1
00:00:26,626 --> 00:00:34,113
Dzień dobry, nazywam się Marcin Lis i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu What the Fox says.

2
00:00:34,154 --> 00:00:51,350
Dzisiaj troszkę o kontrolach instalacji fotowoltaicznych, o odpowiedzialności za przestrzeganie lub bardziej nie przestrzeganie zasad RODO, o odpowiedzialności social media, a raczej ich braku,

3
00:00:52,781 --> 00:01:06,367
o open source, najbardziej w kontekście niemieckim, ale też o tym, jaki to ma wpływ na resztę Unii Europejskiej i kilka tematów już bardziej naukowych niż technologicznych.

4
00:01:06,387 --> 00:01:07,668
Zapraszam do wysłuchania.

5
00:01:16,153 --> 00:01:19,498
Na początek o fotowoltaice.

6
00:01:19,519 --> 00:01:28,570
Enea, jeden z największych dystrybutorów energii w Polsce, rozpoczęła falę kontroli przydomowych instalacji fotowoltaicznych w północno-zachodniej części kraju.

7
00:01:28,590 --> 00:01:40,406
Właściciele paneli, u których wykryto niezgodności z dokumentacją, dostają pismo, w którym mają 14-dniowy termin na naprawę uchybień, a jeżeli tego nie zrobią, operator grozi im odłączeniem od sieci.

8
00:01:40,387 --> 00:01:56,150
To bezprecedensowa akcja, przynajmniej na razie, bo jeszcze wcześniej takiej nie było i raczej też sygnał tego, że trzeba się rzekować, że inni operatorzy zrobią to samo.

9
00:01:56,924 --> 00:01:59,890
A dlaczego w ogóle pojawiają się te kontrole?

10
00:01:59,909 --> 00:02:08,447
Chodzi o to, że w regionie Enei działa blisko 200 tysięcy mikroinstalacji OZE, które mają łączną moc prawie 2 GW.

11
00:02:08,546 --> 00:02:17,245
To oznacza, że w niektórych powiatach moc wytwarzana przez panele słoneczne przekracza nawet dziesięciokrotnie lokalne zapotrzebowanie na prąd.

12
00:02:17,224 --> 00:02:30,926
Przy takim nasyceniu sieci każda nieprawidłowość w każdej pojedynczej instalacji może wywołać efekt kaskadowy, czyli przeciążenie, awarie, a nawet zagrożenie dla urządzeń i sąsiadów.

13
00:02:30,947 --> 00:02:41,443
Oczywiście im więcej jest takich problemów, im więcej jest takich instalacji tworzących jakieś niepożądane efekty, tym bardziej te efekty się kumulują.

14
00:02:41,423 --> 00:02:44,728
Operatorzy sprawdzają trzy główne rzeczy.

15
00:02:44,788 --> 00:02:53,661
Zgodność mocy z instalacji z dokumentacją, poziom napięcia oraz legalność prowadzenia energii do sieci.

16
00:02:53,681 --> 00:03:03,735
Podstawą oczywiście są przepisy prawa energetycznego, które dają operatorom prawo do kontroli, a nawet odłączania instalacji, jeżeli według nich zagraża ona stabilności sieci.

17
00:03:05,032 --> 00:03:06,536
No więc po kolei.

18
00:03:06,556 --> 00:03:09,081
Co się dzieje, gdy coś jest nie tak?

19
00:03:09,102 --> 00:03:12,610
Jeżeli ENA wykryje niezgodności, właściciel dostaje pismo.

20
00:03:12,629 --> 00:03:17,862
Tak jak mówiłem, 14-dniowy termin na usunięcie problemów czy awarii.

21
00:03:17,883 --> 00:03:21,572
Jeżeli właściciel tego nie zrobi, grozi po odłączeniu od sieci.

22
00:03:21,687 --> 00:03:30,921
Problemem jest to, że wiele instalacji zostało wykonanych w pośpiechu przez firmy o powiedzmy różnym poziomie kompetencji.

23
00:03:30,942 --> 00:03:44,082
Często zdarza się, że panele lub falowniki mają inną moc niż ta, która została zgłoszona, a niekiedy jest tak, że sami właściciele dokonywali jakiejś modyfikacji bez zgłaszania zmian, a zgodnie z prawem

24
00:03:45,581 --> 00:03:49,508
Coś takiego wiąże się z karą do 1000 zł.

25
00:03:49,528 --> 00:04:02,292
W ostatnich latach mieliśmy korzystne warunki net meteringu, mieliśmy takie programy jak Mój Prąd, w związku z czym rynek fotowoltaiki w Polsce rozwijał się bardzo dynamicznie.

26
00:04:02,271 --> 00:04:14,343
Niestety w związku z tym pojawiło się też dużo różnych mniej lub bardziej uczciwych firm instalacyjnych, które chciały na tym szybko zarobić.

27
00:04:14,424 --> 00:04:20,129
Dochodziło też do niezgodności, żeby nie powiedzieć oszustw dokumentacji.

28
00:04:20,149 --> 00:04:24,834
No i tak jak mówiłem czasami samowolne modyfikacje instalacji przez właścicieli.

29
00:04:24,853 --> 00:04:28,076
No i teraz wszystkie takie rzeczy wychodzą właśnie podczas kontroli.

30
00:04:29,812 --> 00:04:34,357
A co, jeżeli któryś z Was dostanie takie pismo?

31
00:04:34,377 --> 00:04:37,699
Najważniejsze to nie ignorować tego pisma.

32
00:04:37,720 --> 00:04:58,721
14 dni to wydawałoby się krótki termin, ale jest to termin wystarczający, aby np. zgłosić aktualny parametry instalacji, jeżeli coś zostało zmienione, przestawić np. nastawy falownika albo skontaktować się z firmą, która instalowała nam całą instalację fotowoltaiczną.

33
00:04:58,701 --> 00:05:06,555
Jeżeli okazałoby się, że instalacja została wykonana wadliwie, no to macie prawo zgłosić reklamację.

34
00:05:06,675 --> 00:05:15,291
W skrajnych, spornych sytuacjach można nawet iść do prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, żeby się odwoływać.

35
00:05:15,312 --> 00:05:19,680
W przypadku bezpodstawnego odłączenia można się też ubiegać o odszkodowanie.

36
00:05:21,415 --> 00:05:27,482
Czy takie kontrole oznaczają, nie wiem, powiedzmy koniec ery fotowoltaiki w Polsce?

37
00:05:27,521 --> 00:05:29,124
Na pewno nie.

38
00:05:29,144 --> 00:05:38,555
Bardziej pokazują, że posiadanie własnej mikroinstalacji to jest nie tylko korzyść, ale wiążą się z tym też pewne obowiązki.

39
00:05:38,596 --> 00:05:50,189
Dlatego warto regularnie sprawdzać, czy parametry instalacji zgadzają się z dokumentacją, czy nic się nie zmieniło i pamiętać o tym, że każda zmiana w instalacji musi zostać zgłoszona operatorowi.

40
00:05:57,983 --> 00:06:01,749
Kolejny temat to temat Vanity Fair.

41
00:06:01,769 --> 00:06:10,182
Pokazuje on, jak poważnie traktowane są kwestie prywatności w internecie i jak drogo może kosztować ich ignorowanie.

42
00:06:10,201 --> 00:06:18,896
Francuskie CNIL, czyli odpowiednik polskiego UODO, nałożyło na wydawcę magazynu Vanity Fair karę w wysokości 750 tys. euro.

43
00:06:19,836 --> 00:06:20,497
Dlaczego?

44
00:06:20,478 --> 00:06:28,910
Dlatego, że firma systematycznie lekceważyła decyzje użytkowników w kwestii prywatności i stosowała zwodnicze praktyki.

45
00:06:28,930 --> 00:06:38,704
To tak naprawdę ma być nie tylko kara, ale też sygnał dla całej branży, że z prywatnością użytkowników nie ma żartów.

46
00:06:38,723 --> 00:06:41,827
Wszystko zaczęło się w 2019 roku.

47
00:06:43,242 --> 00:06:50,351
Wtedy to właśnie organizacja NOIB, która jest znana z walki o prawa użytkowników sieci, złożyła skargę do SNIL.

48
00:06:50,372 --> 00:07:03,411
Wydawca, czyli francuska firma Les Publications Condrenast, przepraszam za wymowę, otrzymała nakaz poprawy swoich praktyk już w 2021 roku.

49
00:07:03,391 --> 00:07:12,062
Formalnie postępowanie zamknięto rok później, ale kolejne kontrole w 2023 i 2025 wykazały, że problem nadal istnieje.

50
00:07:12,081 --> 00:07:18,990
Firma nie tylko nie wprowadziła niezbędnych zmian, ale wręcz kontynuowała swoje niecne praktyki.

51
00:07:19,011 --> 00:07:21,975
W związku z tym SNIL nie pozostało obojętne.

52
00:07:21,995 --> 00:07:25,399
No i stąd ta kara w wysokości 750 tys. euro.

53
00:07:26,036 --> 00:07:28,300
A co było nie tak?

54
00:07:28,321 --> 00:07:48,838
No cóż, nie był to przypadek, nie był to też błąd techniczny, co można się domyślić po tym, że firma przez lata nie zrobiła nic, mimo że była zobowiązana do usunięcia tego, co robi, zaprzestania tego, więc była to świadoma strategia mająca na celu wymuszenie śledzenia użytkowników.

55
00:07:50,000 --> 00:07:51,961
A co było nie tak?

56
00:07:51,982 --> 00:07:53,584
No cóż, już mówię.

57
00:07:53,603 --> 00:08:06,117
Ale trzeba zaznaczyć, że patrząc na to, że wydawca miał kilka lat na zaprzestanie swoich praktyk, jeżeli byłby to błąd albo przypadek, to raczej by się to stało.

58
00:08:06,177 --> 00:08:14,286
Więc można wnosić, że była to świadoma strategia, mająca na celu umożliwienie sobie śledzenia użytkowników.

59
00:08:15,564 --> 00:08:25,702
W praktyce chodziło o to, że umieszczano ciasteczka śledzące na urządzeniach użytkowników jeszcze zanim użytkownicy zdążyli zobaczyć baner z prośbą o zgodę.

60
00:08:25,723 --> 00:08:31,694
Czyli nieważne czy się zgodziliśmy czy nie, cookies już były.

61
00:08:31,814 --> 00:08:37,624
Wiele cookies służących do personalizacji reklam było oznaczonych jako techniczne lub niezbędne.

62
00:08:38,953 --> 00:08:49,796
Chodziło o to, że mieliśmy informację, że te ciasteczka są wymagane, aby strona działała, więc nie możesz ich wyłączyć, a tak naprawdę chodziło właśnie o śledzenie i zbieranie danych.

63
00:08:49,816 --> 00:08:57,029
Dodatkowo nawet gdy użytkownik kliknął, że się nie zgadza, to skrypty śledzące i tak były uruchamiane.

64
00:08:58,764 --> 00:09:11,105
I według analizy NOIB dane o zachowaniu użytkowników były przesyłane do 375 zewnętrznych partnerów reklamowych i to mimo braku zgody użytkowników.

65
00:09:11,125 --> 00:09:15,693
Więc widać, że tutaj nie chodziło o jakiś przypadek jednostkowy.

66
00:09:16,889 --> 00:09:24,198
tylko po prostu o świadome, zorganizowane działanie, które miało na celu handel danymi użytkowników.

67
00:09:24,219 --> 00:09:42,863
Sprawa Vanity Fair to tak naprawdę nie tylko kara dla jednego wydawcy, ale też przypomnienie dla całej branży, że prywatność w internecie to nie jest jakiś pusty frazes, ale realne prawo i związane z tym realne konsekwencje dla tych, którzy to prawo łamią.

68
00:09:50,706 --> 00:09:59,822
A teraz o social mediach, a dokładniej o odpowiedzialności gigantów technologicznych za uzależnienie od social media.

69
00:10:01,168 --> 00:10:13,488
Niedawno sąd w Los Angeles wydał wyrok w sprawie, w której 20-letnia kobieta, znana jako Kaylee, pozwała Meta i YouTube za uzależnienie od mediów społecznościowych, którego doświadczyła jako dziecko.

70
00:10:13,508 --> 00:10:26,467
Ławnicy sądowi uznali, że zarówno Meta, który jest właścicielem Instagrama, Facebooka, Whatsappa, jak i Google, który jest właścicielem YouTube'a, świadomie stworzyli platformy, które uzależniają i szkodzą zdrowiu psychicznemu młodych użytkowników.

71
00:10:26,447 --> 00:10:35,945
Kaylee uzyskała odszkodowanie w wysokości 6 milionów dolarów, 3 miliony jako zadośćuczynienie, a 3 miliony jako odszkodowanie karne.

72
00:10:36,004 --> 00:10:46,582
Sąd uznał, że obie firmy działały z premedytacją i tutaj firmy oczywiście zapowiedziały, że odwołają się od wyroku, ale wiadomo czego można by się spodziewać.

73
00:10:48,014 --> 00:10:55,067
Co ciekawe, meta podkreśla, że zdrowie psychiczne nastolatków jest złożonym problemem i nie można go łączyć z jedną aplikacją.

74
00:10:55,086 --> 00:11:01,317
Z kolei Google twierdzi, że YouTube to odpowiedzialnie zbudowana platforma streamingowa, a nie serwis społecznościowy.

75
00:11:01,337 --> 00:11:05,365
Jednakże sąd uznał, że obie firmy ponoszą odpowiedzialność za szkody wyrządzone Kaylee.

76
00:11:06,442 --> 00:11:13,520
Kaylee rozpoczęła korzystanie z YouTube'a w wieku 6 lat, a z Instagrama w wieku 9 lat.

77
00:11:13,541 --> 00:11:20,038
Abstrahując od pytania, gdzie byli i co robili rodzice, to jest inna sprawa.

78
00:11:20,058 --> 00:11:21,783
Kwestia jest taka, że...

79
00:11:21,764 --> 00:11:26,350
Jak sama zeznała, nie napotkała żadnych blokad związanych z jej wiekiem.

80
00:11:26,470 --> 00:11:37,625
Jej prawnicy argumentowali, że funkcje takie jak nieskończone przewijanie na Instagramie zostały zaprojektowane tak, aby uzależniać i nie pozwolić się oderwać od ekranu.

81
00:11:37,644 --> 00:11:51,383
Kaylee opowiadała, że w wieku 10 lat zaczęła odczuwać lęk i depresję, a także obsesyjnie skupiać się na swoim wyglądzie, co w efekcie doprowadziło do diagnozy zaburzenia, które sprawia, że osoba nie jest w stanie realistycznie postrzegać swojego ciała.

82
00:11:53,033 --> 00:12:04,951
W trakcie procesu ujawniono wewnętrzne dokumenty Mety, które pokazują, że firma była świadoma, iż dzieci poniżej 13 roku życia korzystają z jej platform, mimo oficjalnego zakazu.

83
00:12:04,971 --> 00:12:15,947
Mark Zuckerberg, prezes Mety, przyznał, że chciałby szybszych postępów w identyfikowaniu takich użytkowników, ale twierdzi, że firma z czasem osiągnęła właściwe miejsce.

84
00:12:15,966 --> 00:12:21,235
Szef Instagrama stwierdził, że 16-godzinne korzystanie z platformy przez nastolatka jest problemowe,

85
00:12:21,568 --> 00:12:23,892
Ale wcale nie jest dowodem na uzależnienie.

86
00:12:23,971 --> 00:12:27,176
Nie, nie w ogóle wcale.

87
00:12:27,196 --> 00:12:33,924
Wyrok ten, tak czy siak, może mieć konsekwencje dla setek podobnych spraw dotączych się w amerykańskich sądach.

88
00:12:34,004 --> 00:12:40,894
Wiadomo, w Stanach jest prawo oparte na precedensach, więc tam bardzo często...

89
00:12:41,566 --> 00:12:52,857
W jednej sprawie szuka się podobnej sprawy i opiera się na jej wyroku, dlatego taki wyrok może być wzorem dla sędziów, którzy pracują nad podobnymi sprawami.

90
00:12:55,066 --> 00:13:07,923
W Nowym Meksyku na przykład, dzień przed ogłoszeniem werdyktu w Kalifornii, sąd uznał metę winną narażania dzieci na niebezpieczne treści, w tym materiały o charakterze seksualnym i kontrakt z zabieżnikami seksualnymi.

91
00:13:07,943 --> 00:13:10,628
Więc nie jest to jedyny przypadek.

92
00:13:10,668 --> 00:13:15,774
Zaczyna to być taka fala i może to mieć bardzo ciekawe konsekwencje dla tych firm.

93
00:13:17,846 --> 00:13:20,490
ale mówimy tutaj Meta i Google.

94
00:13:20,530 --> 00:13:31,767
Tak naprawdę na początku pozwane były jeszcze TikTok, Snap, tyle że obydwie firmy zawarły poufne ugody Scaly jeszcze przed rozpoczęciem procesu.

95
00:13:31,807 --> 00:13:42,841
Sprawy w sądach takie jak ta pokazują, że zmienia się relacja pomiędzy społeczeństwem a firmami technologicznymi.

96
00:13:44,037 --> 00:13:54,836
Chodzi o to, że już od dawna było negatywne nastawienie do mediów społecznościowych wśród mądrzejszych, rozumiejących, co się dzieje ludzi.

97
00:13:54,897 --> 00:14:04,375
Ale w tym momencie przestaje to być tylko teorią spiskową czy marudzeniem jakiegoś małego procenta ludzi.

98
00:14:04,355 --> 00:14:10,363
Teraz coraz więcej krajów zaczyna myśleć lub wprowadzać ograniczenia.

99
00:14:10,403 --> 00:14:15,109
Australia już wprowadziła ograniczenie dla dzieci skorzystając z mediów społecznościowych.

100
00:14:15,149 --> 00:14:23,200
Wielka Brytania testuje program pilotażowy, więc jest tu pewien postęp.

101
00:14:23,259 --> 00:14:27,725
A co to oznacza dla przyszłości mediów społecznościowych?

102
00:14:27,745 --> 00:14:30,970
No cóż, tak naprawdę się okaże, aczkolwiek

103
00:14:32,501 --> 00:14:35,395
Mam pewne wątpliwości czy dużo się zmieni.

104
00:14:35,416 --> 00:14:39,817
Za duże pieniądze za tym stoją, żeby te firmy sobie po prostu odpuściły.

105
00:14:39,837 --> 00:14:41,043
Na pewno będą...

106
00:14:42,070 --> 00:14:59,126
PR-owo działać, żeby pokazać, że coś zmieniają, ale wątpię, czy naprawdę coś zrobią, bo bezpieczeństwo dzieci raczej nigdy nie było dla tych firm priorytetem.

107
00:14:59,167 --> 00:15:07,335
Było co najwyżej jakimś dodatkiem do strategii biznesowej, jeżeli w ogóle było uwzględniane.

108
00:15:07,315 --> 00:15:32,900
Więc wydaje mi się, że właśnie takie wyroki i zmuszenie tych firm do płacenia olbrzymich kar, ale też zmuszenie ich do zmiany swojego postępowania i to zmuszenie, naprawdę zmuszenie, nie że poproszenie ich o to, żeby to zrobili, tylko po prostu nakazanie im tego, może być jedyną nadzieją na zmianę, aby...

109
00:15:32,880 --> 00:15:50,740
poczynione zostały jakiekolwiek kroki, żeby chronić dzieci i młodzież w internecie, bo bez tego, bez tego to słabo to widzę.

110
00:15:50,760 --> 00:15:55,947
No dobra, to było na tyle takich pesymistycznych tematów.

111
00:15:55,966 --> 00:16:02,634
Teraz coś bardziej optymistycznego, związanego też z tematem, który jest bliski mojemu sercu, czyli open source.

112
00:16:03,695 --> 00:16:14,288
Chodzi o decyzję Niemiec, która może zmienić sposób, w jaki administracje publiczne w całej Unii Europejskiej podchodzą do dokumentów elektronicznych.

113
00:16:14,307 --> 00:16:24,201
Niemiecki rząd wprowadził obowiązkowe otwarte standardy dokumentów w ramach tzw. Deutschlandstag, czyli nowego systemu cyfrowego dla całej administracji publicznej.

114
00:16:25,918 --> 00:16:35,179
Jeżeli zastanawiacie się, dlaczego to jest ważne, to chodzi o to, że to nie jest tylko kwestia formatu plików.

115
00:16:35,221 --> 00:16:44,501
To jest kwestia niezależności, bezpieczeństwa, przyszłości cyfrowej, więc jest to bardzo poważny temat.

116
00:16:44,481 --> 00:16:47,768
No dobra, ale przejdźmy do szczegółów.

117
00:16:47,807 --> 00:16:54,419
Deutschlandstag to nowy zunifikowany system cyfrowy, który ma służyć przede wszystkim niemieckim urzędom.

118
00:16:54,500 --> 00:17:00,110
I gdy mówię urzędom mam na myśli od ministerstw federalnych aż po lokalne samorządy.

119
00:17:01,306 --> 00:17:17,778
Celem tego systemu jest stworzenie wspólnej, interoperacyjnej i suwerennej infrastruktury IT, która ułatwi wymianę danych pomiędzy instytucjami, ale też obniży koszty i zmniejszy zależność od dostawców oprogramowania.

120
00:17:17,759 --> 00:17:26,433
W praktyce oznacza to, że wszystkie dokumenty w niemieckiej administracji publicznej będą musiały być zapisywane w dwóch ściśle określonych formatach.

121
00:17:26,493 --> 00:17:35,128
Albo ODF, czyli Open Document Format, albo PDF-UI, czyli PDF Universal Accessibility.

122
00:17:35,229 --> 00:17:37,894
A dlaczego to takie ważne i co to za formaty?

123
00:17:37,874 --> 00:17:48,723
ODF to jest otwarty, oparty na XML standard dla dokumentów biurowych, czyli dla tekstów, arkuszy kalkulacyjnych, prezentacji itd.

124
00:17:48,763 --> 00:17:58,333
Jest on utrzymywany przez organizację Oasis i jest standardem ISO, co oznacza, że nie jest kontrolowany przez żadną pojedynczą firmę.

125
00:17:58,353 --> 00:18:07,662
PDF UA z kolei to standard dostępności dla plików PDF, który zapewnia, że dokumenty są czytelne dla wszystkich, w tym dla osób z niepełnosprawnościami.

126
00:18:08,923 --> 00:18:10,946
A dlaczego to takie ważne?

127
00:18:10,967 --> 00:18:16,875
Bo jak mówiłem, to nie jest zalecenie, to nie jest prośba, to jest obowiązek.

128
00:18:16,915 --> 00:18:33,940
Niemiecki rząd tutaj nie sugeruje czy nie zachęca, on po prostu nakazuje używania tych dokumentów, co oznacza, że od teraz w urzędach nie będzie można korzystać z zamkniętych własnościowych formatów takich jak DOC, DOCX czy XLSX, tym podobne rzeczy.

129
00:18:33,960 --> 00:18:34,340
No dobrze.

130
00:18:35,401 --> 00:18:40,868
A poza oczywiście zmianą formatu, co nam to jeszcze daje?

131
00:18:40,888 --> 00:18:45,875
Pierwsze, moim zdaniem najważniejsze, suwerenność cyfrowa.

132
00:18:45,935 --> 00:18:57,932
Wiele administracji publicznych w Europie było lub jest uzależnionych od oprogramowania i formatów kontrolowanych przez pojedyncze, najczęściej zagraniczne, w domyśle amerykańskie korporacje.

133
00:18:58,721 --> 00:19:20,982
To powodowało, że był bardzo duży możliwy efekt czy ryzyko takiego vendor lock-in, czyli sytuacji, w której zmiana dostawcy staje się praktycznie niemożliwa ze względu na koszty związane z migracją z jednego formatu dokumentów na drugi, bo byłoby to wymagane przy zmianie oprogramowania.

134
00:19:20,962 --> 00:19:23,871
Deutschlandstag ma to zmienić.

135
00:19:23,912 --> 00:19:35,766
Właśnie dzięki temu, że stawia na otwarte standardy, więc tutaj możemy używać różnorakiego oprogramowania, ale w efekcie zawsze mamy ten sam format wynikowy pliku.

136
00:19:36,623 --> 00:19:40,429
Po drugie, w związku z tym oszczędności.

137
00:19:40,449 --> 00:19:44,355
Możemy wybrać dostawcę oprogramowania jakiego tylko chcemy.

138
00:19:44,395 --> 00:19:55,914
Nie musi to być np. zawsze Microsoft, bo tylko on ma swojego Office'a, tylko możemy wybrać każde możliwe oprogramowanie, które działa z otwartymi plikami.

139
00:19:55,894 --> 00:19:58,919
A to oznacza oszczędności.

140
00:19:58,939 --> 00:20:12,095
Mamy przykład niemieckiego landu Schleswig-Holstein, który pokazuje, że migracja z oprogramowania Microsoftu na LibreOffice zaoszczędziła im ponad 15 milionów euro rocznie na samych tylko licencjach.

141
00:20:12,134 --> 00:20:13,998
I to jest tylko jeden land.

142
00:20:14,057 --> 00:20:20,005
To pomyślcie sobie, jaka to będzie oszczędność w skali kraju.

143
00:20:20,025 --> 00:20:23,910
Kolejna sprawa to, jak już mówiłem, bezpieczeństwo.

144
00:20:25,357 --> 00:20:31,428
Otwarte formaty gwarantują, że dokumenty takie będą czytelne za 5, 10, 20 lat.

145
00:20:31,448 --> 00:20:38,621
I to niezależnie od tego, czy dany producent do programowania będzie istnieć, czy nie.

146
00:20:38,760 --> 00:20:48,176
A to jest bardzo ważne właśnie z punktu widzenia administracji, która często ma obowiązek przechowywania czy archiwizacji dokumentów przez wiele lat.

147
00:20:49,017 --> 00:21:11,311
No i co też bardzo ważne, to jest dostępność i inkluzywność, czyli właśnie tutaj dochodzimy do tego PDF UA, który standard ten zapewnia, że dokumenty są dostępne dla osób z różnymi niepełnosprawnościami, czy to ruchowymi, czy wzrokowymi, więc tutaj mamy do czynienia nie tylko z kwestią prawną, ale też po prostu...

148
00:21:12,035 --> 00:21:17,160
Po pierwsze etyczną, a po drugie takim ludzkim podejściem do obywateli.

149
00:21:17,180 --> 00:21:25,208
Bo pokazuje to, że nikogo nie wykluczamy i że wszyscy mogą korzystać z tych dokumentów tak samo.

150
00:21:25,228 --> 00:21:26,549
A dlaczego to jest takie ważne?

151
00:21:26,569 --> 00:21:33,096
Chodzi o to, że decyzja Niemiec może być sygnałem dla całej Unii Europejskiej.

152
00:21:33,115 --> 00:21:37,941
Już teraz inne kraje, np. Francja czy Dania chcą wprowadzić podobne rozwiązania.

153
00:21:38,798 --> 00:21:46,834
Tyle, że w Niemczech jest to system wprowadzony najbardziej kompleksowo i też wiążąco.

154
00:21:46,854 --> 00:21:51,483
Tutaj nie ma zachęt, tutaj nie ma próśb, tutaj jest po prostu nakaz.

155
00:21:51,503 --> 00:21:57,194
Więc przykład Niemiec może przyspieszyć podobne zmiany w innych państwach Unii Europejskiej.

156
00:21:57,174 --> 00:22:13,227
Florian Effenberger, czyli dyrektor wykonawczy The Document Foundation podkreśla, że nie można mówić o suwerenności cyfrowej, dopóki dokumenty są zamknięte we własnościowych formatach kontrolowanych przez jednego, najczęściej zagranicznego dostawcę.

157
00:22:13,207 --> 00:22:28,448
Deutschlandstag to potwierdzenie, że otwarte standardy nie są jakąś fanaberią entuzjastów technologicznych, jakichś geeków, ale po prostu podstawą czy fundamentem takiej nowoczesnej, demokratycznej administracji.

158
00:22:30,165 --> 00:22:43,560
Co więcej, zastosowanie otwartych standardów to szansa dla europejskiego rynku IT, bo otwarte standardy sprzyjają konkurencji, sprzyjają innowacji.

159
00:22:43,580 --> 00:22:55,953
Każda firma może tworzyć oprogramowanie kompatybilne z tymi formatami i nie musi się obawiać o naruszenie patentów czy licencji, więc tutaj jest miejsce i potencjał dla europejskich firm,

160
00:22:57,352 --> 00:23:10,425
by stworzyć np. własne pakiety biurowe, czy własne oprogramowanie dla administracji i nie być zmuszonym do płacenia licencji dla amerykańskich korporacji.

161
00:23:10,445 --> 00:23:12,811
Czy taka decyzja to same plusy?

162
00:23:14,445 --> 00:23:15,587
Oczywiście, że nie.

163
00:23:15,647 --> 00:23:17,972
Zawsze są jakieś ryzyka.

164
00:23:18,032 --> 00:23:37,230
Pierwszy to koszty migracji, no bo trzeba przeszkolić pracowników z użytkowania nowego oprogramowania, czasami trzeba dostosować systemy istniejące, rozwiązać ewentualne problemy z kompatybilnością i tym podobne rozwiązania.

165
00:23:37,210 --> 00:23:51,326
Ale, koniec końców, ryzyko podjęcia takiej zmiany jest mniejsze niż ryzyko związane z pozostaniem i byciem uzależnionym od zagranicznej korporacji.

166
00:23:51,346 --> 00:24:04,922
Dodatkowo długoterminowe korzyści, czyli właśnie bezpieczeństwo, niezależność, ale też bardzo wymierna korzyść, czyli oszczędność, znacznie przewyższają takie krótkoterminowe trudności związane z samym procesem migracji.

167
00:24:05,711 --> 00:24:10,921
Czy inne kraje Unii Europejskiej pójdą za przykładem Niemiec?

168
00:24:10,941 --> 00:24:12,262
Nie wiem.

169
00:24:12,282 --> 00:24:25,324
Bardzo bym chciał, jak chyba już wiecie słuchając tego, co mówię, jestem wielkim fanem oprogramowania open source i uważam, że jest to oprogramowanie, na którym

170
00:24:25,439 --> 00:24:30,410
można się bawić, można go używać, ale można też na nim zarabiać.

171
00:24:30,450 --> 00:24:43,178
Może niekoniecznie bezpośrednio, bo może nie zarabiamy na sprzedaży licencji, w przypadku uruchomienia open source, ale można zarabiać na wdrożeniach, szkoleniach, serwisie,

172
00:24:44,525 --> 00:25:05,859
konsultingu, więc jest to jak dla mnie miejsce, gdzie nadal można robić biznes i bardzo bym chciał, żeby europejskie rządy poszły w tym kierunku, a europejskie firmy weszły na rynek ze swoimi rozwiązaniami, pomysłami i zarabiały na tym.

173
00:25:05,880 --> 00:25:07,883
A jak wyjdzie w praktyce, no to się okaże.

174
00:25:15,877 --> 00:25:26,527
Okej, kolejny temat to temat technologiczno-naukowy, a dokładniej komputery kwantowe.

175
00:25:26,547 --> 00:25:31,119
Rząd UK ogłosił właśnie gigantyczną inwestycję w tą technologię.

176
00:25:31,875 --> 00:25:34,558
Ale tak tytułem wstępu, gdyby ktoś nie wiedział.

177
00:25:34,578 --> 00:25:43,951
Komputery kwantowe to nie są takie zwykłe komputery, które znamy na przykład z domów, tylko komputery działające na troszkę innej zasadzie.

178
00:25:44,071 --> 00:25:54,525
Wykorzystują one zjawiska kwantowe, takie jak superpozycja czy splątanie kwantowe i dzięki temu potrafią one rozwiązywać problemy, z którymi tradycyjne komputery sobie nie radzą.

179
00:25:55,837 --> 00:26:01,051
Dlatego właśnie rząd Wielkiej Brytanii postanowił postawić na tą technologię.

180
00:26:01,071 --> 00:26:09,595
Według najnowszych informacji w ciągu najbliższych czterech lat Wielka Brytania zainwestuje ponad miliard funtów w badania i rozwój komputerów kwantowych.

181
00:26:11,042 --> 00:26:15,227
A dlaczego postanowili to zrobić?

182
00:26:15,247 --> 00:26:17,730
No cóż, odpowiedź wydaje się prosta.

183
00:26:17,769 --> 00:26:26,298
Komputery kwantowe to nie tylko przyszłość technologii, ale też kwestia bezpieczeństwa narodowego.

184
00:26:26,318 --> 00:26:33,886
Rządy na całym świecie zdają sobie sprawę, że ten, kto opanuje technologię komputerów kwantowych, ten zyska ogromną przewagę.

185
00:26:33,906 --> 00:26:36,730
I to nie tylko w dziedzinie nauki, ale też obronności.

186
00:26:38,009 --> 00:26:41,772
A co konkretnie chce uzyskać rząd brytyjski?

187
00:26:41,853 --> 00:26:48,000
Według oficjalnego komunikatu pieniądze zostaną przeznaczone na kilka kluczowych obszarów.

188
00:26:48,019 --> 00:26:53,527
Najważniejsze to zbudowanie prototypów kwantowych maszyn, które będą testowane i oceniane.

189
00:26:53,606 --> 00:27:07,122
Celem tego jest stworzenie w ciągu najbliższych 10 lat dużych, bardzo zaawansowanych komputerów kwantowych, które będą mogły być wykorzystywane nie tylko przez naukowców, ale też w praktyce przez sektor publiczny i prywatny.

190
00:27:07,102 --> 00:27:09,125
A dlaczego?

191
00:27:09,165 --> 00:27:15,439
Dlatego, że komputery kwantowe właśnie przez to jak działają mogą zrewolucjonizować wiele dziedzin.

192
00:27:15,459 --> 00:27:17,604
Na przykład medycyna.

193
00:27:17,624 --> 00:27:25,380
Dzięki komputerom kwantowym potencjalnie będziemy mogli szybciej i dokładniej analizować na przykład dane genetyczne, co może przyspieszyć odkrywanie nowych terapii.

194
00:27:26,913 --> 00:27:35,606
W logistyce mogą pomóc w optymalizacji tras transportu, więc mniej korków, mniejsze zużycie paliwa, mniejsze zanieczyszczenia.

195
00:27:35,626 --> 00:27:46,525
A co bardzo ważne dla rządów, komputery kwantowe potrafią łamać obecne standardy szyfrowania, więc jest to

196
00:27:47,180 --> 00:28:06,116
związane z wojskowym bezpieczeństwem komunikacji przechowywania danych szyfrowania, bo wiadomo, że żaden rząd i żadne wojsko nie chciałoby, żeby ich komunikacja mogła zostać łatwo odszyfrowana przez wroga.

197
00:28:06,217 --> 00:28:14,924
Podsumowując, Wielka Brytania postanowiła postawić na przyszłość, inwestując ten miliard funtów w komputery kwantowe.

198
00:28:16,508 --> 00:28:31,761
Dzięki temu mogą przyspieszyć rozwój technologii i sprawić, że stanie się ona dostępna nie tylko dla rządów wielkich korporacji, ale też bliższa zwykłym ludziom.

199
00:28:31,781 --> 00:28:33,344
Czy się to uda?

200
00:28:33,384 --> 00:28:36,326
Jak zwykle czas pokaże.

201
00:28:36,346 --> 00:28:40,069
Ale muszę przyznać, kibicuję im trochę.

202
00:28:40,109 --> 00:28:42,551
Mam nadzieję, że to pójdzie do przodu.

203
00:28:42,571 --> 00:28:43,393
No i...

204
00:28:44,250 --> 00:28:59,083
Mam nadzieję, że za kilka lat będę mógł powiedzieć w którymś odcinku z podcastów, że dokonano tego.

205
00:28:59,103 --> 00:29:03,491
Sekcja newsowa powiedzmy, ale związana z bezpieczeństwem.

206
00:29:04,483 --> 00:29:16,974
24 marca, czyli 3 dni przed dniem kiedy to nagrywam, na oficjalnym repozytorium PP pojawiła się złośliwa wersja niezwykle popularnej biblioteki nazywającej się LiteLLM.

207
00:29:18,170 --> 00:29:28,853
Ta biblioteka to open source'owa bramka powiedzmy, która ułatwia programistom łączenie się z wieloma modelami językowymi za pomocą jednego interfejsu API.

208
00:29:28,873 --> 00:29:33,201
I żeby to było jasne, to nie jest jakiś malutki niszowy projekt.

209
00:29:33,221 --> 00:29:37,089
To jest paczka, która ma ponad 97 milionów pobrań.

210
00:29:37,541 --> 00:29:48,032
Atakujący wykorzystali mechanizm ukrywania kodu w plikach z rozszerzeniem PTH, czyli tak zwany Python Startup Hooks.

211
00:29:48,053 --> 00:29:54,940
Wrzucony przez nich do zatrutej paczki plik był automatycznie wykonywany przy każdym uruchomieniu interpretora Pythona.

212
00:29:55,000 --> 00:30:02,048
Oznacza to, że programiści nie musieli nawet pisać polecenia, żeby zaimportować LiteLLM w swoim kodzie.

213
00:30:02,028 --> 00:30:15,304
Wystarczyło, że zainstalowali paczkę, np. przez pobranie innego projektu, który używał LiteLL jako zależności, a złośliwy skrypt uruchamiał się w tle przy każdym wywołaniu.

214
00:30:15,324 --> 00:30:17,307
A co robił ten kod?

215
00:30:17,326 --> 00:30:19,710
No, to jest właśnie ciekawe.

216
00:30:19,750 --> 00:30:27,900
Kod wykradał z systemu klucze SSH, zmienne środowiskowe, a więc np. klucze API oraz pliki z konfiguracją Dockera.

217
00:30:28,218 --> 00:30:37,851
Kradzione były też dane uwierzytelniające do chmur takich jak AWS, Google, Azure, a także całe konfiguracje klastrów Kubernetes.

218
00:30:37,871 --> 00:30:45,099
Nie uszczędzono też prywatnych kluczy TLS, haseł do baz danych, a także portfeli plików kryptowalutowych.

219
00:30:45,119 --> 00:30:51,828
Dodatkowo zbierane były też historie powłoki, czyli np. Bash History czy ZSH History.

220
00:30:52,400 --> 00:31:02,010
gdzie często są możliwe do podejrzenia hasła wpisywane po prostu tak z palca, a nie przez pliki ENF.

221
00:31:02,030 --> 00:31:09,319
Wszystkie takie dane były pakowane do archiwum, szyfrowane i wysyłane na serwer napastników.

222
00:31:09,339 --> 00:31:15,106
Szacuje się, że ofiarom tego ataku mogło paść nawet pół miliona urządzeń.

223
00:31:15,126 --> 00:31:17,390
I tutaj to jest w ogóle ciekawostka.

224
00:31:17,450 --> 00:31:22,035
Pół miliona tylko dzięki temu, że atakujący popełnili błąd.

225
00:31:23,145 --> 00:31:37,890
Chodziło o to, że wstrzyknięty kod u niektórych użytkowników zachowywał się jak tak zwana forkbomba, czyli po prostu skrypt uruchamiał w tle kolejny skrypt, który uruchamiał kolejny skrypt i tak się zapętlał.

226
00:31:37,950 --> 00:31:46,182
I u niektórych programistów, zwłaszcza używających środowisk takich jak kursor, powodowało to natychmiastowe zużycie pamięci RAM i zawieszenie komputera.

227
00:31:46,737 --> 00:31:54,393
Dzięki temu właśnie, że ten kod wywalał sprzęt, szybko zauważono, że z paczką coś jest nie tak.

228
00:31:54,413 --> 00:32:03,010
Usunięto ją z repozytorium, tak naprawdę usunięto ją bardzo szybko, bo po niespełna 3 godzinach.

229
00:32:03,112 --> 00:32:07,580
Ale te 3 godziny wystarczyły, żeby zainfekować te pół miliona urządzeń.

230
00:32:09,551 --> 00:32:18,778
Za atak odpowiada grupa Team PCP, która dostała się do infrastruktury LiteLLM poprzez wcześniejsze schakowanie skanera podatności.

231
00:32:18,798 --> 00:32:20,603
To jest dopiero ciekawe.

232
00:32:20,623 --> 00:32:24,894
To taki, można powiedzieć, klasyczny przykład ataku na łańcuch dostaw.

233
00:32:26,089 --> 00:32:28,834
Co zrobić, jeżeli używasz pytona?

234
00:32:28,854 --> 00:32:36,204
No cóż, sprawdź, czy w Twoim systemie albo w Twoich kontenerach nie zainstalowała się ta zainfekowana wersja.

235
00:32:36,224 --> 00:32:55,032
A jeżeli okaże się, że ją masz, no to niestety, musisz założyć, że wszystkie hasła, klucze, tokeny, które znajdowały się na tej maszynie, również te w plikach ENF, są w rękach włamywaczy, więc należy je jak najszybciej unieważnić i zrotować, zamienić innymi.

236
00:32:56,296 --> 00:33:25,999
Incydent ten pokazuje jak ważne jest monitorowanie zależności zwłaszcza tych używanych w procesach automatyzacji ponieważ tutaj mamy do czynienia z atakiem na łańcuch dostaw i tak naprawdę to jakie narzędzia czy jakich bibliotek używamy w swoich projektach może czynić tą małą różnicę czy zostaniemy zhakowani czy nie.

237
00:33:26,484 --> 00:33:28,869
Na przykład tutaj właśnie w tym przypadku.

238
00:33:28,890 --> 00:33:39,170
Szybka reakcja społeczności i błędy po stronie atakujących ograniczyły szkody, jeżeli można tak powiedzieć, i doprowadziły tylko do zainfekowania pół miliona urządzeń.

239
00:33:39,190 --> 00:33:41,253
Ale był to tylko szczęśliwy traf.

240
00:33:48,372 --> 00:33:57,708
Na koniec temat, który łączy sztuczną inteligencję, Kubernetes i open source.

241
00:33:57,728 --> 00:34:07,765
Chodzi mi dokładnie o projekt LLMD, projekt, który niedawno dołączył do inkubatora Cloud Native Computing Foundation, czyli CNCF.

242
00:34:09,820 --> 00:34:24,487
LLM&D to skrót od Large Language Model Demon, czyli usługa działająca w tle, która ma za zadanie usprawnić proces interferencji, czyli wyciągania wniosków z modeli językowych w środowisku Kubernetes.

243
00:34:25,193 --> 00:34:26,695
O co w tym chodzi?

244
00:34:26,715 --> 00:34:42,003
Tak prosto mówiąc, wyobraźcie sobie, że macie ogromny model językowy, taki mniej więcej jak te, które stoją za chatbotami, czy tam narzędziami do generowania tekstu i teraz chcemy uruchomić taki model na swoim własnym klastrze Kubernetes.

245
00:34:41,983 --> 00:34:50,193
Tradycyjnie aby to zrobić musielibyśmy przygotować kontenery, skonfigurować je, uruchomić, później monitorować.

246
00:34:50,213 --> 00:34:57,983
To wszystko wymaga czasu, pracy, zwłaszcza gdy mamy wiele modeli lub chcemy je często aktualizować.

247
00:34:58,043 --> 00:35:02,710
I tutaj właśnie wchodzi cały na biało LLMD.

248
00:35:02,690 --> 00:35:04,331
Dlaczego?

249
00:35:04,371 --> 00:35:07,916
Bo LLMD automatyzuje ten proces.

250
00:35:08,036 --> 00:35:16,288
LLMD działa jak menadżer, który zajmuje się uruchamianiem, skalowaniem i monitorowaniem modeli językowych w Kubernetes.

251
00:35:16,307 --> 00:35:26,300
Dzięki temu nie trzeba ręcznie konfigurować każdego kontenera, nie trzeba się martwić o to, czy mamy wystarczająco dużo zasobów, czy wszystko działa poprawnie.

252
00:35:26,280 --> 00:35:28,974
LLMD robi to za nas.

253
00:35:28,994 --> 00:35:33,556
Optymalizuje on wykorzystanie zasobów, dbaj o to, żeby model działał płynnie,

254
00:35:34,802 --> 00:35:39,166
wydajnie, więc ułatwia nam bardzo pracę.

255
00:35:39,186 --> 00:35:40,407
Czy to jest ważne?

256
00:35:40,447 --> 00:36:04,809
No cóż, wraz z rosnącym zapotrzebowaniem na AI coraz więcej firm chce uruchamiać modele językowe w swoich własnych środowiskach ze względu na prywatność, bezpieczeństwo, czasami na to, że są zobowiązane prawnie, że nie mogą wysyłać swoich danych poza własne środowisko, a Kubernetes jest standardem w zarządzaniu kontenerami w biznesie.

257
00:36:04,789 --> 00:36:12,907
Jednakże do tej pory brakowało tam narzędzia, które ułatwiałoby zarządzanie modelami AI.

258
00:36:13,007 --> 00:36:18,398
I teraz skąd się w ogóle wziął LLMD?

259
00:36:18,418 --> 00:36:23,068
Ano na CubeCon Europe 2026 w Amsterdamie.

260
00:36:23,842 --> 00:36:37,952
IBM Research, Red Hat i Google Cloud ogłosiły, że darują LLM MD właśnie, żeby stało się ono własnością Cloud Native Computing Foundation.

261
00:36:38,692 --> 00:36:55,315
Co ciekawe, ten ruch był wspierany przez firmy takie jak Nvidia, AMD, Cisco, Intel, Mistral, więc ma to szansę stać się naprawdę takim standardem.

262
00:36:55,335 --> 00:37:02,724
Oczywiście, co mnie cieszy, ma to stać się szansę standardem, który będzie oparty na otwartym kodzie źródłowym.

263
00:37:04,527 --> 00:37:23,362
A to w efekcie powoduje, że możemy spodziewać się większej integracji między AI a środowiskami chmurowymi, bo w tym momencie Kubernetes stanie się bardziej przyjazny dla obciążeń związanych z AI, a to daje nowe możliwości dla firm i deweloperów.

264
00:37:24,862 --> 00:37:38,592
Bo może jeszcze nie w tym momencie, ale możemy sobie wyobrazić sytuację, że uruchamianie modeli językowych Kubernetes stanie się tak proste, jak uruchamianie zwykłych aplikacji w kontenerach.

265
00:37:38,672 --> 00:37:41,097
A to może przyspieszyć adopcję AI.

266
00:37:42,967 --> 00:37:55,130
Dodatkowo, dzięki temu, że jest to open source, LLMD zachęca do współpracy i do uskonalania tego narzędzia przez społeczność deweloperów.

267
00:37:55,210 --> 00:38:01,280
A to w efekcie może dać szybsze wprowadzanie innowacji, nowych pomysłów, nowych feature'ów.

268
00:38:01,260 --> 00:38:09,934
ale też lepsze zabezpieczenia czy większą elastyczność, no bo jednak ten kod będzie przeglądany przez większą ilość osób.

269
00:38:09,954 --> 00:38:18,206
Dodatkowo dla firm, które chcą wykorzystywać AI, ale nie chcą używać zamkniętych własnościowych rozwiązań,

270
00:38:18,186 --> 00:38:30,402
tutaj można sobie przypomnieć podejście np. administracji niemieckiej do zamkniętych rozwiązań w przypadku dokumentów, to właśnie LLMD może być świetną alternatywą.

271
00:38:30,422 --> 00:38:38,574
Więc jest to krok w kierunku takiego bardziej przyjaznego ekosystemu dla AI w chmurze.

272
00:38:38,594 --> 00:38:44,581
A dzięki wsparciu CNCF, czyli właśnie Cloud Native Computing Foundation,

273
00:38:45,186 --> 00:38:52,407
Może to być standard taki branżowy, który ułatwi życie wielu zespołom deweloperskim.

274
00:38:52,427 --> 00:38:57,643
Więc uważam, że jest to bardzo fajny krok w bardzo dobrym kierunku.

275
00:39:05,182 --> 00:39:07,385
I to by było tyle na dzisiaj.

276
00:39:07,425 --> 00:39:10,688
Dziękuję wszystkim za wysłuchanie.

277
00:39:10,708 --> 00:39:15,215
Zapraszam oczywiście do kolejnego odcinka.

278
00:39:15,315 --> 00:39:31,072
Zachęcając mogę powiedzieć, że na kolejny odcinek planuję opowiedzieć o tym, jak działają agenci AI, ale też o alternatywnych systemach mobilnych na urządzeniach, czyli na telefonach i też o tym, że

279
00:39:32,420 --> 00:39:36,150
A, może nie, może to zostawię jako niespodziankę.

280
00:39:36,170 --> 00:39:42,226
Tak czy siak, dziękuję jeszcze raz za wysłuchanie i zapraszam do usłyszenia za tydzień.