metoda mapowania.

216
00:34:11,422 --> 00:34:17,253
D.I.D., która opiera się na pojedynczym rejestrze hostowanym przez Blue Sky.

217
00:34:17,293 --> 00:34:22,282
I nawet sam zespół Blue Sky przyznaje, że w tym momencie jest to single point of failure.

218
00:34:22,342 --> 00:34:25,768
I zapowiedzieli oni przeniesienie rejestru do niezależnej organizacji.

219
00:34:25,849 --> 00:34:34,865
Ale dopóki to nie nastąpi, to mamy tutaj jedną centralną infrastrukturę identyfikacji użytkowników i tego nie możemy przeskoczyć.

220
00:34:35,081 --> 00:34:44,119
Niestety nie ma na chwilę obecną innej opcji niż ten centralny punkt dla identyfikatorów.

221
00:34:44,139 --> 00:34:50,172
Po czwarte mamy oficjalnego klienta, który nam wyświetla i moderuje feedy.

222
00:34:50,759 --> 00:34:57,148
Dla większości użytkowników BlueSky to jest oficjalna aplikacja i wbudowany system moderacji.

223
00:34:57,248 --> 00:35:08,125
Owszem, teoretycznie można napisać własnego klienta, można podłączać alternatywne labelery, jak już mówiłem wcześniej, tylko że przeciętny użytkownik tego nigdy nie zrobi.

224
00:35:08,144 --> 00:35:16,998
Więc mamy tutaj to, że firma BlueSky definiuje tak naprawdę zasady i widoczność treści w głównym strumieniu.

225
00:35:17,018 --> 00:35:18,740
Więc w praktycznym użyciu

226
00:35:19,682 --> 00:35:26,889
Wygląda to jak jedna duża, zcentralizowana platforma.

227
00:35:26,909 --> 00:35:36,699
Jest też coś takiego, co zostało nazwane iluzją decentralizacji.

228
00:35:36,719 --> 00:35:44,347
Chodzi o to, że federacja w wydaniu BlueSky nie eliminuje zbierania danych behawioralnych, tylko je rozprasza.

229
00:35:44,367 --> 00:35:46,668
Chodzi o to, że kiedy postujemy na BlueSky,

230
00:35:47,476 --> 00:35:52,487
Nasze zachowanie jest zapisywane przez nasz serwer PDS.

231
00:35:52,507 --> 00:36:00,286
Jeżeli ja sobie hostuję mój Personal Data Server, no to moje zachowania są zapisane na moim serwerze.

232
00:36:00,722 --> 00:36:02,527
Ale nie tylko.

233
00:36:02,547 --> 00:36:18,985
Są one też zapisywane przez serwer PDS moich obserwujących, przez relaye, przez które te dane przechodzą, przez usługi indeksujące i potencjalnie przez dostawców analityki, jeżeli operator danego serwera PDS je zintegruje.

234
00:36:19,554 --> 00:36:27,945
Każdy węzeł tak naprawdę może stworzyć taki profil behawiolarny użytkownika niezależnie od innych.

235
00:36:27,965 --> 00:36:39,079
Czyli mamy tutaj przykład, gdzie federacja nie zapobiega profilowaniu, nie zwiększa prywatności użytkownika, tylko wręcz odwrotnie, mnoży liczby podmiotów zdolnych do jego prowadzenia.

236
00:36:39,099 --> 00:36:41,681
Czyli w przypadku protokołu BlueSkype,

237
00:36:41,661 --> 00:36:56,413
Firmy mogą stworzyć własny serwer PDS tylko po to, żeby zbierać te dane, bo zapną sobie do niego własną analitykę i będą ściągały te dane bezpośrednio z sieci, bez pytania kogokolwiek o zgodę.

238
00:36:58,452 --> 00:37:13,572
Czyli podsumowując, można powiedzieć, że BlueSky od strony protokołu, czyli teoretycznie, jest sfederalizowany, ale społecznie, operacyjnie i praktycznie jest to sieć scentralizowana.

239
00:37:13,592 --> 00:37:23,666
To jest taka różnica pomiędzy otwartą architekturą, a rzeczywistością i realną władzą jednego podmiotu.

240
00:37:26,465 --> 00:37:32,836
Kilka razy wspominałem tutaj o Mastodonie i porównywałem do Mastodonu sieć Blue Sky.

241
00:37:32,896 --> 00:37:34,686
Po części z tego powodu, że

242
00:37:35,711 --> 00:37:41,481
Mastodon przez długi czas był zdominowany przez kilka dużych instancji.

243
00:37:41,521 --> 00:37:52,418
Kiedy ściągało się najbardziej popularne klienty Mastodona, można było założyć sobie konto na domyślnej instancji, co powodowało taką właśnie centralizację tej sieci.

244
00:37:52,438 --> 00:37:55,744
Ale był to taki etap rozwoju sieci.

245
00:37:55,764 --> 00:38:02,175
Podobnie może być z BlueSky, bo tak jak mówiłem, na poziomie protokołu jest to sieć sfeteralizowana.

246
00:38:02,155 --> 00:38:13,697
Cały ekosystem zbudowany jest wokół otwartego, federacyjnego protokołu, który pozwala na niezależne serwery PDS, alternatywne relaye, upview, na portowalność kont i tak dalej.

247
00:38:13,717 --> 00:38:20,451
Za kilka lat tak naprawdę okaże się, czy to, gdzie jesteśmy teraz, był tylko etap rozwoju sieci BlueSky,

248
00:38:22,050 --> 00:38:40,869
Czy też tak naprawdę przejdziemy do etapu trochę takiego jak Twitter, gdzie wszystko będzie przechodzić przez infrastrukturę jednej firmy, która będzie miała prawo de facto blokować całe serwery, kształtować widoczność treści i stworzy z tego systemu system centralny.

249
00:38:41,490 --> 00:39:01,746
Jeżeli kogoś to interesuje od strony technicznej, to zachęcam do przeczytania czy spojrzenia sobie na oficjalną dokumentację BlueSky i na bloga BlueSky, gdzie opisano szczegółowo całą federacyjną architekturę sieci.

250
00:39:01,847 --> 00:39:06,114
Natomiast jeżeli nie lubicie czytać dokumentacji,

251
00:39:07,259 --> 00:39:30,525
chcecie wiedzieć, jak na przykład Blue Sky wypada w porównaniu z Mastodonem dokładniej, bo ja już kilka razy porównywałem, to w następnym odcinku będzie analiza porównująca Blue Sky z Fediverse i z Nostr, czyli kolejną siecią rozproszoną, sfederalizowaną.

252
00:39:30,565 --> 00:39:32,728
Zapraszam do wysłuchania.

253
00:39:32,748 --> 00:39:35,291
I dziękuję za ten dzisiejszy odcinek.

254
00:39:35,271 --> 00:39:37,152
Mam nadzieję, że się podobało.

255
00:39:37,193 --> 00:39:38,346
Do usłyszenia.