1
00:00:27,605 --> 00:00:35,255
Dzień dobry, nazywam się Marcin Lis i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu What the Fox says.

2
00:00:35,274 --> 00:00:42,143
Dzisiejszym głównym tematem będzie firma Palantir i to jak próbowała wejść na rynek szwajcarski.

3
00:00:42,204 --> 00:00:48,192
Ale zanim do tego dojdziemy, kilka innych, pełniejszych tematów.

4
00:00:48,212 --> 00:00:53,037
Na początek trochę o AI, tym razem w medycynie.

5
00:00:54,841 --> 00:00:59,548
Narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji zaskoczyły badaczy.

6
00:00:59,607 --> 00:01:11,945
Okazało się, że można zbudować dokładne modele służące do przewidywania przedwczesnego porodu przy ich pomocy znacznie szybciej niż tylko pracą ludzi.

7
00:01:11,986 --> 00:01:17,153
I co ciekawsze, często przewyższając pracę ludzi.

8
00:01:17,132 --> 00:01:29,269
Pokazuje to, że sztuczna inteligencja może znacząco przyspieszyć odkrycia medyczne, a też w tym przypadku akurat poprawić opiekę nad noworodkami i matkami oraz kobietami ciężarnymi.

9
00:01:30,346 --> 00:01:50,986
Chodzi o to, że w ramach wczesnych testów w warunkach rzeczywistych, w badaniach nad zdrowiem, naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco odkryli, że AI może lepiej analizować duże zbiory danych medycznych niż tradycyjne zespoły badawcze.

10
00:01:51,006 --> 00:01:55,049
No akurat wydaje mi się, że nie jest to coś dziwnego.

11
00:01:55,069 --> 00:01:57,972
W końcu do tego AI między innymi zostało stworzone.

12
00:02:00,956 --> 00:02:07,165
Naukowcy jednakże chcieli to sprawdzić i udowodnić, przeprowadzili więc bezpośrednie porównanie.

13
00:02:07,186 --> 00:02:16,561
Część zespołów polegała wyłącznie na wiedzy ludzkiej, podczas gdy inne zespoły łączyły naukowców z pracą sztucznej inteligencji.

14
00:02:16,580 --> 00:02:25,935
Wszystkie zespoły zostały poproszone o zmierzenie się z tym samym wyzwaniem – przewidzenie porodu przedwczesnego na podstawie danych pochodzących od ponad tysiąca kobiet w ciąży.

15
00:02:27,534 --> 00:02:39,252
Okazało się, że nawet młoda para składająca się ze studenta studiów magisterskich i ucznia liceum z powodzeniem zbudowała modele predykcyjne za pomocą sztucznej inteligencji.

16
00:02:39,292 --> 00:02:44,881
Byli oni w stanie wygenerować funkcjonalny kod komputerowy w ciągu kilku minut.

17
00:02:44,901 --> 00:02:49,948
Normalnie takie zadanie wymagałoby od doświadczonych programistów kilku godzin, czasami nawet dni.

18
00:02:51,986 --> 00:03:01,305
Kluczową zaletą AI jest jej zdolność do generowania kodu analitycznego na podstawie krótkich, zwartych, technicznych poleceń.

19
00:03:02,651 --> 00:03:06,817
Oczywiście nie każdy taki system działał dobrze.

20
00:03:06,836 --> 00:03:11,421
Tylko 4 z 8 chatbotów AI wygenerowało użyteczny kod.

21
00:03:11,442 --> 00:03:19,389
Mimo wszystko te, którym się udało, nie wymagały dużych zespołów ekspertów i był to kod działający.

22
00:03:19,409 --> 00:03:27,098
Dzięki temu badacze byli w stanie przeprowadzić eksperymenty, zweryfikować ich wyniki, a później opublikować je w czasie piśmie naukowym.

23
00:03:27,139 --> 00:03:29,300
A wszystko to w przeciągu tylko kilku miesięcy.

24
00:03:30,614 --> 00:03:41,431
Według jednej z badaczek narzędzia AI mogłyby wyeliminować jedno z największych wąskich gardeł w nauce o danych, czyli budowanie procesów analitycznych.

25
00:03:41,450 --> 00:03:50,204
Przyspieszenie takie może pomóc pacjentom, którzy potrzebują pomocy teraz, a nie za kilka lat.

26
00:03:50,223 --> 00:03:55,271
Szybsza analiza danych może doprowadzić do udoskonalenia narzędzi diagnostycznych w przypadku porodów przedwczesnych.

27
00:03:56,703 --> 00:04:09,682
Chodzi o to, że porody przedwczesne są główną przyczyną zgonów noworodków i w znacznym stopniu przyczyniają się do długotrwałych zaburzeń motorycznych i poznawczych tych dzieci, które się urodzą w trakcie takiego porodu.

28
00:04:09,703 --> 00:04:14,270
W Stanach Zjednoczonych każdego dnia rodzi się przedwcześnie około tysiąca dzieci.

29
00:04:14,289 --> 00:04:21,761
Pomimo wpływu tego zjawiska, naukowcy wciąż nie do końca rozumieją, co je wywołuje.

30
00:04:21,781 --> 00:04:24,144
Naukowcy chcieli znaleźć odpowiedź na to pytanie.

31
00:04:25,997 --> 00:04:39,577
W ramach tego zebrali dane dotyczące mikrobiomu od około 1200 kobiet w ciąży w ramach 9 różnych odrębnych badań, podczas których śledzili każdą ciążę aż do porodu.

32
00:04:39,598 --> 00:04:44,766
Jednak sama objętość oraz też złożoność tych danych trudniała ich analizę ludziom.

33
00:04:45,673 --> 00:05:08,137
Aby temu zaradzić, naukowcy zwrócili się o pomoc do ekspertów z zewnątrz, organizując globalny konkurs Dialogue of Reverse Engineering Assessment and Methods, czyli DREAM, który miał na celu stworzenie procesu albo programu do obsługi tych danych.

34
00:05:09,620 --> 00:05:25,012
Ponad 100 grup badawczych z całego świata rywalizowało w ramach tego konkursu DREAM i miało na celu zaprojektować algorytmy uczenia maszynowego, które będą zdolne do identyfikacji wzorców związanych z porodem przedwczesnym.

35
00:05:27,997 --> 00:05:40,504
Zespół poprosił też 8 systemów AI o niezależne zbudowanie algorytmów z wykorzystaniem tych samych danych, które mieli do korzystania ludzie, ale bez wsparcia kodowania przez człowieka.

36
00:05:41,800 --> 00:05:48,769
Każde narzędzie AI otrzymało starannie zaprojektowane prompty zbudowane w języku naturalnym.

37
00:05:48,790 --> 00:06:00,125
Systemy otrzymywały instrukcje w prostym języku, ale z precyzyjnymi wskazówkami, aby analizować dane medyczne w sposób porównywalny z tymi zespołami ludzkimi.

38
00:06:00,144 --> 00:06:10,980
Cel był taki sam jak w konkursie, czyli ocena danych mikrobiomu pochwy pod kątem wskaźników porodu przedwczesnego oraz badanie próbek krwi lub łożyska w celu oszacowania wieku ciążowego.

39
00:06:12,108 --> 00:06:19,630
Chodzi o to, że datowanie ciąży jest praktycznie zawsze szacunkowe, ale odkrywa kluczową rolę w kierowaniu opieką medyczną.

40
00:06:19,670 --> 00:06:25,088
Kiedy szacunek jest niedokładny, lekarze mogą mieć trudności z przygotowaniem się do porodu we właściwym czasie.

41
00:06:26,249 --> 00:06:45,012
Po uruchomieniu kodu, który został wygenerowany przez AI na zestawach danych, naukowcy odkryli, że 4 z 8 narzędzi wygenerowało modele predykcyjne, które działały równie dobrze, jak te stworzone przez zespoły biorące udział w konkursie DREAM, a w niektórych przypadkach nawet lepiej.

42
00:06:45,033 --> 00:06:54,805
Cały proces od wstępnej koncepcji do zgłoszenia do czasopisma dzięki użyciu AI został ukończony w zaledwie 6 miesięcy.

43
00:06:56,100 --> 00:07:09,014
Oczywiście naukowcy ostrzegają, że systemy sztucznej inteligencji mogą generować mylące wyniki i nadzór ludzki pozostaje tutaj niezbędny, więc technologia ta nie zastępuje wiedzy naukowej.

44
00:07:09,074 --> 00:07:26,074
Jednakże dzięki szybkiemu przetwarzaniu ogromnych zbiorów danych generatywna sztuczna inteligencja może pozwolić badaczom poświęcić mniej czasu na budowę programowania służącego do obróbki tych danych, a więcej na interpretację wyników

45
00:07:26,053 --> 00:07:30,721
i co z tego wynika zadawanie trafniejszych pytań naukowych.

46
00:07:30,762 --> 00:07:43,942
Jak to powiedział jeden z badaczy, dzięki generatywnej sztucznej inteligencji naukowcy z ograniczonym doświadczeniem w nauce o danych nie zawsze będą musieli nawiązywać szerokie kontakty ani spędzać godzin na opracowywaniu kodu.

47
00:07:43,983 --> 00:07:47,910
Mogą skupić się na udzielaniu odpowiedzi na właściwe pytania biomedyczne.

48
00:07:47,889 --> 00:08:08,800
Oczywiście w tym przypadku mówimy o badaniach dotyczących przedwczesnego porodu, ale tak naprawdę metody takie, czyli budowania oprogramowania służącego do obróbki dużych ilości danych przy użyciu AI można wykorzystać do każdych danych.

49
00:08:08,819 --> 00:08:14,487
Czyli w każdym przypadku naukowcy mogą skorzystać z czegoś takiego, aby uzyskać

50
00:08:16,173 --> 00:08:25,286
dedykowane oprogramowanie, które będzie obrabiać duże ilości danych, dając im dokładnie te wyniki, których potrzebują.

51
00:08:25,346 --> 00:08:32,976
Czyli nie będzie tej obróbki niepotrzebnych danych, będzie można skupić się tylko i wyłącznie na tym, co naukowców interesuje.

52
00:08:33,017 --> 00:08:39,287
Patrząc na to, jak przyspiesza to pracę, jest to pewien potencjał.

53
00:08:39,307 --> 00:08:43,732
Wiadomo, że trzeba pamiętać o tym, że musi być ludzki nadzór.

54
00:08:44,945 --> 00:08:58,427
Ale wydaje mi się, że akurat jeżeli chodzi o obróbkę dużej ilości danych, to generatywna szuszna inteligencja jest całkiem sensownym jej użyciem.

55
00:08:58,466 --> 00:09:02,033
Bo jednak jakby nie patrzeć, do tego została stworzona.

56
00:09:02,052 --> 00:09:03,696
A teraz czas na kolejny temat.

57
00:09:11,269 --> 00:09:13,774
A teraz czas na drugi temat.

58
00:09:13,793 --> 00:09:23,187
Chodzi o to, czy satelity mogą pomóc w wykrywaniu problemów budowlanych, zwłaszcza jeżeli chodzi o problemy budowane mostów.

59
00:09:23,207 --> 00:09:31,160
Niedawno przeprowadzone badanie wykazało, że mosty w Ameryce Północnej i w Afryce są najbardziej narażone na awarię.

60
00:09:31,201 --> 00:09:39,133
Naukowcy sugerują wykorzystanie monitoringu satelitronnego do wczesnego wykrywania problemów i zapobiegania zawaleniu się mostów.

61
00:09:39,113 --> 00:09:53,230
W globalnej analizie 744 mostów obopikowanej w czasopiśmie Nature Communication, międzynarodowa grupa badaczy odkryła, że mosty w Ameryce Północnej są oczywiście średnio, w najgorszym stanie.

62
00:09:53,270 --> 00:09:55,636
Zaraz za nimi plasują się mosty afrykańskie.

63
00:09:57,101 --> 00:10:13,778
Zespół naukowców proponuje nowe podejście do ochrony infrastruktury, które może zmienić sposób zarządzania ryzykiem na całym świecie właśnie poprzez śledzenie stabilności mostów z kosmosu i wykrywanie wczesnych sygnałów ostrzegawczych na długo przed prawdopodobieństwem zawalenia się mostu.

64
00:10:13,758 --> 00:10:26,841
Odwyższone ryzyko zawalenia się mostów jest ściśle związane z wiekiem wielu mostów, szczególnie tych w Ameryce Północnej, gdzie szczyt budownictwa został osiągnięty w latach 60. ubiegłego wieku.

65
00:10:26,861 --> 00:10:35,378
W rezultacie wiele aktualnych, istniejących konstrukcji zbliża się lub przekracza swój pierwotny, planowany okres użytkowania.

66
00:10:35,357 --> 00:10:46,971
Naukowcy wskazują, że monitoring kosmiczny z wykorzystaniem radaru może dostarczyć obserwacje o wysokiej rozdzielczości na całym świecie i korzystać z obszernych danych historycznych.

67
00:10:46,991 --> 00:10:57,484
Badania pokazują, że monitoring radarowy z kosmosu może zapewnić regularny nadzór nad ponad 60% mostów o dużej rozpiętości istniejących na świecie.

68
00:10:57,464 --> 00:11:09,211
Integrując dane satelitarne z systemami ocen ryzyka, można znacznie zmniejszyć liczbę mostów klasyfikowanych jako wysokiego ryzyka, szczególnie w rejonach, w których instalacja tradycyjnych czynników jest zbyt kosztowna.

69
00:11:10,778 --> 00:11:23,340
Międzynarodowy zespół badaczy wykorzystał metodę teledetekcji znaną jako wieloczasowy interferometryczny radar z syntetyczną aperturą, w skrócie INTSAR.

70
00:11:23,360 --> 00:11:36,162
Wyniki badań pokazują, że technika ta może wzmocnić tradycyjne metody inspekcji poprzez wykrywanie milimetrowych ruchów gruntu lub konstrukcji związanych z powolnymi procesami takimi jak osuwiska czy osiadanie.

71
00:11:36,142 --> 00:11:44,225
a także poprzez identyfikację nietypowych wzorców na dużych obszarach, które w innym przypadku mogłyby zostać niezauważone.

72
00:11:44,245 --> 00:11:48,496
Mosty należą do najbardziej wrażliwych elementów sieci transportowych.

73
00:11:50,164 --> 00:11:51,988
Nie jest je łatwo zbudować.

74
00:11:52,048 --> 00:11:55,414
Jeżeli się zawalą, może dojść do bardzo wielkiej tragedii.

75
00:11:55,434 --> 00:12:02,087
To nie jest tak, że jak mamy w przypadku dziury w drodze, najwyżej ktoś urwie koło.

76
00:12:02,107 --> 00:12:12,628
Jeżeli most, zwłaszcza długi, szeroki most, po którym jeździ wiele aut naraz, się zawali, może dojść do tragedii, w której ucierpi wiele, wiele osób.

77
00:12:13,013 --> 00:12:17,259
W związku z tym mosty powinny być i są monitorowane.

78
00:12:17,298 --> 00:12:22,184
Jednakże tradycyjny monitoring ma swoje ograniczenia.

79
00:12:22,205 --> 00:12:30,395
Inspekcje wizualne przeprowadzone przez inspektorów osobiście mogą być subiektywne i często są kosztowne.

80
00:12:30,416 --> 00:12:39,847
Inspektorzy mogą też nie zauważyć odznak wczesnego pogorszenia się stanu, a typowy cykl inspekcji to jest sprawdzanie jednego mostu co dwa lata.

81
00:12:41,312 --> 00:12:49,645
Owszem, jest coś takiego jak czujniki monitorowania stanu konstrukcji, które są ekonomiczniejszym rozwiązaniem.

82
00:12:49,666 --> 00:13:00,363
Tylko, że ich wdrożenie nadal ogranicza się głównie do nowszych mostów, ewentualnie też do konkretnych przypadków wymagających szczególnej uwagi.

83
00:13:00,383 --> 00:13:07,674
Badacze sprawdzili i z ich badań wynika, że są one instalowane na mniej niż 20% mostów o dużej rozpiętości na świecie.

84
00:13:08,683 --> 00:13:13,932
Teledetekcja kosmiczna stanowiłaby uzupełnienie tych czyjników.

85
00:13:13,972 --> 00:13:24,211
Mogłaby ona obniżyć koszty konserwacji i wspomagać inspekcje wizualne, szczególnie gdy bezpośredni dostęp do konstrukcji mostu jest utrudniony.

86
00:13:24,230 --> 00:13:32,024
W przypadku mostów INSAR umożliwia częstsze pomiary odkształceń w całej sieci infrastruktury w przeciwieństwie do tradycyjnych inspekcji.

87
00:13:32,917 --> 00:13:41,004
Co ciekawe, wykorzystanie INSAR do monitorowania mostów jest całkiem dobrze znane w kręgach akademickich.

88
00:13:41,085 --> 00:13:49,953
Jednakże nie zostało ono jeszcze wdrożone przez władze i inżynierów odpowiedzialnych za obiekty budowlane takie jak mosty.

89
00:13:49,974 --> 00:13:58,602
Te badania naukowcy dostarczają dowodów na to, że jest to realne i skuteczne narzędzie, które można wdrożyć już teraz.

90
00:13:59,409 --> 00:14:18,836
Naukowcy odkryli, że włączenie danych z tego systemu, a w szczególności pikseli o stabilnych właściwościach rozpraszania znanych jako rozpraszacze stałe, do oceny ryzyka, zapewnia dokładniejszy rejestr ryzyka poprzez redukcję niepewności, umożliwiając lepszą priorytetyzację i planowanie konserwacji.

91
00:14:18,817 --> 00:14:37,344
Metoda zaprojektowana przez ten międzynarodowy zespół badaczy integruje dostępność monitorowania zarówno z czyjników, jak i też z satelitów, takich jak np. Sentinel-1 Europejskiej Agencji Kosmicznej, czy niedawno wystrzelony przez NASA Nisar.

92
00:14:37,364 --> 00:14:43,373
Dzięki temu będzie można na bieżąco oceniać podatność konstrukcyjną mostu na zawalenie.

93
00:14:44,736 --> 00:14:55,539
Zapewni też to częstsze aktualizacje niż typowe inspekcje wizualne, co doprowadzi do dokładniejszej klasyfikacji ryzyka.

94
00:14:55,559 --> 00:15:03,657
Czyli mówiąc to językiem bardziej ludzkim, mniej naukowym, będzie można prawie że na bieżąco monitorować stan mostów,

95
00:15:05,509 --> 00:15:12,559
i zostać uprzedzonym o wiele wcześniej, jeżeli zacznie się z nimi dziać coś niebezpiecznego.

96
00:15:12,580 --> 00:15:29,424
Dzięki czemu będzie można zapobiec zawaleniu się mostu, tragedii, stratom w ludziach, sprzęcie oraz ogromnym kosztom odbudowy potem mostu, czy też usunięciu zawalonego mostu i zbudowaniu go na nowo.

97
00:15:37,370 --> 00:15:41,635
A teraz przejdźmy do opowieści o firmie Palantir.

98
00:15:41,655 --> 00:15:52,331
Palantir jest to bardzo kontrowersyjna firma technologiczna, która dostarcza technologię inwigilacji wojsku i służbom wywiadowczym na całym świecie.

99
00:15:52,351 --> 00:16:05,250
Prawdopodobnie większość Was widziała te sceny w telewizji czy w internecie, kiedy zamaskowani agenci agencji ICE, czyli Immigration and Custom Enforcement w Stanach Zjednoczonych polują na imigrantów.

100
00:16:08,099 --> 00:16:16,975
Kiedy tak naprawdę szturmują dzielnice w pojazdach upancerzonych, aresztują ludzi, deportują ich bez procesu i tak dalej.

101
00:16:16,995 --> 00:16:22,125
No i teraz pytanie, skąd ci agenci ICE wiedzą dokładnie, gdzie znajdują się ich cele?

102
00:16:23,422 --> 00:16:26,325
A no właśnie tutaj do gry wchodzi Palantir.

103
00:16:26,384 --> 00:16:35,275
Agencja ICE wykorzystuje różne technologie inwigilacji, między innymi właśnie produkt amerykańskiej firmy Palantir Technologies.

104
00:16:35,316 --> 00:16:44,667
Jest to firma założona przez, tak naprawdę współzałożona, przez prawicowego miliardera i libertarianina Petera Thiela.

105
00:16:44,687 --> 00:16:50,273
A pod jego rzędami Palantir stał się jedną z najbardziej kontrowersyjnych firm technologicznych na świecie.

106
00:16:51,534 --> 00:17:03,918
Oprogramowanie Palantir wykorzystuje dane telefoniczne, lotnicze, profile w mediach społecznościowych, wszystkie możliwe dane, aby mapować wzorce przemieszczania się ludzi.

107
00:17:03,937 --> 00:17:11,653
W przypadku np. ICE imigrantów umożliwia to służbom imigracyjnym nie tylko identyfikację, ale też lokalizację w czasie rzeczywistym.

108
00:17:12,798 --> 00:17:37,776
Jedną z zalet takiego systemu, przynajmniej zalet dla agencji, jest to, że zamiast przeszukiwać wiele oddzielnych baz danych i użytkownicy, czyli w tym momencie agenci, otrzymują jednolity interfejs, z którym połączenia są automatycznie wizualizowane, na przykład za pomocą osi czasu, analiz graficznych lub prostych informacji.

109
00:17:39,258 --> 00:17:46,951
Poza IC klientami firmy Palantir są agencje bezpieczeństwa, siły zbrojne i służby wywiadowcze.

110
00:17:46,971 --> 00:17:58,191
Produkty tej firmy wykorzystywane są m.in. w Izraelu, na Ukrainie, Hiszpanii, Litwie czy też w niektórych krajach związkowych w Niemczech.

111
00:17:58,250 --> 00:17:59,173
Jeszcze do niedawna

112
00:17:59,845 --> 00:18:07,973
Uważało się, że wśród klientów Palantira może znajdować się też szwajcarska armia czy szwajcarskie agencje rządowe.

113
00:18:07,993 --> 00:18:12,038
Szwajcarski portal Republik postanowił się tego dowiedzieć.

114
00:18:12,097 --> 00:18:18,744
Jego dziennikarze skontaktowali się z władzami w Bernie i Curychu, gdzie znajdują się szwajcarskie biura Palantira.

115
00:18:18,765 --> 00:18:26,032
Zgodnie z ustawą o dostępie do informacji publicznej, zespół złożył 59 wniosków o dostęp do dokumentów.

116
00:18:26,053 --> 00:18:28,536
Wszystkie te wnioski poszły do szwajcarskich władz federalnych.

117
00:18:30,321 --> 00:18:35,769
Dzięki temu uzyskali materiały, które ujawniły bardzo ciekawe informacje.

118
00:18:35,789 --> 00:18:45,923
Okazuje się, że w ciągu 7 lat Palantir przeprowadził szeroko zakrojoną kampanię sprzedażową mającą na celu pozyskanie szwajcarskich władz federalnych jako klientów.

119
00:18:45,943 --> 00:18:51,912
Jeszcze ciekawsze jest to, że w tym czasie Palantir został odrzucony co najmniej 9 razy.

120
00:18:51,932 --> 00:18:52,313
Z różnych powodów.

121
00:18:53,355 --> 00:19:00,988
Albo dlatego, że jego oprogramowanie uznano za zbędne, albo dlatego, że agencje ławiały się utraty reputacji.

122
00:19:01,008 --> 00:19:07,738
Tak naprawdę Palantir poczynił postępy jedynie z Federalnym Departamentem Obrony, Ochrony Ludności i Sportu.

123
00:19:07,758 --> 00:19:19,936
Federalny Urząd Zamówień Obronnych, będących częścią tego departamentu, rozważał zakup oprogramowania do swojego systemu informatycznego, jednak nawet w tym przypadku współpraca ostatecznie nie doszła do skutku.

124
00:19:20,997 --> 00:19:26,005
Szwajcarska armia też była w pewnym momencie zainteresowana zakupem Palantira.

125
00:19:26,025 --> 00:19:40,086
Jednak wewnętrzny raport pokazuje, że obawy dotyczące przekazania poufnych danych szwajcarskiego wojska amerykańskim agencjom wiodowczym, czyli CIA i NSA, doprowadziły ostatecznie armię do porzucenia tego projektu.

126
00:19:40,977 --> 00:19:49,085
Jak mówiłem, jednym z powodów odrzucenia Palantir była obawa o utratę reputacji.

127
00:19:49,105 --> 00:19:51,186
A dokładniej o co w tym chodzi?

128
00:19:51,287 --> 00:19:53,229
Już tłumaczę.

129
00:19:53,249 --> 00:20:07,001
Chodzi dokładnie o to, że współzałożyciele Palantira, czyli prawicowy miliarder Peter Thiel i obecny prezes Alex Karp, obaj nie ukrywają, że jest to oprogramowanie, które ma służyć jako śmiercioność na broni.

130
00:20:07,960 --> 00:20:20,103
Co ciekawe, prezes Palantir podczas rozmowy z inwestorami powiedział, cytuję, Palantir jest po to, aby zakłócać porządek, a kiedy trzeba, by straszyć wrogów, a czasem ich zabijać.

131
00:20:20,123 --> 00:20:28,398
Peter Thiel z drugiej strony znany jest z tego, że głosi poglądy mówiące o tym, że wolność i demokracja są nie do pochodzenia ze sobą.

132
00:20:28,750 --> 00:20:37,127
Oprogramowanie Palantir dostarcza wojsku informacji wywiadowczych, które mogą mieć wpływ na decyzję o użyciu śmiercionośnej siły.

133
00:20:37,147 --> 00:20:41,236
Służy też to oprogramowanie jako narzędzie nadzoru dla policji.

134
00:20:41,256 --> 00:20:47,670
Często jest wykorzystywane przez duże korporacje do optymalizacji procesów i podejmowania decyzji w oparciu o dane.

135
00:20:48,140 --> 00:21:02,642
Jednak krytycy oskarżają firmę o przeniesienie masowego nadzoru na nowy poziom dzięki swojemu programowaniu, co jest ułatwione tak naprawdę dzięki brakowi regulacji i lekceważeniu przez firmę praw człowieka.

136
00:21:02,662 --> 00:21:09,050
Sam Palantir otwarcie przyznaje, że jego narzędzia mają na celu optymalizację łańcucha śmierci we współczesnej wojnie.

137
00:21:10,971 --> 00:21:22,228
W styczniu 2024 roku Palantir ogłosił strategiczne partnerstwo z Izraelem i zorganizował swoje posiedzenie zarządu w Tel Awiwie na znak Solidarności.

138
00:21:22,248 --> 00:21:28,576
Od tego czasu firma spotyka się z międzynarodową krytyką za współpracę z Izraelskim Wojskiem.

139
00:21:28,615 --> 00:21:34,785
Między innymi została ona skrytykowana w raporcie specjalnej sprawozdawczyni ONZ Franceschi Albaneze.

140
00:21:36,875 --> 00:21:50,458
W tym raporcie przypisuje się Palantirowi centralną rolę w izraelskiej infrastrukturze wojskowej i oskarża firmy o dostarczanie technologii umożliwiających zautomatyzowane podejmowanie decyzji w działaniach wojennych.

141
00:21:50,478 --> 00:21:57,329
Firma broni swojej działalności w Izraelu, twierdząc, że działa w ramach izraelskiej administracji cywilnej od prawie 10 lat.

142
00:21:58,795 --> 00:22:12,757
Po ataku z 7 października 2023 roku firma pomagała rządowi Izraela w poszukiwaniu zakładników, koncentrując się na prowadzeniu informacji, a nie na operacjach ratunkowych, co zostało jej wielokrotnie wytknięte.

143
00:22:12,777 --> 00:22:22,131
W kwietniu 2025 roku prezes Karp odpowiedział na zarzuty, że technologie Palantir przyczyniają się do śmierci palestyńczyków, potwierdzając, że głównie terrorystów.

144
00:22:22,151 --> 00:22:23,633
To prawda.

145
00:22:23,673 --> 00:22:24,734
Ale wracając do Szwajcarii.

146
00:22:25,795 --> 00:22:33,369
Od 2018 roku firma Palantir wielokrotnie próbowała pozyskać władze federalne jako klientów.

147
00:22:33,390 --> 00:22:40,523
Czy to przez bezpośrednie działanie, czy też przez lobbowanie na różnych konwencjach, konferencjach międzynarodowych.

148
00:22:40,604 --> 00:22:42,807
Jednakże, jak mówię, nie udało im się.

149
00:22:43,919 --> 00:22:45,843
Jak do tego doszło?

150
00:22:45,863 --> 00:22:53,298
Pierwsze spotkanie kadry kierowniczej Palantir z przedstawicielami Szwajcarii miało miejsce w kwietniu 2008 roku.

151
00:22:53,318 --> 00:22:56,425
Oficjalnie spotkanie dotyczyło kwestii regulacyjnych.

152
00:22:56,445 --> 00:23:01,978
Delegacja szwajcarska chciała dowiedzieć się, czy dyskusje wokół skandalu z danymi Facebooka z 2018 roku

153
00:23:01,958 --> 00:23:06,162
mogą mieć jakiekolwiek konsekwencje dla firmy Palantir.

154
00:23:06,182 --> 00:23:17,834
W notatce z tego spotkania pojawiło się pytanie, czy uważa Pan Pani, że obecne dyskusje na temat Facebooka mogą doprowadzić do wprowadzenia regulacji, które mogłyby wpłynąć również na Pani i Pana firmy.

155
00:23:17,854 --> 00:23:20,276
Odpowiedź na to pytanie niestety nie jest znana.

156
00:23:20,296 --> 00:23:25,080
Szwajcarskie Ministerstwo Finansów odmówiło ujawnienia protokołu z tego spotkania.

157
00:23:25,101 --> 00:23:31,948
Dwa lata później, w styczniu 2020 roku, na Światowym Forum Ekonomicznym w Davos doszło do kolejnego spotkania.

158
00:23:32,823 --> 00:23:49,238
Wkrótce potem rozpoczęło się COVID, mamy pandemię i wtedy Palantir dostrzegł możliwość sprzedania szwajcarskiemu rządowi federalnemu narzędzi do walki z pandemią i na początku spotkał się z przechylnym przyjęciem.

159
00:23:49,278 --> 00:23:52,806
Zapoczątkowało to kampanię sprzedażową, która miała trwać latami.

160
00:23:52,786 --> 00:24:14,277
15 marca 2020 roku, dzień przed ogłoszeniem przez Szwajcarską Radę Federalną stanu wyjątkowego z powodu pandemii COVID-19, Palantir napisał do kanclerza federalnego wiadomość, że w obliczu wyzwań, jakie stawia kryzys związany z COVID-19, chcieliby zaoferować swoje wsparcie.

161
00:24:14,297 --> 00:24:18,402
Palantir zachwalał swój produkt do analizy danych Foundry.

162
00:24:18,442 --> 00:24:20,885
Sprzedawali to jako narzędzie do walki z pandemią.

163
00:24:21,523 --> 00:24:35,500
Trzy dni później firma wysłała kolejnego maila, w którym stwierdziła, że jest świadoma obciążenia decydentów w obecnej sytuacji i dodała, że chciałaby podkreślić, że są absolutnie gotowi do udzielenia pomocy pro bono w krótkim czasie.

164
00:24:35,520 --> 00:24:44,853
A także zaznaczyła, że robią to już w innych krajach, takich jak Wielka Brytania, ale że czują się szczególnie zobowiązani wobec Szwajcarii i kanclerza federalnego.

165
00:24:44,873 --> 00:24:47,615
W maju 2020 roku odbyło się spotkanie w Bernie.

166
00:24:49,199 --> 00:24:53,965
Rozmawiano tam o możliwościach cyfryzacji w walce z pandemią.

167
00:24:53,986 --> 00:25:01,857
Palantir zaoferował szwajcarskim władzom pomoc w śledzeniu kontaktów z osobami zakażonymi za pomocą swoich narzędzi do analizy danych.

168
00:25:01,877 --> 00:25:07,445
Celem miało być odnalezienie osób, które miały kontakt z osobami zakażonymi w Szwajcarii.

169
00:25:07,465 --> 00:25:09,548
Nie przypomina Wam to czegoś?

170
00:25:09,568 --> 00:25:15,577
Tak naprawdę widać, że wykorzystują cały czas ten sam motyw, sprzedając go tylko i wyłącznie różnie.

171
00:25:16,451 --> 00:25:28,987
Po tym spotkaniu pracownicy działu sprzedaży Palantir skontaktowali się ze spajcarskimi władzami zdrowia publicznego, które w tamtym okresie były tak naprawdę najważniejszym urzędem federalnym.

172
00:25:29,007 --> 00:25:37,718
Nastąpiła wymiana e-maili, a 9 miesięcy później Palantir złożył ofertę na monitorowanie strategii szczepień przeciwko COVID-19.

173
00:25:37,698 --> 00:25:43,445
Mimo wszystko Federalny Urząd Zdrowia Publicznego wybrał inną firmę.

174
00:25:43,465 --> 00:25:52,199
Jednym z powodów było to, że dział medialny Urzędu Zdrowia Publicznego uznał współpracę z Palantir za zbyt drażliwą.

175
00:25:52,219 --> 00:26:01,852
Palantir starał się też dostać do Urzędu Cyfrowego Rządu Federalnego, czyli Federalnego Urzędu Technologii Informacyjnych Systemów i Telekomunikacji.

176
00:26:01,873 --> 00:26:06,439
Dla firmy współpraca z takim podmiotem byłaby niezwykle lukratywnym kontraktem.

177
00:26:06,907 --> 00:26:14,396
No i stanowiłaby duży krok naprzód, ponieważ jest on dostawcą usług informatycznych dla wszystkich urzędów federalnych Szwajcarii.

178
00:26:14,416 --> 00:26:20,984
Federalny Urząd Technologii Informacyjnych Systemów i Telekomunikacji potwierdza, że odbyły się spotkania z przedstawicielami Palantir.

179
00:26:21,065 --> 00:26:24,048
Nie nawiązano jednak żadnych relacji biznesowych.

180
00:26:24,068 --> 00:26:28,594
Oficjalnie dlatego, że nie było takiej potrzeby.

181
00:26:28,614 --> 00:26:32,578
W październiku 2020 roku Palantir podjął kolejną próbę.

182
00:26:32,618 --> 00:26:33,220
Tym razem...

183
00:26:34,836 --> 00:26:40,212
uderzyli do Sekretariatu Stanu do Spraw Finansowych Międzynarodowych.

184
00:26:40,232 --> 00:26:45,848
Chodziło o to, że Palantir zaprezentował swoje oprogramowanie do przeciwdziałania praniu pieniędzy.

185
00:26:45,868 --> 00:26:46,872
Ostatecznie jednak

186
00:26:48,116 --> 00:26:57,444
Ich oprogramowanie zostało uznane za zbyt wrażliwe, a argumentem przeciwko jego użyciu byłoby to, że jest ono najprawdopodobniej niezgodne z prawem.

187
00:26:57,464 --> 00:27:13,219
Trzeba też przyznać, że z dokumentów szwajcarskich wynika, że jednym z powodów była nieówność wobec Palantira, wynikająca z faktu tego, jak w ogóle został stworzony Palantir.

188
00:27:13,239 --> 00:27:17,482
Chodzi o to, że Palantir został częściowo założony dzięki kapitałowi CIA.

189
00:27:18,559 --> 00:27:29,355
Ale też właśnie ich założyciele i ich poglądy zniechęcały władze szwajcarskie do jakichkolwiek projektów pilotażowych z firmą Palantir.

190
00:27:29,375 --> 00:27:32,559
Palantir w Szwajcarii nie ograniczał się tylko do urzędów.

191
00:27:32,579 --> 00:27:36,045
Próbowali też sprzedać swoje oprogramowanie armii szwajcarskiej.

192
00:27:36,970 --> 00:27:47,464
Zaczęło się to już w 2018, ale rozmowy z Palantirem, jeżeli chodzi o armię, nie przyniosły żadnych konkretnych rezultatów.

193
00:27:47,484 --> 00:27:55,856
Koniec końców w 2020 roku Federalny Urząd Zamówień Obronnych zwrócił się do Palantira o złożenie oferty na system informatyczny wywiadu wojskowego.

194
00:27:56,359 --> 00:28:01,267
Palantir zrobił to, złożył ofertę i został odrzucony.

195
00:28:01,287 --> 00:28:11,142
Według oficjalnych wyjaśnień oferta firmy technologicznej nie spełniała obowiązków wymogów przetargu.

196
00:28:11,162 --> 00:28:15,990
Co ciekawe, do dziś nie jest jasne, jakie to były obowiązki, jakie to było kryterium.

197
00:28:16,009 --> 00:28:19,835
Federalny Urząd Obrony odmówił udzielania dalszych informacji.

198
00:28:19,855 --> 00:28:25,624
W czerwcu 2024 roku Palantir podjął kolejną próbę promocji swoich produktów szwajcarskiej armii.

199
00:28:27,510 --> 00:28:31,327
Tym razem tak naprawdę atakowali bezpośrednio szefa armii.

200
00:28:33,181 --> 00:28:35,143
do niego się zwrócili.

201
00:28:35,163 --> 00:28:42,951
Szwajcarska armia nawet zainteresowała się możliwościami zastosowania algorytmów lub sztucznej inteligencji do obróbki danych.

202
00:28:43,011 --> 00:28:53,063
Palantir zaprezentował im na żywo swoje produkty, zwracając szczególną uwagę na aplikacje do pomiaru gotowości jednostek wojskowych itd.

203
00:28:53,123 --> 00:29:01,332
I po tym armia szwajcarska zleciła sporządzenie wewnętrznego raportu w celu oceny możliwości wykorzystania narzędzi Palantir przez wojską.

204
00:29:02,442 --> 00:29:08,579
Raport chwalił wydajność oprogramowania Palantir, określając je jako imponujące.

205
00:29:08,599 --> 00:29:13,314
Jednakże, co ciekawe, była też masa uwag krytycznych.

206
00:29:13,374 --> 00:29:14,577
Dużo więcej niż pochwalił.

207
00:29:16,516 --> 00:29:29,624
Autorzy tego raportu stwierdzili, że korzystanie z zaprogramowania Palantir zwiększyłoby zależność od amerykańskiego dostawcy, co stwarzałoby ryzyko utraty suwerenności danych, a tym samym suwerenności narodowej.

208
00:29:29,644 --> 00:29:37,140
Przede wszystkim jednak według ekspertów wojskowych nie było jasne, kto ma dostęp do danych udostępnionych Palantir.

209
00:29:37,119 --> 00:29:51,858
Szczególnie istotne z punktu widzenia wojskowych jest to, że Palantir jest firmą z siedzibą w USA, co oznacza, że istnieje możliwość, że rząd i służby wywodowcze Stanów Zjednoczonych mogłyby uzyskać dostęp do poufnych danych szwajcarskich.

210
00:29:51,878 --> 00:30:04,815
Jest to o tyle ciekawe, że oficjalnie Palantir zaprzecza, że jakikolwiek wyciek danych jest technicznie możliwy, ponieważ według Palantira wszystkie dane są szyfrowane i zabezpieczone.

211
00:30:04,795 --> 00:30:09,540
Cały raport to 20 stron.

212
00:30:09,560 --> 00:30:20,214
20 stron raportu, z którego wynika, że armia szwajcarska powinna rozważyć alternatywy i zrezygnować z jakiegokolwiek pomysłu na wdrażanie Palantira.

213
00:30:20,234 --> 00:30:32,170
Pomimo tych lat, wielu kampanii sprzedażowych, różnych kontaktów formalnych i nieformalnych, Palantir wielokrotnie był odrzucany przez szwajcarski rząd, szwajcarskie urzędy i armię.

214
00:30:33,112 --> 00:30:43,790
Pokazuje to jednak, jak Palantir po cichu infiltruje, można by powiedzieć, europejskie rządy, służby specjalne, armie.

215
00:30:43,810 --> 00:30:55,592
Coraz więcej krajów europejskich jest skłonnych zlecać zadania tak naprawdę prywatnej firmie, a są to zadania, które powinny być wykonywane przez agencje rządowe, przez armię.

216
00:30:57,022 --> 00:31:01,589
Więc czy prywatna firma jest tej dobrym targetem?

217
00:31:01,670 --> 00:31:13,848
Ciężko powiedzieć, zwłaszcza patrząc na to, na co zwrócili uwagę Szwajcarzy, czyli na bezpieczeństwo danych, suwerenność kraju, suwerenność tych danych.

218
00:31:13,868 --> 00:31:14,609
Co ciekawe,

219
00:31:15,771 --> 00:31:29,690
Kraje, które zleciły jakiekolwiek rzeczy Palantirowi, czyli podpisały kontrakty, kupiły oprogramowanie i tak dalej, najczęściej robiły to bez jakiejkolwiek debaty, czy to w parlamencie, czy ze społeczeństwem.

220
00:31:29,710 --> 00:31:35,518
Więc mamy tutaj do czynienia z prywatną firmą, częściowo współfinansowaną przez CIA.

221
00:31:36,950 --> 00:31:55,718
której założyciele mają bardzo prawicowe poglądy i ta firma próbuje sprzedawać swoje oprogramowanie, częstokroć z sukcesami w Europie, które służy między innymi do śledzenia i szpiegowania ich własnych obywateli.

222
00:31:56,170 --> 00:32:07,741
Nie jestem pewien, czy to jest idealna laurka dla polityków i czy to jest oprogramowanie, które jakikolwiek rząd w Europie powinien w ogóle rozpatrywać.

223
00:32:07,882 --> 00:32:19,773
Niestety, niektórzy nie tylko to rozpatrują, ale wręcz już wdrożyli.

224
00:32:19,794 --> 00:32:22,396
I to by było na tyle, jeżeli chodzi o dzisiejszy odcinek.

225
00:32:23,625 --> 00:32:27,076
Dziękuję za czas poświęcony na wysłuchanie.

226
00:32:27,096 --> 00:32:30,807
Zapraszam do komentowania pod odcinkiem.

227
00:32:30,827 --> 00:32:33,675
W opisie znajdziecie wszystkie linki.

228
00:32:33,757 --> 00:32:36,925
I zapraszam do kolejnego odcinka już za tydzień.

229
00:32:36,945 --> 00:32:37,567
Do usłyszenia.