1
00:00:26,390 --> 00:00:32,966
Dzień dobry, nazywam się Marcin Lis i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu What The Fox Says.

2
00:00:32,987 --> 00:00:37,539
Dzisiejszy odcinek zacznę od spraw bieżących.

3
00:00:37,598 --> 00:00:43,133
Na początek informacja dla użytkowników aplikacji Notepad++.

4
00:00:43,112 --> 00:01:02,472
Jak czytamy w oficjalnym komunikacie, serwer aktualizacji Node++ został przejęty na poziomie infrastruktury hostingodawcy, co umożliwiło atakującym przechwytywanie i przekierowanie ruchu aktualizacji do serwera kontrolowanego przez nich i to bez konieczności włamywania się do repozytorium kodu.

5
00:01:02,451 --> 00:01:14,709
Atakujący podszywali się pod oficjalny mechanizm aktualizacji i dla wybranych, interesujących ich ofiar, zwracali złośliwe manifesty aktualizacji prowadzące do zainfekowanych instalatorów.

6
00:01:14,730 --> 00:01:21,358
Trzeba pamiętać, że narzędzia takie jak Notepad++ są wymarzonym celem dla grup szpiegowskich i hakerskich.

7
00:01:21,379 --> 00:01:29,049
Są one powszechnie używane czy to przez administratorów systemu, czy programistów, devopsów, czy inżynierów bezpieczeństwa.

8
00:01:29,992 --> 00:01:39,453
Są to z racji swoich zawodów i wykonywanej pracy osoby posiadające podwyższone uprawnienia w infrastrukturze IT.

9
00:01:39,472 --> 00:01:48,253
W przeciwieństwie do różnych masowych kompanii Ramsonware, ta akurat operacja charakteryzowała się chirurgiczną, można powiedzieć, precyzją.

10
00:01:48,233 --> 00:01:56,408
Chodzi o to, że atakujący celowali w konkretne ofiary poprzez manipulacje ruchem sieciowym na poziomie serwera aktualizacji.

11
00:01:56,487 --> 00:02:09,972
Atak nie polegał na wstrzyknięciu kodu do repository projektu, czyli takiego typowego ataku dla supply chain, ale na przyjęciu kontroli nad mechanizmem dystrybucji aktualizacji, czyli update server hijacking.

12
00:02:09,951 --> 00:02:22,342
Twórca Notepad++ wskazuje, że kampania ta rozpoczęła się już w czerwcu 2025 roku, a całkowite odcięcie możliwości atakujących nastąpiło dopiero w grudniu 2025.

13
00:02:22,362 --> 00:02:39,957
Z perspektywy dostawcy hostingu serwer współdzielony, na którym działał skrypt aktualizacji, był bezpośrednio zhakowany do 2 września 2025 roku, a po tym terminie atakujący utrzymywali dostęp dzięki przejętym poświadczeniom do usług wewnętrznych aż do początku grudnia.

14
00:02:39,937 --> 00:02:52,568
Analiza eksperta bezpieczeństwa sugeruje, że operacja faktycznie wygasła około 10 listopada, ale przyjęto, że okres naruszenia trwał od czerwca do grudnia 2025 roku.

15
00:02:52,588 --> 00:02:57,533
Według oświadczenia dostawcy hostingu atak miał charakter ukierunkowany.

16
00:02:57,614 --> 00:03:08,122
W logach nie znaleziono dowodów na ataki wobec wszystkich klientów, a napastnicy celowo szukali domeny notepad++.org, aby przejąć ruch do mechanizmu aktualizacji.

17
00:03:08,103 --> 00:03:27,950
Kluczowym elementem umożliwiającym im skuteczne nadużycie były nieprawidłowe mechanizmy weryfikacji integralności aktualizacji w starszych wersjach aplikacji Notepad++, co pozwalało na wstrzygnięcie własnych złośliwych adresów URL i aktualizacji po stronie przejętego środowiska hostingowego.

18
00:03:27,931 --> 00:03:41,508
To połączenie błędów po stronie dostawcy hostingu oraz niewystarczającej walidacji aktualizacji po stronie samej aplikacji dało atakującym komfortową, wielomiesięczną możliwość działania.

19
00:03:41,527 --> 00:03:53,263
Twórca aplikacji Notepad++ podkreśla, że według kilku niezależnych analiz, incydent wygląda na operację zorganizowanej grupy APT z wysokim prawdopodobieństwem wskazującym na chiński rodowód.

20
00:03:53,242 --> 00:04:04,960
Wyjaśniałoby to zarówno selektywne celowanie w określonych użytkowników, jak i inwestycje w atak na poziomie infrastruktury hostingowej zamiast dużo prostszych kampanii masowego malware.

21
00:04:05,000 --> 00:04:12,770
Taki model ataku, czyli na zaufany kanał aktualizacji, jak i też niewielki, bardzo precyzyjny zasięg i ukierunkowanie ataku,

22
00:04:12,751 --> 00:04:24,987
na jedno wybrane narzędzie programistyczne, dobrze wpisuje się w profil działań grup APT, dla których Notepad++ może być wektorem wejścia do środowisk deweloperskich i administracyjnych.

23
00:04:25,642 --> 00:04:36,817
Po wykryciu tego incydentu zaangażowano zewnętrznych ekspertów do spraw bezpieczeństwa oraz zespół Incident Response, który współpracował bezpośrednio z dotychczasowym dostawcą hostingu.

24
00:04:36,836 --> 00:04:44,565
Dostawca po zidentyfikowaniu podejrzanych zdarzeń w logach przyniósł wszystkie konta ze schakowanego serwera na nową maszynę.

25
00:04:44,586 --> 00:04:49,913
Załatano też wykorzystane podatności, zresetowano wszystkie poświadczenia do wewnętrznych usług,

26
00:04:49,892 --> 00:04:58,154
oraz sprawdzono pozostałe serwery pod kątem podobnych identyfikatorów kompromizacji.

27
00:04:58,194 --> 00:05:05,995
Równolegle właściciel Notepad++ podjął decyzję o zmianie firmy hostingowej na taką, która deklaruje wyższe standardy bezpieczeństwa.

28
00:05:05,975 --> 00:05:12,242
Po stronie samej aplikacji Notepad++ istotnie wzmocniono mechanizm aktualizacji.

29
00:05:12,262 --> 00:05:22,237
W nowych wersjach updater został zmieniony tak, aby weryfikował nie tylko certyfikat, jak było do tej pory, ale też i podpis cyfrowy pobieranego instalatora.

30
00:05:22,257 --> 00:05:34,733
Celem tych zmian jest ograniczenie zaufania do infrastruktury pośredniej, w tym właśnie hostingu, i przeniesienie krytycznej weryfikacji na warstwę kryptograficzną kontrolowaną bezpośrednio przez twórców edytora.

31
00:05:34,713 --> 00:05:45,627
Z punktu widzenia użytkowników, którzy korzystali ze starszych wersji aplikacji Notepad++ w okresie od czerwca do grudnia zeszłego roku, realne było ryzyko pobrania złośliwej aktualizacji.

32
00:05:45,666 --> 00:05:59,826
Oznacza to potencjalną możliwość zainfekowania ich stacji roboczej przez kanał, który dla większości administratorów czy deweloperów jest kanałem zaufanym z definicji, ponieważ jest to oficjalny mechanizm autoaktualizacji tego popularnego narzędzia.

33
00:06:00,615 --> 00:06:07,232
Warto upewnić się, czy w Waszym przypadku taka aktualizacja nie została zainstalowana.

34
00:06:07,252 --> 00:06:18,439
Twórca Notepad++ przeprasza za powstałą sytuację i podkreśla, że w jego ocenie wszystkie ścieżki na dłużej zostały już zamknięte, zarówno po stronie aplikacji, jak i po stronie infrastruktury.

35
00:06:25,067 --> 00:06:27,329
A teraz odrobina humoru.

36
00:06:27,350 --> 00:06:34,358
G-Network jest to firma, która jest dostawcą internetu szerokowacmowego z CD-Bone w Londynie.

37
00:06:34,377 --> 00:06:37,480
Do skutku nie doszła jej potencjalna sprzedaż.

38
00:06:37,560 --> 00:06:39,704
Dlaczego?

39
00:06:39,723 --> 00:06:40,884
Jak by to powiedzieć?

40
00:06:40,925 --> 00:06:42,826
Z powodu szczurów.

41
00:06:42,846 --> 00:06:50,535
Według The Telegraph firma miała 300 milionów funtów długu i jednocześnie tylko 25 tysięcy płacących abonentów.

42
00:06:50,514 --> 00:07:06,502
Jednakże inna firma, Community Fiber, rozważało przejęcie jej aktywów, ale zrezygnowali z tego pomysłu po odkryciu, że kable należące do G-Network zostały poważnie uszkodzone przez te mało lubiane gryzonie.

43
00:07:06,521 --> 00:07:15,257
Szef Community Fiber powiedział, że gryzonie lubią kanały kablowe i lubią włókna, które są dla nich bardzo smaczne.

44
00:07:15,237 --> 00:07:28,081
Dlatego też Community Fiber nie było zainteresowane zakupem G-Network po tym wszystkim, ponieważ uważali, że ich sieć ma sporo wad konstrukcyjnych i naprawa tej sieci byłaby bardzo kosztowna.

45
00:07:28,483 --> 00:07:36,519
Światłowodowe kable internetowe normalnie posiadają warstwy ochronne, w tym rury osłonowe, obudowe, izolacje itd.

46
00:07:36,538 --> 00:07:43,672
W teorii powinno ona sprawić, że będą na tyle wytrzymałe, że do ich przecięcia potrzebne byłoby użycie elektronarzędzi.

47
00:07:43,711 --> 00:07:51,927
Jednak jak wychodzi w praktyce, nadal te osłony ochrony nie są w stanie sprostać zębom szczurów.

48
00:07:52,160 --> 00:07:58,088
Szczury mogą z łatwością przegryzać kable, wykorzystując te warstwy ochronne do gniazdowania w nich.

49
00:07:58,127 --> 00:08:05,959
Jak już mówiłem, koniec końców Community Fiber odmówiło złożenia oferty na firmę G-Network.

50
00:08:05,999 --> 00:08:11,466
Zrezygnowali nawet z przeprowadzania pełnej oceny technicznej w tej sytuacji.

51
00:08:11,526 --> 00:08:20,377
I z powodu tego, że sieć światłowodowa firmy została uszkodzona przez szczury, przyszłość G-Network pozostaje niepewna.

52
00:08:20,358 --> 00:08:33,152
więc okazuje się, że możemy myśleć o wielu różnych rzeczach, zabezpieczać się pod względem technologicznym, a czasami po prostu natura jest w stanie i tak zepsuć nam szyki.

53
00:08:39,562 --> 00:08:47,337
Kolejny temat to trochę o niezależności technologicznej od innych.

54
00:08:47,357 --> 00:08:55,514
Francja stworzyła własną alternatywę dla Microsoft Teams, Zoom, Cisco WebEx i tym podobnych rozwiązań.

55
00:08:55,534 --> 00:08:59,764
Francuzi zdecydowali, że będzie ona wykorzystywana

56
00:09:01,312 --> 00:09:05,299
w ich organizacjach rządowych do wideokonferencji.

57
00:09:05,360 --> 00:09:16,419
Do 2027 roku każdy francuski departament rządowy będzie korzystał z Visio zamiast Microsoft Teams, Zoom, Webex czy jakiejkolwiek innej platformy spoza Europy.

58
00:09:16,399 --> 00:09:22,410
Vizio jest częścią inicjatywy La Suite Numeric i jest testowany już od roku.

59
00:09:22,451 --> 00:09:27,519
Obsługuje aktualnie około 40 tysięcy użytkowników rządowych z różnych departamentów.

60
00:09:27,539 --> 00:09:37,277
Jest to aplikacja open source na licencji MIT, która według autorów zapewnia wydajność na poziomie zoom z równie wysoką jakością obrazu i dźwięku.

61
00:09:38,184 --> 00:09:57,982
No i oczywiście ma ona działać na francuskiej infrastrukturze, co pozwoli na zachowanie pełnej kontroli nad danymi, nad sposobem ich przetwarzania i ma zapewnić suwerenność danych francuskich i pełną kontrolę rządu francuskiego nad tymi danymi, niezależność też od infrastruktury i oprogramowania pochodzącego z innych krajów.

62
00:09:57,962 --> 00:10:14,283
Francuzki minister do spraw służby cywilnej i reformy państwa stwierdził, że celem jest zakończenie korzystania z rozwiązań pozaeuropejskich i zagwarantowanie bezpieczeństwa i poufności publicznej komunikacji elektronicznej poprzez oparcie się na potężnym i suwerennym narzędziu.

63
00:10:15,596 --> 00:10:21,582
Nie jest to pierwszy raz, kiedy Francuzi próbują coś zrobić z dominacją wielkich firm technologicznych w swoim kraju.

64
00:10:21,602 --> 00:10:32,514
W lipcu ubiegłego roku Lyon rozpoczął proces porzucania oprogramowania Microsoftu na rzecz Only Office i nie do końca ujawnionego systemu operacyjnego.

65
00:10:32,534 --> 00:10:40,943
Wiadomo tylko, że jest on oparty na Linuxie, ale nie pochwalili się, czy to jest jakaś ich własna dystrybucja, czy wybrali jakąś inną.

66
00:10:40,964 --> 00:10:43,647
W każdym razie ma to nie być Windows, tylko Linux.

67
00:10:43,626 --> 00:10:52,982
Francuzi szacują, że dzięki przejściu na Visio zaoszczędzą 1 mln euro rocznie na każdym 100 tys. użytkowników.

68
00:10:53,023 --> 00:10:56,529
Ciekawostką jest to, że nie tylko Francuzi myślą o czymś takim.

69
00:10:56,549 --> 00:10:59,695
Na przykład Dania zobowiązała się do przejścia na LibreOffice.

70
00:10:59,674 --> 00:11:10,836
A szwajcarskie organy ochrony danych osobowych wzywają rząd szwajcarski do rozważenia korzystania z międzynarodowych usług chmurowych do przetwarzania danych wrażliwych.

71
00:11:10,856 --> 00:11:16,047
Czy powinno się tego robić, czy raczej powinno się to robić na własnych rozwiązaniach?

72
00:11:23,197 --> 00:11:26,162
A teraz temat kosmiczny.

73
00:11:26,182 --> 00:11:37,116
Dzięki nowej flocie maszyn wysłanych na orbitę, Starlink rozszerzył swoją istniejącą megakonstelację do ponad 9 tysięcy satelitów krążących wokół Ziemi.

74
00:11:37,136 --> 00:11:42,644
Starty maszyn wynoszących satelity na orbitę stały się powszechne.

75
00:11:42,664 --> 00:11:51,837
W zeszłym roku do końca listopada SpaceX wysłało 152 misje Falcona 9, co stanowiło roczny rekord dla tej firmy.

76
00:11:52,543 --> 00:12:00,115
A trzeba pamiętać, że mimo, że SpaceX jest niekwestionowanym liderem, jeżeli chodzi o starty rakiet, to nie jest jedyny.

77
00:12:00,195 --> 00:12:11,532
Mamy różne misje orbitalne, wojskowe, naukowe i prywatnych korporacji z krajów takich jak Chiny, Rosja, Indie, Izrael, Japonia, Korea Południowa, ale też z Europy.

78
00:12:11,511 --> 00:12:21,065
W tym roku globalna liczba startów orbitalnych ma zbliżyć się do 300 i nie ma wątpliwości, że będzie ona rosła.

79
00:12:21,085 --> 00:12:37,687
Sam Starlink zwrócił się do Federalnej Komisji Łączności FCC o pozwolenie na rozbudowę swojego roju, który obecnie obejmuje zdecydowaną większość aktywnych satelitów Ziemi, tak by w ciągu kilku lat mógł mieć on na orbicie nawet 42 tysiące jednostek.

80
00:12:39,052 --> 00:12:48,240
Ich konkurencja Blue Origin, czyli firma kierowana przez Jeffa Bezosa, aktualnie jest na wczesnym etapie wdrażania sieci satelitarnej dla Amazona.

81
00:12:48,279 --> 00:12:54,105
Ich konstelacja, zaplanowana jako Amazon Leo, ma około 300 jednostek.

82
00:12:54,125 --> 00:13:00,410
Europejskie firmy, takie jak np. francuski Eutelsat, również planują rozbudowę swoich sieci kosmicznych.

83
00:13:00,431 --> 00:13:04,793
10 lat temu na niebie było około 1200 satelit.

84
00:13:04,813 --> 00:13:09,057
Aktualnie łącznie mamy około 12 tysięcy aktywnych satelitów.

85
00:13:09,038 --> 00:13:26,557
Na podstawie wniosków składanych różnym agencjom komunikacyjnym, a także prognoz korporacyjnych, rynek satelitarny będzie się rozwijał w niezwykłym tempie i do 2040 roku można się spodziewać, że na niebie będzie ponad 100 tysięcy aktywnych satelitów krążących wokół Ziemi.

86
00:13:28,072 --> 00:13:36,211
Jednakże samo liczenie liczby startów i satelitów okazuje się dużo łatwiejsze niż zmierzenie ich wpływu.

87
00:13:36,270 --> 00:13:45,491
Astronomowie od dawna zwracają uwagę na to, czy tak duża aktywność na dużych wysokościach może ograniczyć ich możliwości badania odległych obiektów na nocnym niebie.

88
00:13:45,471 --> 00:13:50,360
Jednocześnie inni naukowcy koncentrują się na zagrożeniach fizycznych.

89
00:13:50,380 --> 00:13:56,172
Istnieje kilka badań, które przewidują rosnące prawdopodobieństwo kolizji i emisji śmieci kosmicznych.

90
00:13:56,192 --> 00:14:01,422
Śmieci, które mogą spaść na Ziemię lub w rzadkich przypadkach trafić w samoloty.

91
00:14:01,402 --> 00:14:06,668
Ostatnio jednak naukowcy zaniepokoiły się dwoma innymi potencjalnymi problemami.

92
00:14:06,687 --> 00:14:15,879
Emisjami z paliw rakietowych oraz emisjami z satelitów i stopni rakiet, które w większości ulegają ablacji, czyli spaleniu podczas wejścia w atmosferę.

93
00:14:15,899 --> 00:14:26,211
Oba te procesy powodują emisje zanieczyszczeń, które są wstrzykiwane do niemal każdej warstwy atmosfery, wyjaśnia naukowiec zajmujący się atmosferą z University College of London.

94
00:14:26,191 --> 00:14:37,645
Jak powiedziała Eloise Mariusz, kluczowe jest zrozumienie, że satelity takie jak Starlink, ale też innych komercyjnych przedsięwzięć nie pozostają w atmosferze w nieskończoność.

95
00:14:37,666 --> 00:14:46,477
Satelity te mają okres przydatności wynoszący około 5 lat i po tym czasie są regularnie deorbitowane i zastępowane innymi.

96
00:14:47,841 --> 00:14:52,029
Działalność związana z nowymi satelitami ma zatem charakter cykliczny.

97
00:14:52,389 --> 00:14:59,263
Start, rozmieszczenie, działanie, deorbitacja, zniszczenie i tak w kółko.

98
00:14:59,283 --> 00:15:10,643
Cykl życia satelity sprawia, że wykorzystujemy ziemską mezosferę i stratosferę, czyli warstwy ponad otaczającą powierzchnię troposferą, jako składowiska odpadów dla maszyn kosmicznych.

99
00:15:10,623 --> 00:15:16,510
Jesteśmy teraz w takim stanie, w którym robimy coś nowego w atmosferze, czego wcześniej nigdy nie robiono.

100
00:15:16,530 --> 00:15:27,043
Naukowcy zgadzają się, że jeszcze nie rozumiemy ani w jakim stopniu, ani w jaki sposób wejścia w atmosferę i starty zmienią tę atmosferę.

101
00:15:27,063 --> 00:15:33,913
W rezultacie nie ma pewności, czy mogą one mieć wpływ na pogodę, klimat, no i ostatecznie na nas ludzi.

102
00:15:33,893 --> 00:15:42,830
Aby rozpatrywać niską orbitę okołoziemską w kontekście nowych ram środowiskowych trzeba spojrzeć na nią jako na powiązany system przyczyn i skutków.

103
00:15:42,850 --> 00:15:49,140
Jak w każdym systemie próba rozwiązania jednego problemu może prowadzić do innego.

104
00:15:49,160 --> 00:15:53,269
Na przykład od dawna panuje idea projektowania z myślą o zniszczeniu.

105
00:15:53,249 --> 00:15:58,980
w żargonie inżynierów lotnictwa i kosmonautyki, co tak naprawdę oznacza konstruowanie satelityzmu.

106
00:15:59,000 --> 00:16:10,481
Myślam o tym, że nie będzie on odzyskany, nie będzie on wchodził w atmosferę, żeby wlądować, tylko będzie on po prostu rzucany w atmosferę, żeby się tam spalił.

107
00:16:10,528 --> 00:16:29,904
Wydawało się, że w ten sposób zostało wybrane prawdopodobnie najmniej szkodliwe rozwiązanie, ale okazuje się, że przynajmniej na podstawie dotychczasowych badań jest to prawdopodobnie najbardziej szkodliwe rozwiązanie, jakie można było wybrać z perspektywy atmosfery.

108
00:16:30,626 --> 00:16:37,394
Chodzi o to, że nawet naukowcy nie rozumieją składu materii wszystkiego, co się spala.

109
00:16:37,414 --> 00:16:46,245
Mimo to byli oni w stanie prześledzić szereg pierwiastków, które odparowują w mezosferze podczas deorbitacji satelitów i porzuconych stopni rakiet.

110
00:16:46,265 --> 00:16:55,976
I doszli oni do wniosku, że wszystkie te materiały, które odparowują w satelicie, kondensują się w cząsteczki E-rezolu, które opadają do stratosfery.

111
00:16:55,956 --> 00:17:09,450
Badanie przeprowadzone na podstawie próbieg powietrza z dużych wysokości wykazało, że są tam drobne cząsteczki zawierające glin, krzem, miedź, ołów, lit oraz bardziej egzotyczne pierwiastki.

112
00:17:09,470 --> 00:17:14,513
Duża obecność glinu sygnalizuje powstawanie nanocząsteczek tlenku glinu.

113
00:17:14,534 --> 00:17:25,845
A to może być szczególnie niepokojące, ponieważ może on uszkodzić ochroną wazdwozanową Ziemi i wzniweczyć nasze postępy o wstrzymywaniu szkód wyrządzonych.

114
00:17:25,825 --> 00:17:27,326
przez ludzi.

115
00:17:27,346 --> 00:17:52,238
Niedawne badanie naukowe opublikowane w czasopiśmie Geophysical Research Letters wykazało, że ablacja pojedynczego satelity o wadze 260 kg, a trzeba pamiętać, że Starlink waży 3 razy tyle, może wygenerować około 32 kg nanocząsteczek tlenku glinu, co oznacza, że w przypadku Starlinka może to wygenerować nawet 100 kg.

116
00:17:52,218 --> 00:17:59,150
A jest to zanieczyszczenie metaliczne unoszące się w powietrzu, które może przetrwać przez dziesięciolecia.

117
00:17:59,171 --> 00:18:09,990
Badania i dane wskazują, że wpływ ludzi w działalności ludzkiej na górne warstwy atmosfery będzie się zmniejszał, zwłaszcza w miarę wzrostu całkowitej masy spalanych maszyn.

118
00:18:09,970 --> 00:18:22,723
W zeszłym roku grupa naukowców związanych z NASA opracowała program badań, który miałby zostać wykorzystany do wypełnienia dużych luk wiedzy dotyczących tych efektów atmosferycznych.

119
00:18:22,743 --> 00:18:28,269
Zespół zaproponował program modelowania, który byłby uzupełniany danymi uzyskanymi z pomiarów.

120
00:18:28,289 --> 00:18:37,480
Chociaż część tych informacji można już teraz zebrać za pomocą lotów samolotami na dużych wysokościach, to jednak pobieranie próbek powietrza z najwyższych pułapów

121
00:18:37,460 --> 00:18:44,549
może wymagać sondowania rakietami, czyli przeprowadzania testów podczas datów suborbitalnych.

122
00:18:44,569 --> 00:19:00,311
Są to prace trudne i nie tanie, ale również konieczne, bo dopóki nie dysponuje się danymi, prawdziwymi danymi, to można tylko i wyłącznie ufać symulacji, ale symulacja nigdy nie wiadomo jak bardzo jest wierna.

123
00:19:00,865 --> 00:19:11,996
Niestety utrzymująca się niepewność co do budżetu NASA i wydatków NASA na naukę spowolniła dynamikę tego typu badań w Stanach Zjednoczonych.

124
00:19:12,016 --> 00:19:16,760
Na szczęście NASA nie jest jedyną agencją.

125
00:19:16,881 --> 00:19:26,990
ESA, czyli Europejska Agencja Kosmiczna, zorganizowała we wrześniu zeszłego roku międzynarodowe warsztaty, aby uzupełnić niektóre luki w wiedzy, zwłaszcza te dotyczące ablacji satelitarnych.

126
00:19:28,237 --> 00:19:36,450
Zaowocowało to zobowiązaniem się do rozpoczęcia kampanii pomiarów terenowych w ciągu najbliższych 24 miesięcy.

127
00:19:36,470 --> 00:19:45,704
Działania te sugerują, że przynajmniej w Europie rozwój przemysłu kosmicznego póki co wyprzedza naszą zdolność do rozumienia jego następstw.

128
00:19:47,288 --> 00:19:52,134
Problem zanieczyszczenia atmosfery nie dotyczy jednak tylko tego, co pada z góry.

129
00:19:52,154 --> 00:19:55,680
Wiąże się on również z tym, co dzieje się podczas startu rakiet.

130
00:19:55,700 --> 00:20:11,423
Według obliczeń ilość gazów zatrzymujących ciepło, takich jak tlenek węgla, wytwarzanych podczas startów, jest wciąż niewielka w porównaniu z emisją gazów z samolotów pasażerskich.

131
00:20:11,462 --> 00:20:12,704
Z drugiej jednak strony,

132
00:20:13,833 --> 00:20:18,083
Czym więcej będzie tych startów, tym większa będzie też ta łączna emisja.

133
00:20:18,143 --> 00:20:29,749
Dodatkowo smugi emisji z rakiet, rozpraszają się one w stratosferze, więc mogą mieć większy, a znaczący wpływ na warstwę ozonową.

134
00:20:30,994 --> 00:20:39,008
Aktualnie najpowszechniejszym paliwem rakietowym, które jest stosowane jest wysoko rafinowana nafta znana jako RP-1.

135
00:20:39,028 --> 00:20:45,238
Jest ona używana w pojazdach takich jak Falcon 9 od SpaceX.

136
00:20:45,258 --> 00:20:52,529
RP-1 jest spalany w połączeniu z ciekłym tlenem, a proces ten uwalnia do atmosfery cząstki sadzy.

137
00:20:52,509 --> 00:21:03,726
W niedawnym badaniu wykorzystano modele komputerowe, aby ocenić, w jaki sposób sadza pochłania promieniowanie słoneczne i czy w efekcie może to znacząco ocieplić górne warstwy atmosfery.

138
00:21:03,746 --> 00:21:16,002
Opierając się na prognozach rozwoju przemysłu kosmicznego na kilka dekad w przyszłość, naukowcy doszli do wniosku, że ocieplający wpływ sadzy może podnieść temperaturę w stratosferze nawet o 1,5 stopnia Celsjusza.

139
00:21:16,674 --> 00:21:20,663
Możliwe jest, że inny rodzaj paliwa mógłby złagodzić te problemy.

140
00:21:20,683 --> 00:21:25,476
Jednak obecnie nie jest to takie proste rozwiązanie jak się wydaje.

141
00:21:25,516 --> 00:21:31,670
Na przykład paliwa stałe, często stosowane w rakietach nośnych w celu zapewnienia dodatkowego ciągu, emitują chlor.

142
00:21:31,690 --> 00:21:35,038
Chlor to kolejny pierwiastek, który niszczy warstwę ozonową.

143
00:21:35,018 --> 00:21:44,055
Tymczasem paliwem przyszłości wydaje się być mieszanka skroplonego gazu ziemnego, czyli LNG, często nazywanego ciekłym metanem.

144
00:21:44,075 --> 00:21:56,959
Ciekły metan będzie wykorzystany do zasilania ogromnego statku zbliżonego SpaceX Starship, który ma być wykorzystany do wnoszenia satelitów w misji księżycowych, a kiedyś być może nawet misji na Marsa.

145
00:21:58,373 --> 00:22:02,739
Jednakże, jak zwykle, nie ma, że bez kolców.

146
00:22:02,759 --> 00:22:10,851
Emisja czarnego węgla podczas spalania ENG może być o 75% mniejsza niż w przypadku RP-1.

147
00:22:10,871 --> 00:22:14,676
Ale sama rakieta jest o wiele większa.

148
00:22:14,717 --> 00:22:17,140
Wystrzeliwana jest o wiele większa masa.

149
00:22:17,200 --> 00:22:25,932
Zatem, mimo że paliwo to może spalać się czyściej, patrząc na jego łączną ilość i częste starty planowane,

150
00:22:25,913 --> 00:22:31,122
W efekcie możemy mieć jeszcze większe zanieczyszczenie niż teraz.

151
00:22:31,162 --> 00:22:43,263
Trzeba patrzeć też na to, że SpaceX zadeklarowało chęć budowy nowego Starshipa tak, by przygotować firmę do niemal nieustannego cyklu startów i lądowań.

152
00:22:43,243 --> 00:23:02,484
Naukowcy martwią się, że jeżeli aktualne badania się potwierdzą, to zanieczyszczenie kosmosu może doprowadzić do podobnych skutków jak aktualnie zanieczyszczenie oceanów plastikiem, czyli że będziemy mieli zanieczyszczenia unoszące się w powietrzu.

153
00:23:02,464 --> 00:23:15,482
Na szczęście na chwilę, można powiedzieć obecną, jesteśmy wciąż jeszcze na początku naszej kosmicznej drogi i cały czas jeszcze można niektóre rzeczy zmienić.

154
00:23:15,502 --> 00:23:27,138
Są już firmy, które projektują satelity, które będą mogły trwać wejście w atmosferę bez spalenia, czyli będzie można je odzyskać.

155
00:23:27,118 --> 00:23:30,102
Ale są też inne, bardziej ambitne plany.

156
00:23:30,122 --> 00:23:34,727
Na przykład projekt orbitalnej gospodarki o obiegu zamkniętym.

157
00:23:34,747 --> 00:23:53,768
Jest to projekt, który zakłada, że rozwój i eksploatacja statków kosmicznych, satelitów, infrastruktury kosmicznej ma wykorzystywać produkty, materiały oraz statki i satelity wielokrotnego użytku, które nadają się do recyklingu.

158
00:23:53,748 --> 00:24:09,663
W takiej wizji maszyny wykorzystywane w gospodarce kosmicznej będą budowane modułowo, aby części można było domontować, konserwować i ponownie wykorzystywać, a wszystko, czego nie dałoby się naprawić, byłoby utylizowane w sposób odpowiedzialny.

159
00:24:09,644 --> 00:24:32,682
Niestety większość naukowców boi się, że głębsze zrozumienie odpowiedzialności za środowisko mogłoby zostać zaburzone przez rozwijającą się branżę kosmiczną, ponieważ przepisy, które zostały takie wprowadzone, które obligowałyby firmy do odpowiedzialności za środowisko,

160
00:24:32,662 --> 00:24:34,663
wiązałyby się z dodatkowymi kosztami.

161
00:24:34,703 --> 00:24:36,527
No to jest problem.

162
00:24:36,567 --> 00:24:53,567
Na przykład przejście na budowę satelitów, które przetrwałyby powrót w atmosferę, zmieniłoby ekonomię branży, ponieważ branża kosmiczna na chwilę obecną została stworzona tak, aby tak naprawdę działała jak elektronika użytkowa, czyli tak jednorazowo.

163
00:24:53,606 --> 00:25:01,977
Co więcej, w większości krajów aktualnie nacisk kładzie się na przyspieszenie gospodarki kosmicznej, a nie na jej ograniczenie.

164
00:25:01,957 --> 00:25:13,576
Jednak bez zdecydowanych działań politycznych możemy skończyć z orbitami tak zatłoczonymi, że przekroczą one bezpieczną nośność i będą nieużywalne.

165
00:25:13,655 --> 00:25:18,143
A to nie byłoby ani dobre dla środowiska, ani dla społeczeństwa.

166
00:25:18,123 --> 00:25:22,189
ani też dla samej branży kosmicznej.

167
00:25:22,209 --> 00:25:44,079
Takie obawy powodują, że niektórzy przedstawiciele branży coraz częściej dyskutują nad zestawem zasad, które skupiają się wokół idei zrównoważonego rozwoju kosmosu, czyli na bardziej rozsądnym wykorzystaniu przestrzeni kosmicznej, na dążeniu do zerowej emisji lub zerowego wpływu na środowisko.

168
00:25:45,780 --> 00:26:07,029
A ponieważ coraz częściej mówi się o tym, że można wykorzystać przestrzeń kosmiczną do budowy dużych centrów danych, istnieje ryzyko, że przesadzimy w pewnym momencie i zamiast kroczyć w erę kosmicznego rozwoju, wejdziemy w erę kosmicznego kryzysu.

169
00:26:14,806 --> 00:26:25,608
Jak wspomniałem, niektóre firmy sugerują, że można wykorzystać przestrzeń kosmiczną jako miejsce do budowania i przechowywania centrów danych.

170
00:26:25,628 --> 00:26:28,015
Jedną z takich firm jest SpaceX.

171
00:26:28,035 --> 00:26:31,903
SpaceX w swoim zgłoszeniu do FCC, czyli do

172
00:26:31,883 --> 00:26:48,126
Amerykańskiej Federalnej Komisji Łączności podało, że mają w planach docelowo umieścić na orbicie mniej więcej milion satelit w celu zbudowania systemu orbitalnych centrów danych.

173
00:26:48,146 --> 00:26:57,621
W dokumencie tym firma stwierdziła, że będą one obsługiwać aplikacje z zakresu sztucznej inteligencji, uczenia maszynowego i przetwarzania brzegowego.

174
00:26:57,601 --> 00:27:04,048
a do zasilania będą wykorzystywać energię słoneczną bez zakłóceń ze strony atmosfery ziemskiej.

175
00:27:04,067 --> 00:27:25,971
Wystrzelenie konstelacji miliona satelitów, które będą działać jako orbitalne centra danych, to pierwszy krok w kierunku stania się cywilizacją na poziomie Kardaszewa stopień drugi, taką, która może w pełni wykorzystać móc Słońca, jednocześnie wspierając aplikacje oparte na sztucznej inteligencji dla miliardów ludzi i zapewniając ludzkości wielkoplanetarną przyszłość pośród gwiazd.

176
00:27:25,951 --> 00:27:29,915
Tak napisała w swoim zgłoszeniu firma.

177
00:27:29,935 --> 00:27:35,382
Tak, wiem, brzmi to bardzo górnolotnie, ale tak jest.

178
00:27:35,402 --> 00:27:53,442
W zgłoszeniu wyjaśniono też, że aby zapewnić moc obliczeniową wymaganą do wnioskowania AI na dużą skalę i aplikacji centrów danych obsługujących miliardy użytkowników na całym świecie, SpaceX zamierza wdrożyć system składający się z maksymalnie miliona satelitów, które będą działać w wąskich orbitach

179
00:27:55,297 --> 00:28:05,848
Gdyby ktoś z Was zastanawiał się, co to jest skala Kardeszewa, jest to skala mierząca postęp danej cywilizacji na podstawie sposobu, w jaki pozyskuje ona energię.

180
00:28:05,868 --> 00:28:19,663
Według tej skali cywilizacja typu pierwszego zużywa całą dostępną energię na swojej planecie, co w chwili obecnej stawia nas, czyli ludzkość i naszą technologię, tuż poniżej tego poziomu.

181
00:28:19,683 --> 00:28:24,409
Cywilizacja typu drugiego pozyskuje energię bezpośrednio z pobliskiej gwiazdy,

182
00:28:24,388 --> 00:28:31,097
a typ trzeci ma przechwytywać całą energię produkowaną w swojej galaktyce.

183
00:28:31,117 --> 00:28:45,856
Co ciekawe, podczas gdy plany Elona Muska dotyczące wystrzelania miliona satelit na orbitę powoli idą w kierunku realizacji, może nie od razu miliona, ale jednak ma tych satelit coraz więcej i chce ich wysyłać coraz więcej,

184
00:28:45,836 --> 00:28:52,303
Rosyjski satelita geostacjonarny rozpadł się w kosmosie.

185
00:28:52,323 --> 00:29:06,135
Satelita Łucz-Olimpik, którego Rosjanie używali do obserwacji innych satelitów na orbicie, został niedawno wycofany z eksploatacji i przeniesiony na orbitę cmentarzyskową, która jest wyższa od jego dawnej orbity geostacjonarnej.

186
00:29:06,155 --> 00:29:12,721
Obserwatorzy na Ziemi zauważyli jednak, że satelita się rozpadł, prawdopodobnie w wyniku uderzenia z zewnątrz.

187
00:29:12,701 --> 00:29:24,682
W efekcie tego incydentu mamy większą liczbę odłamków, które krążą obecnie wokół Ziemi i mogą zderzać się z innymi satelitami, co tak naprawdę jeszcze zaostrza problem śmieci kosmicznych.

188
00:29:24,702 --> 00:29:29,731
Wielu ekspertów obawia się sytuacji, w której wielokrotne zderzenia kosmiczne

189
00:29:29,711 --> 00:29:40,614
wygenerowałoby tak dużo odłamków na orbicie, że uniemożliwiłoby to wystrzeliwanie nowych satelit, a nawet utrzymanie działających na orbicie.

190
00:29:40,634 --> 00:29:47,468
Już obecna flota SpaceX, która liczy, jak wspominałem wcześniej, 9 tysięcy satelitów, budzi obawy ekspertów.

191
00:29:47,448 --> 00:29:56,380
Dodatkowe obawy budzi to, że konkurenci SpaceX również planują wysłanie własnych konstelacji.

192
00:29:56,400 --> 00:30:07,875
Więc plan Elona zakładający wystrzelenie piona satelitów to, można powiedzieć, koszmarny scenariusz dla wielu naukowców.

193
00:30:07,895 --> 00:30:14,163
Ponieważ gdyby coś się stało, gdyby doszło do jakiegoś katastrofalnego

194
00:30:15,223 --> 00:30:33,707
zderzenia się choćby jednego satelity z innym, powstałoby to mnóstwo odłamków, które mogłyby uszkodzić kolejne satelity i w efekcie mielibyśmy orbitę zawaloną kosmicznymi śmieciami, co spowodowałoby uwięzienie ludzkości na Ziemi.

195
00:30:33,727 --> 00:30:38,952
Więc jest to ryzyko, które powinno zostać wzięte pod uwagę.

196
00:30:47,657 --> 00:30:56,788
Na koniec temat, który zabierze nas z orbity z powrotem na Ziemię, a dokładniej bardzo przyziemny temat – motosport.

197
00:30:56,808 --> 00:31:04,798
A jeszcze dokładniej – Formuła 1 i zmiany techniczne i technologiczne na sezon 2026.

198
00:31:04,817 --> 00:31:17,292
Tak naprawdę ten sezon F1 to początek zupełnie nowej ery, gdzie mieli inne silniki, aktywną aerodynamikę, lżejsze i mniejsze auta, koniec DRS i jeszcze kilka innych zmian.

199
00:31:17,662 --> 00:31:19,825
W praktyce zmieni się wszystko.

200
00:31:19,845 --> 00:31:25,692
Tak jak wspomniałem, silniki, aerodynamika, ale też rozmiar i masa samochodów.

201
00:31:25,711 --> 00:31:31,119
Zmienią się też opony, a nawet sposób w jaki kierowcy będą się wyprzedzać.

202
00:31:31,140 --> 00:31:32,701
Cele są proste.

203
00:31:32,741 --> 00:31:41,532
Ma to zapewnić lepsze ściganie, więcej miejsca na umiejętności kierowcy, mniejszy wpływ na środowisko i niższe koszty do producentów.

204
00:31:41,553 --> 00:31:47,601
Trzeba przyznać, jest bardzo ambitny pakiet zmian przygotowany przez FIA i Formułę 1.

205
00:31:47,580 --> 00:31:49,747
Może omówmy to po kolei.

206
00:31:49,807 --> 00:31:52,775
Na pierwszy rzut napęd.

207
00:31:52,795 --> 00:31:57,246
Z jednej strony architektura silnikowa pozostaje ta sama.

208
00:31:57,266 --> 00:32:03,682
Nadal mamy hybrydowy układ z silnikiem V6 Turbo 1.6 litra.

209
00:32:04,220 --> 00:32:07,423
Zmienia się to, jaki mamy rozkład mocy.

210
00:32:07,443 --> 00:32:13,832
W zeszłym roku mniej więcej 20% pochodziło z części elektrycznej, a 80% z części spalinowej.

211
00:32:13,852 --> 00:32:28,169
W tym roku w obecnej hybrydzie rozkład mocy ma być mniej więcej pół na pół, czyli 50% mocy z silnika spalinowego, 50% mocy z elektrycznego.

212
00:32:28,189 --> 00:32:30,852
To tak naprawdę jest bardzo duża zmiana rozkładu.

213
00:32:30,832 --> 00:32:40,382
w charakterystyce tego układu, bo trzeba pamiętać o tym, że przy silniku elektrycznym mamy całą moc i moment obrotowy dostępne od ręki.

214
00:32:40,402 --> 00:32:43,444
Tutaj nic się nie musi rozpędzać, nie ma żadnego czekania.

215
00:32:43,464 --> 00:32:48,849
Sam silnik spalinowy będzie miał nieco mniejszą, taką czystą benzynową moc.

216
00:32:48,869 --> 00:32:54,134
Ma mieć mniej więcej około 400 kW, czyli mniej więcej 540 KM.

217
00:32:54,154 --> 00:32:57,919
Reszta będzie pochodzić z nowego, znacznie mocniejszego systemu hybrydowego.

218
00:32:59,619 --> 00:33:15,067
Wcześniej był też system MGU-H. Bardzo skomplikowany generator działający na zasadzie generowania energii dzięki ruchom turbiny spalinowej.

219
00:33:15,127 --> 00:33:17,392
W tym momencie znika on całkowicie.

220
00:33:17,412 --> 00:33:20,817
Zostaje tylko MGU-K, czyli ta część elektryczna.

221
00:33:20,798 --> 00:33:26,925
Do tej pory MGUK dostarczało około 120 kW moc elektrycznej.

222
00:33:26,945 --> 00:33:33,874
W 2026 roku ma dostarczać nawet 350 kW, czyli prawie trzykrotnie więcej.

223
00:33:33,894 --> 00:33:42,505
Do tego zrośnie znacznie ilość energii, jaką system będzie mógł odzyskać na okrążeniu, czy to przy hamowaniu, czy przy odpuszczaniu gazu.

224
00:33:42,525 --> 00:33:49,354
W praktyce znaczy to tyle, że dla kierowcy zarządzanie energią stanie się jednym z kluczowych elementów jazdy.

225
00:33:50,768 --> 00:33:57,839
Do tej pory kierowca martwił się razem z inżynierem o stan opon, zapas paliwa.

226
00:33:57,900 --> 00:34:05,451
Teraz będzie musiał się też zastanawiać nad tym, gdzie najlepiej zebrać energię i gdzie ją potem wykorzystać.

227
00:34:05,471 --> 00:34:08,237
Ale to nie wszystko odnośnie silnika.

228
00:34:08,257 --> 00:34:10,300
Zmienia się też paliwo.

229
00:34:10,320 --> 00:34:15,409
Od tego sezonu wszystkie zespoły muszą korzystać z tzw. zaawansowanych paliw zrównoważonych.

230
00:34:16,469 --> 00:34:22,637
Chodzi o to, że żaden składnik paliwa nie może pochodzić z ropy naftowej.

231
00:34:22,657 --> 00:34:34,014
Paliwa mogą się składać z rzeczy, które zostały odzyskane z odpadów komunalnych, biomasy nie nadające się do jedzenia różnego rodzaju odpadów rolniczych.

232
00:34:34,034 --> 00:34:38,460
Mogą to być nawet paliwa oparte na wychwytowaniu dwutlenku węgla z atmosfery.

233
00:34:38,980 --> 00:34:50,092
Celem jest to, żeby do atmosfery nie trafiał żaden nowy ślad węglowy, a tylko taki fotonek węgla, który już wcześniej krążył w obiegu.

234
00:34:50,112 --> 00:34:54,938
Paliwa te muszą spełniać bardzo osunowe normy dotyczące redukcji emisów gazów cieplarnianych.

235
00:34:55,179 --> 00:35:04,650
Tutaj mówimy o redukcji rzędu co najmniej 65% względem tradycyjnej benzyny i to liczonej po całym cyklu produkcji logistyki.

236
00:35:06,097 --> 00:35:16,715
Dla producentów paliw to jest świetna okazja, by przetestować na torze te różne nowe technologie, które później być może trafią do transportu drogowego czy lotniczego.

237
00:35:16,735 --> 00:35:18,338
A dla Formuły 1?

238
00:35:18,358 --> 00:35:29,976
No cóż, jest to bardzo ważny element planu i kolejny krok w osiągnięciu neutralności węglowej, którą w zamierzeniu Formuła 1 ma osiągnąć do 2030 roku.

239
00:35:29,996 --> 00:35:32,139
Ale chodziło też o coś jeszcze.

240
00:35:33,621 --> 00:35:42,012
Między innymi dlatego silnik został uproszczony i został usunięty jeden element, żeby przyciągnąć nowych producentów silnikowych.

241
00:35:43,206 --> 00:35:53,978
Do tej pory niewielu producentów chciało budować silniki dla Formuły 1, ponieważ część rozwiązań stosowanych w Formule 1 nie przekładała się na rozwiązania drogowe.

242
00:35:54,018 --> 00:35:56,641
Teraz ma to być bardziej bezpośrednie.

243
00:35:56,661 --> 00:36:12,318
Dlatego też od tego roku jednostki napędowe będą dostarczać Mercedes, Ferrari, Renault pod marką Alpine, Honda, ale też nowy gracz Audi oraz Red Bull Powertrains we współpracy z Fordem.

244
00:36:12,974 --> 00:36:35,081
Czyli w tym roku będziemy mieli sześciu różnych producentów, co na pewno zwiększy konkurencję technologiczną, ale też powinno zmniejszyć ryzyko, że jeden dostawca zdominuje całą erę Formuły 1, czyli ten okres, kiedy te przepisy będą działać, tak jak to było z Mercedesem od 2014 roku.

245
00:36:35,141 --> 00:36:38,744
Okej, ale jak mówiłem, nie tylko silniki się zmieniają.

246
00:36:38,724 --> 00:36:41,427
Same samochody też się zmienią.

247
00:36:41,447 --> 00:36:50,978
W ostatnich latach, czyli od 2022 roku, mieliśmy na torze duże, ciężkie bolidy, które były oparte na bardzo ekstremalnym efekcie przypowierzchniowym.

248
00:36:51,018 --> 00:36:55,684
Miały one wielkie tunele pod podłogą, które generowały bardzo dużo docisków.

249
00:36:55,704 --> 00:36:57,987
W tym roku ma być zupełnie inaczej.

250
00:36:58,088 --> 00:37:01,711
Auta mają być mniejsze, lżejsze, bardziej zwinne.

251
00:37:02,418 --> 00:37:06,786
Maksymalny rozstaw osi zmniejsza się o około 200 mm.

252
00:37:06,806 --> 00:37:10,052
Szerokość samochodu o 100 mm.

253
00:37:10,072 --> 00:37:11,916
Spada też waga.

254
00:37:11,976 --> 00:37:21,034
Minimalny ciężar auta ma być niższy o nie więcej 30 kg względem wcześniejszej generacji i ma wynosić niecałe 770 kg.

255
00:37:22,211 --> 00:37:26,519
to jak na Formułę 1 jest nadal dość dużo.

256
00:37:26,539 --> 00:37:43,309
Ale w porównaniu z obecnymi autami, które jeździły jeszcze w poprzednim sezonie, jest to dużo mniej, co w efekcie powinno dać bardziej zwinne maszyny, które szybciej zmieniają kierunek, ale też mniej zużywają opony.

257
00:37:43,507 --> 00:37:46,190
Zmienia się też aerodynamika.

258
00:37:46,210 --> 00:37:49,414
Ogólnie będzie dużo niższy poziom docisku.

259
00:37:49,434 --> 00:37:52,858
Mówi się o redukcji nawet rzędu 30%.

260
00:37:52,878 --> 00:37:57,324
A opór aerodynamiczny ma spaść o kilkadziesiąt procent.

261
00:37:57,344 --> 00:38:07,315
Podłoga będzie mniej agresywna, a dużo większa część pracy aerodynamicznej przypadnie z powrotem skrzydłom i elementom nadwozia, a nie podłogą.

262
00:38:07,335 --> 00:38:10,039
Do tego będziemy mieli nowe, węższe opony.

263
00:38:10,947 --> 00:38:21,505
Nadal to będą 18-calowe felgi, ale przód ma być węższy o 25 mm, a tył od 30 mm od opon z zeszłego roku.

264
00:38:21,525 --> 00:38:28,079
W efekcie ma to obniżyć opór, ale też masę niereserowaną i odciążyć układ hamulcowy.

265
00:38:28,099 --> 00:38:31,605
Największą nowością jednak jest aktywna aerodynamika.

266
00:38:31,804 --> 00:38:49,621
Zamiast systemu DRS, czyli ruchomego odtynnego skrzydła, które można było otworzyć tylko w określonych strefach, tylko w momencie, kiedy się było mniej niż sekundę za rywalem w punkcie pomiaru, od tego roku wejdzie system ruchomych elementów zarówno na tylnej, jak i na przedniej osi.

267
00:38:49,641 --> 00:38:55,047
Tak naprawdę bolid Formuły 1 będzie miał teraz, można powiedzieć, dwa tryby pracy.

268
00:38:55,067 --> 00:39:01,693
Tryb pracy w zakrętach z większym dociskiem i tryb jazdy na wprost z mniejszym oporem.

269
00:39:01,791 --> 00:39:12,300
W praktyce ma to wyglądać tak, że na prostych oba skrzydła ustawiają się w konfiguracji zwanej Z-mode, czyli nastawionej na maksymalną prędkość i minimalny opór.

270
00:39:12,320 --> 00:39:15,989
W zakrętach konfiguracja zmieni się w X-mode.

271
00:39:16,050 --> 00:39:18,096
Więcej docisku, lepsza przyczepność.

272
00:39:19,257 --> 00:39:25,523
Kluczowe jest to, że zmienia się tutaj nie tylko tylne skrzydło, jak było w przypadku DRS, ale też przednie.

273
00:39:25,543 --> 00:39:41,523
W przypadku DRS kierowcy narzekali na to, że przy otwartym skrzydle ciężko było utrzymać sterowność, ponieważ zmieniało to aerodynamikę, więc teraz otwarcie przodu i tyłu ma pomóc utrzymać stabilny balans aerodynamiczny.

274
00:39:41,543 --> 00:39:49,112
Dzięki temu zmiana ustawień na prostych ma być bardziej przewidywalna dla kierowcy, a jednocześnie dużo bardziej efektywna.

275
00:39:49,092 --> 00:39:53,619
Sam system DRS, jak już mówiłem, całkowicie znika.

276
00:39:53,659 --> 00:40:02,030
Więc tak jak wspominałem, będzie zastąpiony aktywną aerodynamiką i do tego jeszcze będzie tak zwany tryb Manual Override.

277
00:40:02,050 --> 00:40:07,458
Będzie to taki tryb, który będzie nadpisywał mapę energii elektrycznej.

278
00:40:07,498 --> 00:40:08,721
W skrócie...

279
00:40:08,887 --> 00:40:22,525
Nie tylko będzie można zmienić ustawienia aerodynamiki, ale też kierowca, który będzie jechał w odległości do 1 sekundy za rywalem, dostanie na proste i dodatkowy zastrzyk mocy z baterii elektrycznych.

280
00:40:25,592 --> 00:40:35,005
Ma to wymuszać sytuację, w której kierowca atakujący będzie miał przewagę mocy elektrycznej przez określony czas lub dystans, jeżeli jest odpowiednio blisko przeciwnika.

281
00:40:35,025 --> 00:40:49,226
W efekcie, dzięki takiemu elektrycznemu kopowi, ma to zaoferować bardziej naturalne, mniej sztuczne wyprzedzanie, na co marudzili kibice do tej pory w przypadku używania systemu DRS.

282
00:40:49,246 --> 00:40:53,693
Same wyścigi przez te zmiany mogą wyglądać troszkę inaczej niż dziś.

283
00:40:53,976 --> 00:41:06,677
Mniejszy docisk i większy udział elektryki oznaczają, że samochody potencjalnie będą mniej przyklejone do asfaltu w zakrętach, ale prędkości maksymalne na prostych mogą być jeszcze wyższe.

284
00:41:06,697 --> 00:41:18,938
Jednocześnie niższy opór i lepsza kontrola nad przypływem powietrza mają ograniczyć efekt brudnego powietrza, czyli mówiąc prostym językiem mają ułatwić jazdę blisko za rywalem.

285
00:41:20,047 --> 00:41:32,387
FEI liczy na to, że kierowcy będą mogli dłużej jechać tak naprawdę na zderzaku auta przed sobą, co ma zwiększyć widowiskowość wyścigu.

286
00:41:32,619 --> 00:41:34,523
Ale to nie wszystkie zmiany.

287
00:41:34,543 --> 00:41:39,170
Zmiany są też prowadzone w dziedzinie bezpieczeństwa kierowców.

288
00:41:39,190 --> 00:41:47,304
Struktury pochłaniające energię uderzeń po bokach auta zostały wzmocnione, podobnie w okolicach kierowcy i zbiornika paliwa.

289
00:41:47,324 --> 00:41:57,800
Przód auta ma mieć dwustopniową strukturę zderzeniową, która ma sobie lepiej radzić z sytuacjami, gdy po pierwszym uderzeniu auto odbija się i uderza ponownie w coś innego.

290
00:41:57,780 --> 00:42:03,829
Zwiększona zostanie również wytrzymałość połąka ochronnego nad głową kierowcy, czyli systemu halo.

291
00:42:03,889 --> 00:42:07,072
Ma on wytrzymywać większe obciążenie niż dotychczas.

292
00:42:07,094 --> 00:42:19,710
Z zewnątrz nie będzie tego zbytnio widać, ale testy zderzeniowe, które będą musiały przejść nowe monokoki, będą dużo ostrzejsze niż do tej pory.

293
00:42:19,730 --> 00:42:24,317
W tle wszystkich tych różnych zmian jest jeszcze jeden bardzo praktyczny aspekt.

294
00:42:24,376 --> 00:42:25,358
Koszty.

295
00:42:25,338 --> 00:42:48,780
Uproszczenie części silnika spalinowego, standardyzacja niektórych podzespołów i usunięcie MGUH mają obniżyć koszty, co ma ułatwić wejście nowych producentów, ale też ma umożliwić utrzymanie kosztów rozwoju programu F1 dla zespołów na rozsądnym poziomie finansowym.

296
00:42:48,760 --> 00:43:08,844
Z kolei paliwa syntetyczne mają w założeniu łatwiej znaleźć zastosowane w normalnym transporcie, co producentom paliw nadaje większy sens biznesowy w tworzeniu, a nie tylko, można powiedzieć, hobbystyczne tworzenie paliw tylko i wyłącznie pod wyścigiem.

297
00:43:09,398 --> 00:43:12,509
A co to będzie oznaczać dla kibica?

298
00:43:12,528 --> 00:43:16,141
Najprawdopodobniej troszkę inny charakter wyścigu.

299
00:43:16,181 --> 00:43:22,141
Mniejsze, lżejsze auta powinny wyglądać dużo bardziej żwawo w szybkich zakrętach.

300
00:43:23,454 --> 00:43:31,643
powinny dużo łatwiej zmieniać kierunek jazdy i umożliwiać większą walkę kierowcy z innym kierowcą.

301
00:43:31,663 --> 00:43:37,268
Większy udział części elektrycznej ma sprawić, że zarządzanie energią będzie kluczowe.

302
00:43:37,289 --> 00:43:48,500
Więc tutaj może być taka sytuacja, że na prostej będziemy mieli auta jadące z dwoma różnymi prędkościami, ponieważ ktoś będzie miał zapas prądu, a ktoś już nie.

303
00:43:48,519 --> 00:43:50,762
Nowy regulamin techniczny

304
00:43:50,742 --> 00:43:55,213
To też możliwa zmiana hierarchii wśród producentów.

305
00:43:55,233 --> 00:44:05,038
Zespoły, które do tej pory dominowały, nie mają gwarancji, że równie dobrze trafią za swoją koncepcją silnika i samochodu na rok 2026.

306
00:44:05,929 --> 00:44:24,630
Co oznacza, że samochody ze środka stawki, czy nawet z końca stawki mogą trafić idealnie w ten złoty środek, to połączenie aerodynamiki, rozkładu mas, profilu mocy, budowy auta i wybić się na szczyt.

307
00:44:24,610 --> 00:44:40,835
Prawdziwy obraz zobaczymy dopiero tak naprawdę, kiedy auta wyjadą na tor, bo do tej pory mieliśmy symulacje i szacunki oraz jedne testy, które zostały przeprowadzone, ale nie ma z nich zbyt wiele informacji.

308
00:44:40,855 --> 00:44:49,909
Poza tym były to testy na chłodnym torze, więc nie do końca one odpowiadają sytuacji już podczas sezonu.

309
00:44:50,547 --> 00:44:52,048
Jak będzie?

310
00:44:52,068 --> 00:44:53,751
Zobaczymy.

311
00:44:53,771 --> 00:45:06,331
Ja jestem bardzo ciekawy, czekam na to z tęsknieniem, ale też trzeba pamiętać o tym, że jestem kibicem oglądającym Formułę 1 od lat, więc mogę tutaj nie być obiektywny.

312
00:45:06,351 --> 00:45:14,864
Pozostaje nam tak naprawdę czekać na pierwszy wyścig, na zgaszenie pięciu czerwonych świateł i wtedy się okaże.

313
00:45:14,885 --> 00:45:16,487
I to by było na tyle na dzisiaj.

314
00:45:17,092 --> 00:45:20,161
Dziękuję za wysłuchanie kolejnego odcinka.

315
00:45:20,181 --> 00:45:25,295
Zapraszam za tydzień i zapraszam do komentowania.

316
00:45:25,376 --> 00:45:28,485
Adres strony oczywiście w opisie odcinka.

317
00:45:28,505 --> 00:45:29,869
Dziękuję i do usłyszenia.