1
00:00:26,530 --> 00:00:34,024
Dzień dobry, nazywam się Marcin Lis i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu What the Fox Says.

2
00:00:34,085 --> 00:00:36,951
Ostatni odcinek był kosmiczny.

3
00:00:36,990 --> 00:00:38,994
Tym razem zejdziemy trochę na Ziemię.

4
00:00:41,493 --> 00:00:59,143
W poprzednim odcinku mówiłem o tym, że ludzie tracą umiejętności wykonywania podstawowych czynności, a nawet wręcz ogólnie przestają urozumieć mechanizmy stojące za otaczającą nas technologią, czyli o tzw. procesie deskilingu.

5
00:01:00,104 --> 00:01:01,886
Ale to nie wszystko.

6
00:01:01,905 --> 00:01:17,573
Współczesna edukacja stanęła przed kryzysem, który polega nie tylko na zapominaniu wcześniej nabitych umiejętności, ale właśnie na tym, że młode pokolenie może tych umiejętności nigdy nie wykształcić.

7
00:01:17,614 --> 00:01:29,620
Zjawisko to definiowane jest przez badaczy jako zjawisko braku kompetencji pierwotnych i stanowi ono znacznie poważniejsze zagrożenie niż klasyczna utrata biegłości wynikająca z automatyzacji pracy.

8
00:01:30,906 --> 00:01:47,930
Kiedy algorytmy generatywnej i sztucznej inteligencji przejmują codzienne zadania uczniów, takie właśnie jak np. pisanie prostych zadań wstępnych, wypracowaniach, rozwiązywanie problemów matematycznych itp., dochodzi do systematycznego demontażu fundamentów poznawczych uczniów.

9
00:01:49,188 --> 00:01:56,873
Dotychczas dyskusja wokół technologii w szkołach koncentrowała się wokół utraty sprawności manualnych lub obliczeniowych, które człowiek już posiadał.

10
00:01:56,912 --> 00:02:11,622
Jednak najnowsze analizy ekspertów z zakresu technologii edukacyjnych opublikowane przez Harvard Education Press wskazują na narodziny nowej rzeczywistości, w której uczniowie całkowicie omijają etap nauki takich podstawowych procesów myślowych.

11
00:02:13,532 --> 00:02:28,086
Bezkarne delegowanie wysiłku intelektualnego na maszyny sprawia, że młodzi ludzie tracą szansę na zrozumienie podstawowych zasad rządzących logiką, strukturą tekstu, czy też nauczenia się krytycznej analizy danych.

12
00:02:29,412 --> 00:02:37,593
Problem ten wykracza daleko poza mury klas szkolnych i dotyka samej instoty funkcjonowania społeczeństwa oraz instytucji.

13
00:02:37,633 --> 00:02:52,897
Jedną z najbardziej niepokojących konsekwencji masowego wdrażania sztucznej inteligencji do codziennych obowiązków jest eliminacja tzw. tarcia społecznego i poznawczego, czyli takiego naturalnego dyskomfortu, który towarzyszy procesowi uczenia się oraz interakcji międzyludzkim.

14
00:02:54,086 --> 00:03:04,251
Tradycyjna edukacja wymagała od ucznia zmierzenia się z trudnościami i popełnienia błędów, a także wchodzenia w debaty, w których dochodziło do różnicy zdań.

15
00:03:04,270 --> 00:03:22,260
Sztuczna inteligencja oferuje środowisko całkowicie pozbawione tych oporów, dostarczając natychmiastowe, spersonalizowane i bezkonfliktowe odpowiedzi, co w dłuższej perspektywie upośledza zdolność młodego człowieka do tolerowania frustracji i funkcjonowania w społeczeństwie.

16
00:03:23,599 --> 00:03:32,348
Demokracja ze swojej natury wymaga bowiem umiejętności radzenia sobie z niezgodą, prowadzenia dialogów w warunkach dyskomfortu oraz wypracowywania kompromisów.

17
00:03:32,388 --> 00:03:43,677
Zastąpienie takich doświadczeń cyfrowym asystentem, który nigdy się nie sprzeciwia i zawsze dostarcza gotowe rozwiązania, prowadzi do zaniku kluczowych kompetencji obywatelskich.

18
00:03:44,838 --> 00:03:59,419
Kolejnym fundamentalnym zagrożeniem, na które zwracają uwagę badacze, jest bezkrytyczne zaufanie wkładane w obiektywizm algorytmów, podczas gdy systemy sztucznej inteligencji są bezpośrednim odzwierciedleniem uprzedzeń strukturalnych istniejących w społeczeństwie.

19
00:04:00,944 --> 00:04:11,651
Badania nad narzędziami wykorzystywanymi w szkołach podstawowych i średnich wykazały, że algorytmy generują odpowiedzi obarczone głębokimi stereotypami rasowymi i klasowymi.

20
00:04:11,691 --> 00:04:27,178
Przykładowo zapytane o rekomendacje literackie dla uczniów o różnym pochodzeniu etnicznym, systemy te systematycznie przypisywały literaturę dotyczącą ubóstwa i przestępczości młodzieży czarnoskórej, utrwalając szkodliwe klisze społeczne.

21
00:04:28,019 --> 00:04:35,302
Co więcej, uprzedzenia takie przenikają do systemów automatycznego oceniania i generowania informacji zwrotnych dla uczniów.

22
00:04:35,362 --> 00:04:46,264
Analiza interakcji algorytmów z młodzieżą wykazała, że ton wypowiedzi sztucznej inteligencji zmienia się w zależności od domniemanego statusu społeczno-ekonomicznego użytkownika.

23
00:04:46,625 --> 00:04:58,170
Wobec uczniów identyfikowanych jako uprzywilejowani, algorytm stosował ton partnerski, zachęcający do dyskusji i otwarty, zadając pytania sugerujące alternatywne ścieżki myślenia.

24
00:04:58,189 --> 00:05:13,416
W stosunku do uczniów z grup defaworyzowanych, to samo narzędzie przyjmowało ton autorytatywny, dyrektywny i bezdyskusyjny, wysyłając jasny sygnał, że maszyna posiada monopol na wiedzę, a rolą ucznia jest jedynie podporządkowanie się instrukcjom.

25
00:05:15,194 --> 00:05:28,879
Wobec takich faktów kluczowym wyzwaniem dla współczesnego systemu edukacji staje się odejście od bezrefleksyjnej fascynacji nowymi technologiami na rzecz budowania krytycznej świadomości algorytmicznej.

26
00:05:28,939 --> 00:05:43,103
Eksperci postulują wprowadzenie do programów kształcenia nauczycieli obowiązkowych modułów dotyczących etyki i społecznego wpływu sztucznej inteligencji, tak aby pedagodzy potrafili uczyć młodzież zdrowego sceptycyzmu wobec generowanych cyfrowo treści.

27
00:05:44,668 --> 00:05:48,391
Wdrażanie technologii w klasie nie może być celem samym w sobie.

28
00:05:48,411 --> 00:05:53,916
Nie może też być np. wynikiem presji ze strony firm technologicznych, które promują swoje produkty.

29
00:05:53,956 --> 00:06:09,569
Każde użycie narzędzi cyfrowych musi być poprzedzone pytaniem o cel dydaktyczny oraz o to, czy dane rozwiązanie rzeczywiście wspiera realizację założeń edukacyjnych, czy może jedynie brakuje brak podstawowych umiejętności.

30
00:06:09,629 --> 00:06:12,891
Ostatecznie w erze sztucznej inteligencji

31
00:06:14,887 --> 00:06:19,591
Walka o przyszłość edukacji nie jest walką przeciwko technologii jako takiej.

32
00:06:19,632 --> 00:06:34,584
Jest raczej walką o zachowanie podmiotowości człowieka, jego zdolności samodzielnego, krytycznego myślenia oraz umiejętności funkcjonowania w świecie, który wymaga czegoś więcej niż tylko sprawnego wpisywania poleceń w okienko czatu.

33
00:06:36,824 --> 00:06:56,505
A skoro już mowa o AI, okazuje się, że sztuczna inteligencja nie eliminuje miejsc pracy w sektorze cyberbezpieczeństwa, lecz drastycznie zmienia wymagania stawiane przed pracownikami, przestawiając punkt ciężkości z takich rutynowych zadań na zaawansowaną weryfikację i zarządzanie ryzykiem.

34
00:06:59,389 --> 00:07:09,180
Rynek pracy w obszarze ochrony danych przechodzi obecnie, można powiedzieć, najbardziej radykalną transformację od czasu chyba upowszechnienia samego internetu.

35
00:07:09,240 --> 00:07:20,891
Dynamiczny rozwój generatywnej i sztucznej inteligencji oraz systemów opartych na modelach językowych wywołał wyścig zbrojeń pomiędzy cyberprzestępcami a zespołami odpowiedzialnymi za obronę struktur IT.

36
00:07:22,259 --> 00:07:35,591
Wbrew powszechnym obawom o masowe bezrobocie wśród analityków, a nawet młodszych analityków, zapotrzebowanie na specjalistów do spraw bezpieczeństwa i informacji wykazuje silne trendy wzrostowe.

37
00:07:35,651 --> 00:07:44,379
Według prognoz będziemy mieli 30% wzrost zatrudnienia w najbliższej dekadzie wśród specjalistów do spraw bezpieczeństwa.

38
00:07:45,500 --> 00:08:04,086
Kluczowa zmiana polega na ewolucji samych ról zawodowych, gdzie takie tradycyjne, powtarzalne obowiązki są automatyzowane, ale na ich miejsce powstają nowe, hybrydowe ścieżki kariery, takie, które wymagają biegłości w posługiwaniu się narzędziami sztucznej inteligencji.

39
00:08:04,146 --> 00:08:14,788
Automatyzacja realizowana przez algorytmy doskonale sprawdza się w obszarach wstępnej segregacji alertów, katalogowania zagrożeń czy analizowania ogromnych zbiorów danych telemetrycznych w czasie rzeczywistym.

40
00:08:16,226 --> 00:08:22,968
Maszyny potrafią bardzo szybko i sprawnie wykrywać anomalie i wzorce zachowań.

41
00:08:23,028 --> 00:08:34,929
Robią to z prędkością niedostępną dla człowieka, co pozwala na odciążenie zespołów operacyjnych z monotonnej pracy i redukcję zmęczenia wywołanego nadmiarem fałszywych alarmów.

42
00:08:35,009 --> 00:08:44,152
Ta technologiczna biegłość ma jednak swoje wyraźne ograniczenia, ponieważ algorytmom brakuje krytycznego myślenia, brakuje im zdolności pojmowania szerszego kontekstu biznesowego.

43
00:08:45,018 --> 00:08:51,663
ale też brakuje im umiejętności interpretowania całkowicie nowych, niespotkanych do to wektorów ataku.

44
00:08:51,702 --> 00:08:56,025
Właśnie w tym punkcie czynnik ludzki pozostaje niezastąpiony.

45
00:08:56,046 --> 00:09:04,513
I tutaj wchodzi rola współczesnego analityka, która ewoluuje w stronę nadzorcy i weryfikatora systemów autonomicznych.

46
00:09:05,714 --> 00:09:25,052
Nowa rzeczywistość rynkowa wymusza powstanie wyspecjalizowanych stanowisk, takich np. jak inżynierowie do spraw bezpieczeństwa sztucznej inteligencji, czy np. eksperci zajmujący się tzw. AI redteamingiem, czyli kontrolowanymi atakami na modele językowe w celu wykrycia podatności na manipulacje instrukcjami.

47
00:09:27,076 --> 00:09:39,403
Zagrożenia nie dotyczą już tylko klasycznego kodu oprogramowania, ale obejmują infekowanie bazy wiedzy systemów uczących się, czy np. wycieki danych uwierzytelniających za pośrednictwem platform konserwacyjnych.

48
00:09:41,445 --> 00:09:52,451
Z perspektywy rekrutacji blisko co dziesiąte ogłoszenie o pracę w sektorze cyberbezpieczeństwa wprost wymaga dziś umiejętności zarządzania ryzykiem powiązanym z algorytmami sztucznej inteligencji.

49
00:09:53,756 --> 00:10:09,821
Zjawisko to redefiniuje pojęcie odporności cyfrowej organizacji, wymuszając na pracownikach ciągłe podnoszenie kwalifikacji w zakresie bezpieczeństwa chmurowego, analizy behawioralnej, testowania granic autonomii wdrożonych agentów cyfrowych.

50
00:10:09,880 --> 00:10:19,342
Więc zamiast redukcji etatów, rynek mierzy się z restrukturyzacją kompetencji, tak bym to nazwał.

51
00:10:20,484 --> 00:10:30,750
Największą wartość zyskują na rynku specjaliści potrafiący połączyć klasyczną wiedzę z umiejętnością zabezpieczania i monitorowania systemów napędzanych przez sztuczną inteligencję.

52
00:10:32,413 --> 00:10:35,999
Czyli przynajmniej w sektorze bezpieczeństwa IT.

53
00:10:36,058 --> 00:10:39,724
Nie jest tak, że AI zabierze pracę.

54
00:10:39,783 --> 00:10:41,746
Wręcz odwrotnie.

55
00:10:41,767 --> 00:10:49,658
Trzeba się tylko dostosować do obecnych wymagań stawianych przez rynek, które są właśnie związane z używaniem AI.

56
00:10:51,854 --> 00:11:04,857
A teraz troszkę o Stanach Zjednoczonych, a dokładnie o Kalifornii, ich pomysłach na weryfikację wieku użytkowników i Linuxie.

57
00:11:04,878 --> 00:11:09,600
W Kalifornii mieliśmy do czynienia z nietypową sytuacją.

58
00:11:09,639 --> 00:11:16,481
Kalifornscy ustawodawcy wycofali się z kontrowersyjnych przepisów nakazujących weryfikację wieku na poziomie systemu operacyjnego.

59
00:11:18,541 --> 00:11:28,076
Chodziło o to, że przy próbie przeniesienia odpowiedzialności za sprawdzanie wieku użytkowników z poszczególnych stron internetowych bezpośrednio na oprogramowanie sterujące naszymi urządzeniami

60
00:11:31,524 --> 00:11:41,308
Doszło do ogromnej fali krytyki i ta fala krytyki ostatecznie zmusiła autorów projektu do zmiany stanowiska.

61
00:11:41,349 --> 00:11:53,855
Poprawka, którą wprowadzono do nadchodzącej ustawy Digital Age Assurance Act zakłada wyłączenie z tych restrykcyjnych obowiązków systemów dystrybuowanych na licencjach otwartych.

62
00:11:54,455 --> 00:12:02,558
co w praktyce chroni większość popularnych dystrybucji Linuxa, np. Ubuntu, Debian, Fedora, Arhat, Minta itd.

63
00:12:03,619 --> 00:12:23,628
Pierwotna wersja przepisów, które miały wejść w życie na początku 2027 roku, nakładała na dostawców systemów wersyjnych obowiązek gromadzenia danych o wieku użytkowników już na etapie wstępnej konfiguracji urządzenia, a następnie przekazywania specjalnego sygnału o przedziale wiekowym do instalowanych aplikacji oraz sklepów z oprogramowaniem.

64
00:12:25,914 --> 00:12:44,607
Jak można się domyślić, projekt ten od samego początku budził głęboki opór społeczności technologicznej, ale też organizacji zajmujących się prawami cyfrowymi, które wskazywały na potężne zagrożenia dla prywatności, ryzyko masowej inwigilacji oraz całkowitą niewykonalność takich procedur w świecie open source.

65
00:12:45,948 --> 00:12:55,235
Struktura systemu w otwartym kodzie źródłowym diametralnie różni się od komercyjnych, centralnie zarządzanych platform, takich jak Windows czy iOS czy Android.

66
00:12:56,177 --> 00:13:08,383
Linux nie posiada jednego globalnego podmiotu korporacyjnego, który mógłby wdrożyć mechanizmy autoryzacji tożsamości i zarządzać bazami danych milionów użytkowników bez naruszania fundamentalnych założeń wolnego programowania.

67
00:13:09,803 --> 00:13:20,107
Co ciekawe, proponowana zmiana definicji dostawcy systemu operacyjnego chroni oprogramowanie wolne, ale tworzy specyficzną lukę prawną dla hybrydowych projektów komercyjnych.

68
00:13:21,261 --> 00:13:38,620
Na przykład takim projektem jest SteamOS, rozwijany przez firmę Valve, który mimo linuksowego rodowodu może nadal podlegać kalifornijskiemu prawu, ponieważ jest on ściśle zintegrowany z zamkniętym komercyjnym sklepem z cyfrową rozrywką.

69
00:13:40,567 --> 00:13:51,749
Ta sytuacja pokazuje jak skomplikowane staje się definiowanie granic prawnych w obecnym świecie, gdzie granica między czystym open source a produktem komercyjnym bywa bardzo płynna.

70
00:13:53,335 --> 00:13:59,037
choć ta poprawka legislacyjna znacznie zawęża krąg podmiotów objętych restrykcjami.

71
00:13:59,076 --> 00:14:17,044
Nie oznacza to całkowitego odrzucenia idei weryfikacji wieku na poziomie systemowym przez amerykańskie urzędy, czego dowodem są podobne inicjatywy rozważane w innych Stanach, gdzie również toczą się debaty nad kształtem analogicznych wyłączeń dla oprogramowania nienalożącego do wielkich korporacji.

72
00:14:18,393 --> 00:14:38,351
Eksperci prawa technologicznego zwracają uwagę, że wymuszenie na programistach tworzenia kodu służącego do zbierania danych osobowych i śledzenia użytkowników może być interpretowane jako naruszenie konstytucyjnych wolności, w tym wolności słowa, ponieważ w amerykańskim systemie prawnym sam kod komputerowy uznawany jest za formę ekspresji.

73
00:14:40,696 --> 00:14:57,563
Ostatecznie kompromis, przed którym stanęła Kalifornia, obnaża fundamentalny konflikt między dążeniem państwa do regulacji przestrzeni cyfrowej, oczywiście oficjalnie w celu ochrony nieletnich, a techniczną rzeczywistością globalnego, niezależnego ekosystemu.

74
00:14:57,624 --> 00:15:06,168
Decyzja o wyłączeniu Linuxa z nadchodzących restrykcji zapobiega technicznemu paraliżowi i potencjalnemu zakazowi dystrybucji wolnego oprogramowania,

75
00:15:07,802 --> 00:15:20,735
Jednak sama dyskusja nad tym, gdzie powinna kończyć się odpowiedzialność twórców systemów, a gdzie zaczynać rola rodziców czy dostawców usług siedziałych, nadal pozostaje otwarta.

76
00:15:20,835 --> 00:15:26,860
I tutaj zgaduję, że pozostanie taka przez najbliższe lata.

77
00:15:26,879 --> 00:15:32,105
A teraz coś o nowym sposobie wydawania pieniędzy, jaki znalazłem.

78
00:15:33,524 --> 00:15:47,048
Wyobraźcie sobie sieć komunikacyjną, która działa całkowicie niezależnie od operatorów komórkowych, internetu czy satelitów, a jej zasięg zależy wyłącznie od urządzeń, które sami przyniesiemy i postawimy w terenie.

79
00:15:47,148 --> 00:15:52,349
Witamy w świecie alternatywnej łączności bezprzewodowej.

80
00:15:52,389 --> 00:16:01,630
Jest to łączność napędzana technologią radiową LoRa, czyli Long Range, gdzie przez lata niekwestionowanym liderem była platforma MeshTastic.

81
00:16:02,741 --> 00:16:16,354
Jednak jakiś czas temu pojawił się protokół MeshCore, który fundamentalnie zmienił zasady gry, wprowadzając zupełnie nową filozofię budowania niezależnych systemów wymiany danych.

82
00:16:16,453 --> 00:16:27,823
Żeby zrozumieć różnicę między dwoma tymi ekosystemami, trzeba spojrzeć na to, jak obydwa te rozwiązania radzą sobie z ograniczeniami pasma radiowego oraz jak zarządzają ruchem w sieci.

83
00:16:29,277 --> 00:16:40,099
W wielkim skrócie, MeshTastic opiera swoje działanie na algorytmie meshowania, co w praktyce oznacza, że każdy uruchomiony węzeł zachowuje się jak przekaźnik.

84
00:16:40,119 --> 00:16:54,741
Gdy jedno urządzenie wysyła wiadomość tekstową, sygnał jest rozgłaszany do wszystkich innych punktów w zasięgu, a te przekazują go dalej, aż do osiągnięcia określonego limitu skoków, który maksymalnie może wynosić 7 powtórzeń, domyślnie jest ustawiony na 3.

85
00:16:56,469 --> 00:17:07,473
Tego typu zdecentralizowana struktura sprawdza się doskonale w scenariuszach np. wypraw terenowych, uprawiania sportów ekstremalnych.

86
00:17:07,513 --> 00:17:14,856
Generalnie tam, gdzie mała grupa osób przemieszcza się i wspólnie buduje taką elastyczną sieć bez potrzeby wcześniejszego planowania czegokolwiek.

87
00:17:16,279 --> 00:17:38,920
Problem pojawia się jednak, gdy sieć msztastik zaczyna rosnąć w gęsto zarównionych obszarach, np. w miastach, w przypadku, gdzie dziesiątki albo setki użytkowników zaczynają jednocześnie generować ruch, co prowadzi do zjawiska zatkania pasma radiowego oraz, siłą rzeczy, przeciążenia pamięci operacyjnej, takich miniaturowych urządzeń, na których to wszystko się opiera.

88
00:17:40,392 --> 00:17:53,416
W odpowiedzi na te ograniczenia został zaprojektowany protokół MeshCore, który odchodzi od takiej koncepcji zalewania eteru na rzecz zorganizowanej struktury przypominającej taką architekturę szkieletową.

89
00:17:53,436 --> 00:18:03,320
W tej architekturze kluczową rolę odgrywają dedykowane stacjonarne przekaźniki instalowane celowo w wysokich punktach, na jakichś dachach budynków, wzniesieniach.

90
00:18:03,381 --> 00:18:08,823
Często są one zasilane energią słoneczną, tak żeby być bezobsługowe, niezależne od wszystkiego.

91
00:18:09,123 --> 00:18:15,390
Takie przekaźniki tworzą stały, przewidywalny kręgosłup systemu.

92
00:18:15,430 --> 00:18:24,279
MeshCore wykorzystuje inteligentne uczenie się ścieżek, kierując pakiety danych w sposób precyzyjny od jednego wyznaczonego przekaźnika do kolejnego.

93
00:18:28,375 --> 00:18:43,125
Takie trasowanie drastycznie zmniejsza szum w eterze i pozwala na bezproblemowe skalowanie się do rozmiarów obejmujących aglomeracje miejskie, a nawet państwa bez ryzyka załamania sieci.

94
00:18:45,228 --> 00:18:56,565
MeshCore obsługuje aż do 64 skoków, co w porównaniu do zaledwie 7 w systemie MeshTastic pozwala na pokrycie, jak mówiłem, gigantycznych dystansów geograficznych.

95
00:18:56,605 --> 00:19:00,832
Pod warunkiem oczywiście odpowiednio rozmieszczonej infrastruktury repeaterów, czyli tych przekaźników.

96
00:19:03,317 --> 00:19:07,500
Fundamentalna różnica dotyczy również samej filozofii dostępu i bezpieczeństwa.

97
00:19:07,540 --> 00:19:21,289
MeshTastic projektowany był jako system otwarty, nastawiony na łatwą integrację z telefonem komórkowym, automatyzacją domową oraz odkrywanie innych użytkowników na publicznych mapach, co czyni go takim rozwiązaniem dla hobbystów.

98
00:19:21,329 --> 00:19:24,372
MeshCore stawia na bardziej rygorystyczne podejście.

99
00:19:26,068 --> 00:19:45,855
na zadania związane z wysokim ryzykiem, zarządzaniem kryzysowym, łącznością komercyjną, gdzie kontrola nad siecią musi być bardziej bezwzględna, a dostęp do niej autoryzowany i zabezpieczony za pomocą zaawansowanego szyfrowania, które całkowicie eliminuje ryzyko podszywania się pod inne węzły.

100
00:19:45,895 --> 00:19:51,337
Oczywiście całkowicie na chwilę obecną, bo wiadomo, szyfrowanie, każde szyfrowanie kiedyś da się złamać.

101
00:19:53,369 --> 00:20:08,296
Tak czy siak, wybór pomiędzy tymi dwoma platformami nie sprowadza się tylko do prostej oceny, która z nich jest obiektywnie lepsza, ale też zależy od celów, jakie stawia sobie przed sobą twórca takiej sieci.

102
00:20:08,336 --> 00:20:17,278
Dla kogoś, kto chce po prostu wyjąć urządzenie, żeby sobie porozmawiać bez budowania jakichkolwiek stałych punktów dostępowych, MeshTastic jest taka

103
00:20:19,154 --> 00:20:21,056
Taka zabawka to go.

104
00:20:21,096 --> 00:20:24,797
Wyciągamy z pudełka, włączamy, działa.

105
00:20:24,817 --> 00:20:39,382
Jeżeli jednak chcemy stworzyć niezawodną, odporną na zakłócenia infrastrukturę, wtedy MeshCore to jest zdecydowanie bardziej zaawansowany i perspektywiczny system podbudowy takiej profesjonalnej sieci meszy.

106
00:20:40,878 --> 00:20:45,321
Co ciekawe, z punktu widzenia kosztów czy sprzętu nie ma żadnych różnic.

107
00:20:46,502 --> 00:20:53,888
Większość urządzeń współpracuje z oboma systemami, więc kwestią jest tylko tego, jaki firmware wgramy na dane urządzenie.

108
00:20:53,909 --> 00:21:04,676
Możemy nawet zmieniać ten firmware na tym samym urządzeniu i raz używać go do MeshCore, raz do MeshTastic, więc tutaj możemy się bawić, testować, kombinować.

109
00:21:04,817 --> 00:21:14,461
W UK, gdzie obecnie mieszkam, MeshCore rozwija się bardzo dynamicznie, m.in. jako ochotnicza sieć łączności kryzysowej.

110
00:21:14,501 --> 00:21:25,847
Na oficjalnych mapach zasięgu widać bardzo dużo połączonych węzłów i przemienników, a sieć pokrywa już spore obszary Anglii, Szkocji, Walii i Irlandii Północnej.

111
00:21:25,867 --> 00:21:32,971
Największe skupiska to oczywiście duże aglomeracje, np. jak Londyn, ale nie tylko.

112
00:21:32,990 --> 00:21:34,511
Jakie wiadomości można tym wysyłać?

113
00:21:35,919 --> 00:21:37,859
To jest ciekawe.

114
00:21:37,940 --> 00:21:42,242
Animesztastic, Animeshcore nie obsługują takich rzeczy jak wiadomości głosowe.

115
00:21:42,262 --> 00:21:46,924
Mamy tutaj możliwość wysyłania czystych, krótkich wiadomości tekstowych.

116
00:21:46,984 --> 00:21:47,885
To wszystko.

117
00:21:47,905 --> 00:21:48,586
Nic więcej.

118
00:21:49,809 --> 00:22:05,490
oraz ewentualnie możliwość dołączenia do wiadomości swojej pozycji geograficznej, bazującej czy to na GPS-ie z telefonu, jeżeli mamy sparowany telefon z urządzeniem, czy też na pozycji z GPS-a, jeżeli mamy urządzenie z modułem GPS.

119
00:22:08,035 --> 00:22:14,720
Oczywiście ja nie mogłem się zdecydować, czy wybrać MeshCore czy Meshtastic, więc kupiłem dwa urządzenia.

120
00:22:14,759 --> 00:22:22,826
Jedno sflashowałem pod MeshCore, drugie sflashowałem pod Meshtastic, żeby potestować i się zdecydować.

121
00:22:22,866 --> 00:22:33,875
Na chwilę obecną, po dwóch dniach zabawy, jestem dużo bardziej przekonany w kierunku MeshCore, które moim zdaniem pozwala na dużo więcej.

122
00:22:33,955 --> 00:22:36,218
Właśnie dzięki temu, że mamy tą infrastrukturę

123
00:22:36,817 --> 00:22:50,010
gdzie mamy repitery, które pozwalają na przekazywanie sygnału dużo dalej, więc można osiągnąć połączenia z ludźmi oddolonymi naprawdę o spore odległości od nas samych.

124
00:22:52,200 --> 00:22:54,000
A do czego można to wykorzystać?

125
00:22:54,040 --> 00:22:55,602
Jakie są use cases?

126
00:22:55,662 --> 00:22:58,803
No tutaj to już wszystko zależy od nas.

127
00:22:58,823 --> 00:23:05,486
Dla jednych samym celem w sobie będzie budowanie i testowanie infrastruktury.

128
00:23:05,546 --> 00:23:08,807
No tutaj wiadomo jeżeli mamy osoby o zacięciu technicznym to mamy

129
00:23:10,147 --> 00:23:22,803
Do zabawy fizykę fal radiowych, inżynierię, elektronikę, bo tutaj można testować z antenami, sprawdzać jak na przykład zmiana anteny dookólnej na kierunkową wpływa na zasięg.

130
00:23:22,843 --> 00:23:30,612
Można zbudować na przykład w pełni autonomiczny wodoodporny repeater zarządzany panelem słonecznym, który będzie sobie po prostu stał.

131
00:23:30,991 --> 00:23:42,160
Można to zintegrować na przykład z home assistance, ponieważ MeshTastic świetnie, w cudzysłowie, gada z systemami smart home.

132
00:23:42,200 --> 00:23:45,842
Po prostu mamy tutaj MQTT, więc nie ma żadnego problemu.

133
00:23:45,882 --> 00:23:53,528
Więc możemy mieć na przykład, powiedzmy, alarmowe połączenia, jeżeli w domu padnie prąd albo internet.

134
00:23:53,548 --> 00:23:57,190
Wtedy home assistance może wysłać informacje o czymś takim.

135
00:23:58,189 --> 00:24:12,173
Możemy też mieć telemetrię, na przykład dane z czynników, które zbierają na przykład temperaturę, jakieś informacje pogodowe i tak dalej.

136
00:24:12,193 --> 00:24:18,517
Wysyłać to sobie do domu po MQTT i wysyłać z tego sobie wykresy, na przykład w grafanie.

137
00:24:18,537 --> 00:24:22,097
Można też na to patrzeć jako taką awaryjną łączność kryzysową.

138
00:24:23,367 --> 00:24:30,094
Jeżeli ktoś jest na przykład prepersem, to jak najbardziej podejrzewam, że mu się spodoba taki pomysł.

139
00:24:30,134 --> 00:24:34,117
Można też używać tego jako na przykład prywatnego lokalizatora GPS.

140
00:24:34,258 --> 00:24:47,351
Można mieć dwa urządzenia, jedno przy sobie, a drugie na przykład w samochodzie, w plecaku, przypiąć psu do obroży, dziecku do paska czy do spodni, tak żeby mieć

141
00:24:48,832 --> 00:25:00,839
cały czas lokalizację tego drugiego urządzenia, a nie musieć płacić na przykład abonamentu za kartę SIM, nie wysyłać swoich danych do Google czy do Apple, po prostu mieć to w pełni.

142
00:25:00,880 --> 00:25:06,423
Tak lokalnie zrobione, można powiedzieć, taki fizyczny self-hosting.

143
00:25:06,463 --> 00:25:10,146
No i oczywiście wersja dla paranoików.

144
00:25:10,166 --> 00:25:14,630
Można to po prostu wykorzystać do anonimowej komunikacji tekstowej.

145
00:25:15,327 --> 00:25:30,496
bo można sobie stworzyć szyfrowany kanał, dać jednemu czy kilku znajomym klucz kanału, tak żeby mogli do niego dołączyć i wtedy sobie dyskutować całkowicie poza taką ogólną siecią internetową.

146
00:25:30,516 --> 00:25:33,297
A jakie można osiągnąć zasięgi?

147
00:25:33,317 --> 00:25:44,042
No cóż, tak jak wspomniałem, w MeshCore mamy 64 przeskoki, czyli hopy, czyli możemy wykorzystać tak naprawdę...

148
00:25:45,569 --> 00:25:55,097
63 węzły po drodze plus 64 to urządzenie docelowe klienta, do którego chcielibyśmy dotrzeć.

149
00:25:55,117 --> 00:25:58,201
W momencie, kiedy mamy repeatery na jakichś wysokich punktach,

150
00:26:00,047 --> 00:26:15,972
to pomiędzy repeaterami może być stabilne połączenie na dystansie do 90-100 km w przypadku używania dobrej jakości anten kierunkowych i braku jakichś rzeczy przesłaniających widok.

151
00:26:15,992 --> 00:26:20,335
Na przykład kiedy mamy dwa repeatery na jakichś szczytach gór, czy coś takiego.

152
00:26:20,355 --> 00:26:26,738
Więc można sobie łatwo przeliczyć, że teoretyczny zasięg to będzie 6000 km z kawałkiem.

153
00:26:26,778 --> 00:26:27,917
Oczywiście teoretyczny.

154
00:26:29,577 --> 00:26:41,288
W praktyce, przynajmniej tutaj w Anglii widzę połączenia takie, że ja mieszkając w okolicach Leeds ostatnio pisałem wiadomości z gościem z Dublina.

155
00:26:41,307 --> 00:26:42,048
Da się?

156
00:26:42,088 --> 00:26:44,310
Da się.

157
00:26:44,330 --> 00:26:46,613
Więc realnie

158
00:26:48,498 --> 00:26:54,765
Teoretycznie przy 64 hopach można spokojnie pokryć całą Wielką Brytanię.

159
00:26:54,785 --> 00:27:02,393
Można by też myśleć o tym, żeby spokojnie rozmawiać z połową Europy przy 64 hopach.

160
00:27:02,432 --> 00:27:07,239
Więc jest to całkiem ciekawe rozwiązanie.

161
00:27:07,318 --> 00:27:09,800
A dlaczego zdecydowałem się na MeshCore?

162
00:27:09,840 --> 00:27:10,342
No właśnie.

163
00:27:11,568 --> 00:27:16,134
Jak wspominałem na początku, MeshTastic to jest taka sieć ad hoc.

164
00:27:16,154 --> 00:27:21,663
Nie ma żadnej infrastruktury, wszyscy łączą się ze wszystkimi, wszyscy wszystkim przekazują.

165
00:27:21,702 --> 00:27:25,407
Taka totalna, radosna sieć Mesh, maksymalnie 7 hopów.

166
00:27:25,448 --> 00:27:28,432
Tylko, że jak dla mnie to jest fajna zabawa.

167
00:27:30,451 --> 00:27:32,573
ale do wykorzystania w specyficznych warunkach.

168
00:27:32,593 --> 00:27:38,854
Na przykład idziemy grupą do lasu, gdzie nie ma przekaźników.

169
00:27:38,874 --> 00:27:42,835
Jesteśmy grupą gdzieś w jakimś terenie właśnie, gdzie nie ma dostępu do takich rzeczy.

170
00:27:42,855 --> 00:27:45,236
Wtedy może się to przydać.

171
00:27:45,276 --> 00:27:48,297
Tylko, że MeshCore też już ma taką opcję.

172
00:27:48,317 --> 00:27:50,416
Na początku jej nie było.

173
00:27:50,457 --> 00:27:57,659
Teraz MeshCore ma opcję taką, że każdy klient może robić jednocześnie za mobilny przekaźnik.

174
00:27:59,521 --> 00:28:00,202
Dlaczego o tym mówię?

175
00:28:00,222 --> 00:28:03,785
Dlatego, że w MeshCore mamy ścisły podział obowiązków.

176
00:28:03,805 --> 00:28:14,532
Możemy mieć urządzenie, które jest zaprogramowane, wrzucone w firmware jako klient, albo jako repeater, albo ewentualnie server room.

177
00:28:14,573 --> 00:28:15,614
Co to jest server room?

178
00:28:15,974 --> 00:28:24,060
Dla starszych użytkowników, którzy może jeszcze pamiętają czasy, kiedy popularne były w Polsce BBSy, to jest właśnie coś podobnego.

179
00:28:24,121 --> 00:28:34,428
Server Room to jest po prostu urządzenie, które ma własną pamięć i przechowuje wiadomości w sobie, dopóki ich odbiorca nie stanie się online.

180
00:28:34,468 --> 00:28:40,893
Czyli tutaj można wysłać komuś wiadomość na Server Room, nawet jeżeli ta osoba jest offline i ta wiadomość nie zginie.

181
00:28:42,893 --> 00:28:46,355
Co w przypadku normalnego repeatera nie jest takie oczywiste.

182
00:28:46,375 --> 00:28:53,721
Jeżeli nie jesteśmy online, kiedy wiadomość przechodzi, no to trudno, nie dostajemy wiadomości.

183
00:28:53,761 --> 00:28:55,804
I wracając do tego.

184
00:28:55,824 --> 00:29:07,913
W momencie, kiedy mamy klienty, tak jak ja mam swoje małe urządzonko, potrzebuję repeaterów do tego, żeby rozmawiać z innymi.

185
00:29:07,953 --> 00:29:11,217
No chyba, żebym miał taką sytuację, że mógłbym z kimś rozmawiać punkt, punkt.

186
00:29:13,255 --> 00:29:15,796
ale w terenie nie zawsze tak jest.

187
00:29:15,855 --> 00:29:27,722
I tak jak mówiłem jakiś czas temu, wprowadzono taką opcję w oprogramowaniu, że można włączyć taką funkcję takiego powiedzmy mini repeatera w urządzeniu klienckim.

188
00:29:27,782 --> 00:29:38,909
Ono nie będzie działało tak dobrze jak normalny repeater, ale sprawdzi się do tego, żeby utrzymać komunikację pomiędzy kilkoma różnymi urządzeniami w miejscu, gdzie nie ma po prostu dostępnych repeaterów.

189
00:29:41,665 --> 00:29:43,909
Do czego na razie to wykorzystuję?

190
00:29:43,929 --> 00:29:44,388
Do zabawy.

191
00:29:45,550 --> 00:29:46,511
Nie będę oszukiwać.

192
00:29:46,551 --> 00:29:48,614
Na razie jest to zabawa.

193
00:29:48,634 --> 00:29:49,756
Zobaczymy, co będzie dalej.

194
00:29:49,796 --> 00:29:57,724
Mam kilka pomysłów, ale to wymaga czasu, więc pewnie za jeden, może kilka odcinków powiem o tym znowu coś więcej.

195
00:29:59,469 --> 00:30:13,420
Mimo wszystko jest to bardzo fajna technologia, działająca na bardzo małych mocach, bo tutaj mamy do czynienia z miliwatami tak naprawdę, jeżeli chodzi o moc wypromieniowaną w antenę.

196
00:30:13,440 --> 00:30:18,443
Na otwartej częstotliwości, bo w Europie używa się 838 MHz.

197
00:30:19,724 --> 00:30:23,288
Nie wymaga ona żadnej licencji, żadnego pozwolenia, nic takiego.

198
00:30:23,347 --> 00:30:28,571
Każdy może sobie po prostu kupić urządzenie albo kupić elementy i złożyć, tak jak ja zrobiłem.

199
00:30:30,441 --> 00:30:32,781
I bawić się tym.

200
00:30:32,842 --> 00:30:43,886
Są urządzenia takie jak to co ja mam, które wymagają telefonu, który po prostu staje się ekranem do czytywania wiadomości, klawiaturą do ich wpisywania, modułem do zarządzania.

201
00:30:43,946 --> 00:30:54,172
Ale są też urządzenia samodzielne z dużym ekranem, fizyczną klawiaturą, które można wykorzystywać do tego samego bez konieczności posiadania telefonu spiętego z urządzeniem.

202
00:30:55,565 --> 00:31:05,616
A są też urządzenia wyglądające jak brelok czy karta kredytowa, które nie mają ani ekranu, ani klawiatury, ani nic takiego.

203
00:31:05,656 --> 00:31:09,320
Służą głównie do przekazywania lokalizacji geograficznej.

204
00:31:09,340 --> 00:31:15,387
Takie coś ala AirTagi, można powiedzieć, tylko działające w oparciu o otwartą sieć.

205
00:31:17,434 --> 00:31:22,038
Więc na chwilę obecną to jest moja największa zajawka.

206
00:31:22,117 --> 00:31:26,279
O tym pewnie, tak jak powiedziałem, za jakiś czas znowu opowiem.

207
00:31:26,319 --> 00:31:36,707
Jeżeli ktoś jest ciekawy, kogoś to interesuje, to zachęcam do kontaktu, czy to na Signalu, czy na Telegramie, czy na socjalach, wystarczy rzucić komentarz.

208
00:31:36,747 --> 00:31:43,530
Pamiętajcie, wszystkie informacje o tym są zawsze w opisie odcinka.

209
00:31:43,550 --> 00:31:45,791
Jeżeli chcielibyście usłyszeć o czymś podobnym,

210
00:31:47,394 --> 00:31:53,676
to też dajcie znać, co Was interesuje, o czym byście chcieli usłyszeć, co mogę potestować.

211
00:31:53,717 --> 00:31:57,798
Zobaczymy, co da się zrobić.

212
00:31:57,857 --> 00:32:06,700
A na koniec o kryptowalutach, a dokładniej o tym, jak błąd ludzki może doprowadzić do straty.

213
00:32:08,883 --> 00:32:16,451
Większość incydentów, jeżeli chodzi o świat kryptowalut, kojarzy nam się z jakimiś błędami w kodzie czy czymś takim.

214
00:32:16,471 --> 00:32:24,200
Jednak ostatnio mieliśmy do czynienia z atakiem na platformę Stabler.

215
00:32:26,213 --> 00:32:43,800
Dokładnie miało to miejsce w maju tego roku i doprowadziło do utraty powiązania waluty z jej realnym kursem przez dwa kluczowe stabilne tokeny, czyli tak zwane stablecoiny, powiązane bezpośrednio z euro oraz dolarem amerykańskim.

216
00:32:43,820 --> 00:32:50,423
W wyniku tego incydentu napastnicy zdołali wyprowadzić z systemu równowartość około 2 milionów 800 tysięcy dolarów.

217
00:32:52,032 --> 00:32:59,561
generując wirtualne aktywa o teoretycznej wartości przekraczającej 10 milionów dolarów.

218
00:32:59,603 --> 00:33:02,526
Co to jest Stable, ta platforma?

219
00:33:02,566 --> 00:33:07,972
Generalnie Stable to jest firma mająca swoją siedzibę na Malcie, która ma swoje cyfrowe waluty.

220
00:33:08,971 --> 00:33:19,700
EURR i USDR i promuje je jako w pełni bezpieczne, zgodne z europejskimi regulacjami, posiadające stuprocentowe pokrycie w tradycyjnych rezerwach bankowych.

221
00:33:19,720 --> 00:33:31,648
Dlatego sytuacja ta wywołała całkiem duże poruszenie na rynku finansowym, ponieważ tutaj uderzono w segment projektów uznawanych dotychczas za najbardziej odporne na rynkowe zafilowania.

222
00:33:33,380 --> 00:33:40,825
Szczegółowa analiza przeprowadzona po incydencie ujawniła ciekawe kulisy.

223
00:33:40,884 --> 00:33:48,170
Hakerzy nie musieli łamać jakichś zaawansowanych algorytmów, nie musieli szukać luk w smart kontraktach obsługujących tą platformę.

224
00:33:49,339 --> 00:33:58,189
Podstawową przyczyną katastrofy było przejęcie pojedynczego klucza prywatnego należącego do jednego z administratorów systemu zarządzającego emisją tokenów.

225
00:33:58,209 --> 00:34:03,795
Klucz ten dawał dostęp do portfela wielopodpisowego, tak zwanego portfela multisig.

226
00:34:03,835 --> 00:34:08,420
Jednak okazało się, że jego konfiguracja była bardzo niedbale zrobiona.

227
00:34:10,052 --> 00:34:18,619
System bezpieczeństwa opierał się na strukturze wymagającej zatwierdzenia transakcji przez tylko jednego z trzech uprawnionych sygnatariuszy.

228
00:34:18,639 --> 00:34:31,251
To oznacza, że tak naprawdę ten wielopodpisowy portfel był tak naprawdę jednopodpisowym portfelem, bo wystarczyło, że jeden podpis został złożony i już mieliśmy możliwość zatwierdzenia transakcji.

229
00:34:32,320 --> 00:34:41,563
Więc po przejęciu kontroli nad tym jednym adresem napastnik albo napastnicy zyskali możliwość kreowania cyfrowego pieniądza.

230
00:34:41,603 --> 00:34:46,905
Co zostało natychmiast wykorzystane przez hakerów czy hakera.

231
00:34:47,264 --> 00:34:53,306
Modyfikowali oni listę pozostałych uprawnionych administratorów odcinając właścicieli od tej infrastruktury.

232
00:34:54,731 --> 00:35:07,740
Mając niczym nieograniczoną kontrolę nad panelem emisyjnym, przestępcy albo przestępcy ruchomili proces masowego, nielegalnego tworzenia nowych tokenów, które nie miały żadnego oparcia w realnych depozytach walutowych.

233
00:35:07,800 --> 00:35:18,588
Dane z Onchain wskazują, że w bardzo krótkim czasie wyignorowano prawie 9 milionów tokenów USDR oraz 4,5 miliona tokenów EURR.

234
00:35:20,539 --> 00:35:24,840
Całkowita nominalna wartość takiej emisji wynosiła ponad 10 milionów dolarów.

235
00:35:24,860 --> 00:35:43,730
Mamy tutaj tak naprawdę kapitał, który został stworzony bez pokrycia i który został natychmiast skierowany na giełdy kryptowalut, gdzie zaczęto masowo wyprzedawać te tokeny, aby wymienić je na inne płynne aktywa, na przykład na Ether albo inne kryptowaluty.

236
00:35:44,967 --> 00:35:51,778
Działanie to, jak się można domyślić, wywołało reakcję łańcuchową, która doprowadziła do załamania kursów.

237
00:35:53,402 --> 00:35:54,161
Dlaczego?

238
00:35:54,181 --> 00:36:07,068
Dlatego, że rynek dla takich niszowych stablecoinów charakteryzuje się ograniczoną płynnością, więc nagłe pojawienie się milionów nowych tokenów wywołało drastyczną presję sprzedażową.

239
00:36:07,088 --> 00:36:15,853
W rezultacie doszło do zjawiska utraty sztywnego powiązania kursu cyfrowego z jego fizycznym odpowiednikiem.

240
00:36:15,893 --> 00:36:21,956
Wartość tokena EURR, który na stale powinien być równy jednemu euro, w krytycznym momencie doszła do 88 centów.

241
00:36:24,353 --> 00:36:36,980
Dolarowy USDR, którego wycena powinna wynosić 1 dolar, doszedł do 70 centów, a w skrajnym momencie dochodził nawet do 40 centów za sztukę.

242
00:36:37,019 --> 00:36:53,288
Spowodowało to, że przerażeni inwestorzy zaczęli macowo wycofywać swoje środki z pól płynności, akceptując straty finansowe, które tutaj mieli, żeby tylko cokolwiek odzyskać, co jeszcze dodatkowo pogłębiło rynkową panikę i zdestabilizowało cały ekosystem.

243
00:36:55,494 --> 00:37:09,291
Ostatecznie można powiedzieć, że przypadkiem dzięki właśnie tej panice zysk finansowy napastnika albo napastników okazał się znacznie niższy niż nominalna wartość wyemitowanych tokenów.

244
00:37:09,331 --> 00:37:14,416
Właśnie dlatego, że nie byli w stanie ich sprzedać po nominalnej wartości, tylko musieli je sprzedawać z dużą stratą.

245
00:37:17,385 --> 00:37:30,889
Ostatecznie haker lub hakerzy zdołali przetransferować na swój portfel około 1115 Ether, czyli mniej więcej 2 miliony 800 tysięcy dolarów.

246
00:37:30,949 --> 00:37:37,871
Oczywiście tutaj wiadomo jak to w świecie kryptowalut ten kurs jest płynny, więc to może być warte mniej lub więcej w momencie kiedy teraz nagrywam.

247
00:37:39,916 --> 00:37:56,088
Chociaż fizyczne, finansowe rezerwy Stable Air, które były zgromadzone na kontach bankowych, pozostały nienaruszone, to jednak atak ten zadał potężny cios wizerunkowy w firmie, ale też w branży.

248
00:37:56,128 --> 00:38:08,956
Bo pokazał on, że nawet restrykcyjne ramy prawne, takie jak na przykład Europejskie Rozporządzenie Mica, które tutaj wchodziło w grę, no bo jednak mieli certyfikacje i tak dalej,

249
00:38:09,927 --> 00:38:20,793
Nawet takie rozporządzenie nie są w stanie ochronić kapitału inwestorów, jeżeli podstawowa, powiedziałbym, higiena cyberbezpieczeństwa nie zostanie zachowana.

250
00:38:20,813 --> 00:38:35,820
No bo niestety, nie oszukujmy się, jeżeli mamy trzech administratorów, jeżeli mamy portfel multisig, a do pełnego zarządzania nim wystarczy tylko jeden podpis, to ktoś tutaj grubo dał ciała.

251
00:38:37,534 --> 00:38:39,695
No i to by było tyle na dzisiaj.

252
00:38:39,715 --> 00:38:43,418
Mam nadzieję, że odcinek Was zainteresował.

253
00:38:43,458 --> 00:38:46,721
Zapraszam do wysłuchania kolejnego.

254
00:38:46,760 --> 00:38:53,505
Jeżeli podoba Wam się to, co robię, zawsze możecie mi podziękować w sposób, jaki wolicie.

255
00:38:53,545 --> 00:38:58,128
Odzywając się do mnie, mówiąc dzięki, fajny odcinek, to zawsze sprawia mi frajdę.

256
00:38:58,148 --> 00:38:59,969
Możecie mi postawić wirtualną kawę.

257
00:39:01,295 --> 00:39:06,018
Możecie się też dorzucić do utrzymania podcastu, jeżeli macie na to ochotę.

258
00:39:06,057 --> 00:39:07,878
Są różne możliwości.

259
00:39:07,938 --> 00:39:11,621
Wszystkie informacje jak zawsze w opisie odcinka.

260
00:39:11,661 --> 00:39:13,503
Dzięki jeszcze raz i do usłyszenia.