1
00:00:26,676 --> 00:00:33,689
Dzień dobry, nazywam się Marcin Lis i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu What the Fox Says.

2
00:00:33,710 --> 00:00:42,768
W dzisiejszym odcinku dużo o energii, zwłaszcza o czystej energii oraz o social mediach.

3
00:00:42,787 --> 00:00:45,933
Ale na wstępie news z dziedziny bezpieczeństwa.

4
00:00:46,436 --> 00:00:59,426
Jak poinformował magazyn Forbes, Microsoft przekazał FBI klucze odblokowujące zaszyfrowane dane na dyskach twardych trzech laptopów w ramach federalnego śledztwa.

5
00:00:59,445 --> 00:01:05,239
Wiele nowoczesnych komputerów z systemem Windows korzysta z szyfrowania dysków zwanego BitLocker.

6
00:01:05,319 --> 00:01:18,418
Jest ono domyślnie włączone i teoretycznie taka technologia powinna uniemożliwić dostęp do danych wszystkim osobom poza właścicielem urządzenia, jeżeli komputer oczywiście jest zablokowany i wyłączony.

7
00:01:18,438 --> 00:01:24,686
Jednakże, co ciekawe, domyślnie klucze odzyskiwania są przesyłane do chmury firmy Microsoft.

8
00:01:24,727 --> 00:01:26,670
Pozwala to Microsoftowi

9
00:01:26,802 --> 00:01:41,200
a co za tym idzie też organom ścigania, uzyskać dostęp do tych kluczy i wykorzystać te klucze do odszyfrowania dysków zaszyfrowanych za pomocą BitLockera, właśnie tak jak w tym przypadku opisanym przez magazyn Forbes.

10
00:01:41,433 --> 00:01:44,376
Cała sprawa zaczęła się w zeszłym roku.

11
00:01:44,397 --> 00:01:53,891
Dotyczyła ona kilku osób podejrzanych o oszustwa związane z programem pomocy dla bezrobotnych w związku z pandemią na wyspie Guam.

12
00:01:53,912 --> 00:01:56,676
Jest to amerykańska wyspa na Pacyfiku.

13
00:01:56,695 --> 00:02:07,052
Tamtejszy lokalny serwis informacyjny opisał tę sprawę informując, że Microsoft otrzymał nakaz dotyczący odszyfrowania dysków twardych podejrzanych.

14
00:02:08,163 --> 00:02:24,122
Inny lokalny serwis informacyjny poinformował w październiku zeszłego roku, że FBI wystąpiło o nakaz 6 miesięcy po tym, jak zajęli 3 laptopy, należące do podejrzanych, które właśnie były zaszyfrowane za pomocą BitLockera.

15
00:02:24,163 --> 00:02:34,997
Rzecznik Microsoftu nie odpowiedział od razu na prośbę TechCrunch, czyli innego portalu informacyjnego, który poprosił go o komentarz.

16
00:02:34,977 --> 00:02:47,028
Koniec końców Microsoft poinformował Forbesa, że firma czasami udostępnia organom ścigania kluczy odzyskiwania i otrzymuje średnio 20 takich wniosków rocznie.

17
00:02:47,049 --> 00:02:57,538
Głównym problemem to jest nie tylko ryzyko związane z przekazaniem kluczy odzyskiwania, czy to FBI, czy innym służbom przez firmę.

18
00:02:57,558 --> 00:03:01,962
Jest też jeszcze większe potencjalne ryzyko,

19
00:03:01,943 --> 00:03:14,379
Czyli co, jeżeli hakerzy naruszą infrastrukturę chmuru Microsoftu, co, nie da się ukryć, miało już kilka razy miejsce, i uzyskają dostęp do kluczy odzyskiwania?

20
00:03:14,439 --> 00:03:23,872
Bo to by znaczyło, że hakerzy mogą mieć dostęp do każdego zaszyfrowanego dysku, do którego mają klucze.

21
00:03:23,893 --> 00:03:31,663
Ok, nadal potrzebowaliby fizycznego dostępu do dysków twardych, aby wykorzystać te klucze, ale

22
00:03:31,643 --> 00:03:51,457
Może nie jest to tak dużym problemem w przypadku, powiedzmy, takich w cudzysłowie zwykłych hakerów, ale już kiedy mówimy o szpiegostwie międzynarodowym, sponsorowanym przez kraje, czyli tak naprawdę szpiegostwie uprawianym przez służby, to już może mieć duże znaczenie.

23
00:03:52,247 --> 00:03:53,990
Czy da się coś z tym zrobić?

24
00:03:54,069 --> 00:03:55,471
Oczywiście.

25
00:03:55,531 --> 00:04:00,216
Tak jak wspomniałem, domyślnie klucze odzyskiwania są wysyłane do chmury Microsoftu.

26
00:04:00,296 --> 00:04:02,859
Ale nie to znaczy to, że tak musi być.

27
00:04:02,899 --> 00:04:07,264
Można tę opcję wyłączyć, jednakże nie oszukujmy się.

28
00:04:07,283 --> 00:04:15,652
Wiele osób pozostawia domyślne ustawienia, nie zastanawiając się, co powinni włączyć lub wyłączyć w opcjach.

29
00:04:15,733 --> 00:04:18,576
Więc mimo wszystko jest to pewne ryzyko.

30
00:04:26,182 --> 00:04:29,329
Teraz dla odmiany pozytywny news.

31
00:04:29,348 --> 00:04:46,723
Naukowcy z RMIT, czyli The Royal Melbourne Institute of Technology, opracowali technologię konwersji węgla, która kiedyś może pomóc w przekształcaniu emisji przemysłowych w paliwo lotnicze, poprzez uproszczenie procesu recyklingu dwutlenku węgla.

32
00:04:47,581 --> 00:04:56,937
Aktualnie istnieje już taki proces, jednak jest on bardzo skomplikowany, jest to tak naprawdę kilka różnych procesów.

33
00:04:56,958 --> 00:05:09,639
Technologia, która została opracowana przez naukowców z Australii, łączy usuwanie węgla i jego konwersję w jeden proces, zmniejszając tym samym zużycie energii i złożoność tego procesu.

34
00:05:09,620 --> 00:05:14,208
a ta złożoność ogranicza wiele istniejących aktualnie rozwiązań.

35
00:05:14,228 --> 00:05:19,617
Technologia została zaprojektowana z myślą o rzeczywistych warunkach przemysłowych.

36
00:05:19,637 --> 00:05:34,141
Profesor Tianyi Ma z Wydziału Nauk Ścisłych RMIT powiedział, że konwersja węgla była tradycyjnie traktowana jako oddzielny etap, co zwiększało koszty i spowalniało podstęp.

37
00:05:34,122 --> 00:05:41,879
co też powoduje, że obecne podejścia często były nieefektywne i bardzo energochłonne.

38
00:05:41,899 --> 00:05:50,459
Przez połączenie etapów konwersji udało się naukowcom uprościć ten proces i zmniejszyć zapotrzebowanie energetyczne.

39
00:05:51,470 --> 00:05:53,232
Jak to działa?

40
00:05:53,312 --> 00:05:54,952
Teoria wygląda bardzo prosto.

41
00:05:55,033 --> 00:06:10,829
Po prostu technologia ta przekształca dwutlenek węgla z przemysłowych gazów spalinowych w podstawowe składniki chemiczne, które z kolei mogą zostać wykorzystane do produkcji paliwa lotniczego i innych produktów, które obecnie są wytwarzane głównie z zasobów kopalnych.

42
00:06:10,848 --> 00:06:19,418
To znaczy, że nowy system nie produkuje bezpośrednio paliwa lotniczego, ale przekształca dwutlenek węgla w składniki, które można na nie przetworzyć.

43
00:06:20,495 --> 00:06:22,999
A dlaczego paliwo lotnicze?

44
00:06:23,019 --> 00:06:30,249
Dlatego, że lotnictwo jest cały czas jednym z najtrudniejszych sektorów do dekarbonizacji.

45
00:06:30,408 --> 00:06:40,903
Samoloty zasilane bateriami raczej zbyt szybko nie będą obsługiwać tras długodystansowych na dużą skalę, więc trzeba tutaj szukać innych rozwiązań.

46
00:06:40,944 --> 00:06:47,733
Nie da się ukryć, że paliwo lotnicze nadal będzie wykorzystywane i to przez długie lata.

47
00:06:47,713 --> 00:06:55,404
System opracowany przez RMIT nie zastępuje istniejących technologii paliwowych, ale stanowi dla nich uzupełnienie.

48
00:06:55,464 --> 00:07:05,218
Oferuje on zupełnie inną ścieżkę pozyskiwania materiałów potrzebnych do produkcji paliwa lotniczego, czy to o niskiej emisji, czy normalnego.

49
00:07:05,439 --> 00:07:08,524
Chodzi generalnie o paliwa produkowane na bazie węgla.

50
00:07:09,954 --> 00:07:16,807
a badania naukowców koncentrowały się głównie właśnie na poprawie wydajności i praktyczności takiego procesu.

51
00:07:16,827 --> 00:07:30,192
Jedną z zalet, którą wymieniają naukowcy pracujący nad tym technologią jest to, że ich system działa bez konieczności stosowania wysoko oczyszczonego dwutlenku węgla, co jest ważne w rzeczywistych warunkach przemysłowych.

52
00:07:31,454 --> 00:07:39,132
Badania, które zostały opublikowane w czasie piśmienia Nature Energy, przedstawiają kompletny system konwersji węgla.

53
00:07:39,151 --> 00:07:47,050
Niezależni eksperci potwierdzili, że postępy zespołu przybliżyły przemysł do systemów niskoenergetycznych.

54
00:07:48,615 --> 00:07:55,848
Aby zapewnić funkcjonowanie tej technologii nie tylko w laboratorium, ale też poza, zespół pracuje nad jej rozwojem.

55
00:07:55,869 --> 00:08:03,182
Aktualnie zaprojektowano i ukończono prototypowy system o mocy 3 kW, aby przetestować jego działanie w warunkach przemysłowych.

56
00:08:03,550 --> 00:08:30,098
Kolejnym krokiem ma być zbudowanie pilotażowego systemu o mocy 20 kW, aby można było zademonstrować, w jaki sposób ta technologia integruje się z rzeczywistymi źródłami dwutlenku węgla w przemyśle, ale też, żeby sprawdzić, czy wszystkie założenia są OK, czy rzeczywiście spełniają to, co miały robić, czy może jednak trzeba jeszcze coś poprawić.

57
00:08:30,077 --> 00:08:37,067
Co ciekawe wysiłki zespołu naukowców są mocno wspierane przez przemysł.

58
00:08:37,168 --> 00:08:45,620
Zespół naukowców współpracuje z wieloma firmami nad rozwojem na skalę pilotażową i nad przyszłymi ścieżkami wdrożenia tej technologii.

59
00:08:45,639 --> 00:08:53,070
Właśnie po to, żeby zapewnić zgodność technologii z celami redukcji emisji i istniejącą infrastrukturą przemysłową.

60
00:08:53,129 --> 00:08:58,498
Według naukowców współpraca ta jest niezbędna, aby przejść od badań do rzeczywistych efektów.

61
00:08:58,477 --> 00:09:13,561
Z drugiej strony dla przemysłu jest to bardzo dobra okazja do tego, żeby zamiast produkować zanieczyszczenia, produkować coś, co może zostać wykorzystane i dalej sprzedane.

62
00:09:13,640 --> 00:09:23,996
Więc po pierwsze zmniejszenie zanieczyszczeń, po drugie zysk potencjalny, po trzecie nie da się ukryć bardzo dobry PR.

63
00:09:25,309 --> 00:09:28,777
Naukowcy mają bardzo ciekawą roadmapę.

64
00:09:28,817 --> 00:09:40,500
W przeciągu najbliższych pięciu lat zamierzają opracować system demonstracyjny o mocy 100 kW, a w przeciągu sześciu lat chcą osiągnąć gotowość do wdrożeń na skalę komercyjną.

65
00:09:40,480 --> 00:10:02,792
Według wszystkich zainteresowanych technologia ta oferuje zarówno korzyści środowiskowe, jak i finansowe i operacyjne, ponieważ technologia pokazuje, że takie innowacje jak redukcja emisji mogą iść w parze z efektywnością kosztową i lepszym wykorzystaniem energii wyprodukowanej.

66
00:10:02,772 --> 00:10:14,857
Więc można tutaj wykorzystać procesy produkcyjne nie tylko do tego, żeby mieć korzyści ekonomiczne, ale też, żeby przynosić korzyści dla środowiska.

67
00:10:15,951 --> 00:10:40,929
Planowany przyszły rozwój tej technologii ma koncentrować się na wykazaniu wydajności na większą skalę oraz na pokazaniu w jaki sposób system może przyczynić się do produkcji czy to paliw lotniczych, czy chemikaliów przemysłowych i innych materiałów tworzonych normalnie z węgla, a tutaj przy użyciu przetworzonego dwutlenku węgla.

68
00:10:40,909 --> 00:11:02,832
I ma to być część szerszej transformacji, która ma pomóc przemysłowi zmniejszyć emisję, jednocześnie wykorzystując istniejące systemy podczas przejścia na czyste paliwa.

69
00:11:02,852 --> 00:11:10,139
A teraz temat, w którym będzie sporo o polityce, sądach, pieniądzach.

70
00:11:10,491 --> 00:11:13,235
ale też energetyce i technologii.

71
00:11:13,274 --> 00:11:24,408
Chodzi dokładnie o batalię, która rozgrywa się w Ameryce pomiędzy administracją prezydenta Trumpa, a firmami budującymi morskie farmy wiatrowe.

72
00:11:24,489 --> 00:11:30,616
Wiem, że mówiłem o tej technologii już kilkukrotnie w poprzednich odcinkach, ale gdyby ktoś nie wiedział.

73
00:11:30,657 --> 00:11:39,047
Morskie farmy wiatrowe to po prostu turbiny wiatrowe, tyle że umieszczone na morzu, zwykle kilkadziesiąt kilometrów od brzegu.

74
00:11:39,027 --> 00:11:45,293
W Ameryce jest to stosunkowo nowa technologia, bo jej historia tam sięga zaledwie kilku lat wstecz.

75
00:11:45,313 --> 00:11:47,836
A dlaczego na morzu?

76
00:11:47,856 --> 00:11:49,599
Z kilku bardzo ważnych powodów.

77
00:11:49,639 --> 00:12:05,337
Przede wszystkim na morzu wiatr wieje znacznie mocniej i regularniej niż na lądzie, co oznacza, że morskie farmy wiatrowe są dużo bardziej wydajne niż lądowe i potrzebują tak naprawdę mniej turbin, czyli mniej wiatraków do osiągnięcia tej samej mocy.

78
00:12:06,517 --> 00:12:17,576
W przypadku Ameryki ma to jeszcze tą zaletę, że morskie farmy wiatrowe mogą być budowane bliżej dużych miast, które leżą na wybrzeżu Ameryki.

79
00:12:17,596 --> 00:12:27,374
No więc mamy mniej turbin, albo mniejsze turbiny, bliżej potencjalnych klientów, czyli dużych miast, większa wydajność.

80
00:12:27,394 --> 00:12:29,857
Wydawałoby się, że pakiet idealny.

81
00:12:30,344 --> 00:12:33,692
Ale jednak, jak się okazuje, nie do końca.

82
00:12:33,731 --> 00:12:46,563
W połowie zeszłego roku administracja prezydenta Trumpa zaczyna mocniej przyglądać się projektowi Revolution Wind, czyli farmie wiatrowej zbudowanej pomiędzy Massachusetts a Rhode Island.

83
00:12:47,354 --> 00:12:58,951
Projekt ten ma 704 MW mocy, czyli tak można powiedzieć, że mniej więcej tyle, żeby zasilić jakieś 350 tysięcy domów w prąd.

84
00:12:58,971 --> 00:13:03,759
Wszystko byłoby super, ale po powrocie prezydenta Trumpa do władzy,

85
00:13:03,740 --> 00:13:13,229
Rozpoczęło się oskarżanie, że morskie turbiny to oszustwo stulecia, że są one brzydkie itd.

86
00:13:13,308 --> 00:13:21,057
I w sierpniu zeszłego roku administracja rządowa wydała nakaz wstrzymania prac nad Revolution Wind.

87
00:13:21,116 --> 00:13:22,958
No i cóż.

88
00:13:22,979 --> 00:13:27,803
Uzasadnieniem tego były twierdzenia o interferencji radarowej.

89
00:13:27,823 --> 00:13:31,366
Chodzi o to, że turbiny wiatrowe mogą zaburzać radary wojskowe.

90
00:13:32,106 --> 00:13:46,779
I faktycznie jest taki problem techniczny, ale nie jest to coś nowego, jest to problem znany od dawna, o którym wszyscy wiedzieli, więc dlaczego akurat taki powód?

91
00:13:46,799 --> 00:13:48,023
To jest bardzo dobre pytanie.

92
00:13:49,284 --> 00:13:53,092
W grudniu następuje eskalacja.

93
00:13:53,113 --> 00:14:03,573
20 grudnia 2025 roku administracja wydaje rozkaz wstrzymania wszystkich prac na pięciu różnych farmach morskich na wschodnim wybrzeżu.

94
00:14:03,594 --> 00:14:06,720
Uzasadnieniem jest zagrożenie bezpieczeństwa narodowego.

95
00:14:07,678 --> 00:14:09,441
Jakie to zagrożenie?

96
00:14:09,522 --> 00:14:10,842
Nie wiadomo.

97
00:14:10,863 --> 00:14:28,287
Ministerstwo Obrony Stanów Zjednoczonych przygotowało kilka raportów, ale są one niejawne, a publiczne uzasadnienie mówiło o interferencji radarowej, teoretycznych atakach dronów podwodnych oraz szybkiej ewolucji zagrażających technologii.

98
00:14:29,903 --> 00:14:44,924
Te pięć farm wiatrowych, które zostały objęte tym zakazem, to jest właśnie Revolution Wind, który ma 704 MW planowane i w momencie tego zakazu był gotowy w 87%.

99
00:14:44,904 --> 00:15:04,416
następny to Empire Wind 810 MW w gotowych mniej więcej 60% Coastal Virginia Offshore Wind największy projekt ze wszystkich 2600 MW Sunrise Wind 924 MW i Vineyard Wind 800 MW

100
00:15:04,395 --> 00:15:09,446
który notabene już częściowo był sprawny i produkował prąd.

101
00:15:09,505 --> 00:15:15,977
Łącznie te 5 morskich farm wiatrowych miało generować prawie 8 GW mocy.

102
00:15:16,018 --> 00:15:26,116
Dodatkowo, jak wspomniałem, część z nich jest już w zaawansowanej budowie, co oznacza, że projekty te pochłonęły miliardy dolarów inwestycji.

103
00:15:27,193 --> 00:15:36,847
Na części są już zainstalowane platformy, większość ma konstrukcje na morzu już przynajmniej rozpoczęte.

104
00:15:36,888 --> 00:15:41,553
Wszystkie te projekty przeszły też przez lata różnych procedur przygotowawczych.

105
00:15:41,634 --> 00:15:46,221
Zgody, analizy środowiskowe, wszystkie takie papierkologie.

106
00:15:46,240 --> 00:15:49,184
Więc mówimy tutaj o dużych pieniądzach.

107
00:15:50,514 --> 00:15:52,797
A to jeszcze nie koniec.

108
00:15:52,817 --> 00:16:03,649
W momencie, kiedy pracujecie nad budową jakiegoś morskiego projektu, z reguły wynajmujecie specjalistyczny sprzęt, na przykład statek.

109
00:16:03,729 --> 00:16:13,558
Mamy takie statki jak na przykład Windstilla, to jest 450-metrowy gigant morski, właśnie typowy, specjalistyczny do takich zadań.

110
00:16:13,578 --> 00:16:17,383
Wynajęcie takiego statku kosztuje dziesiątki milionów dolarów rocznie.

111
00:16:17,919 --> 00:16:25,097
W momencie kiedy administracja wstrzymała pracę, taki statek nic nie robi, a za wynajem nadal trzeba płacić.

112
00:16:25,158 --> 00:16:35,524
Dodatkowo musimy płacić pracownikom, którzy albo siedzą bez pracy, albo po prostu są wysyłani do domu, a jednocześnie projekty, które zostały rozpoczęte,

113
00:16:35,504 --> 00:16:41,530
mają już konkretne, ważne umowy z zawartymi w nich konkretnymi terminami.

114
00:16:41,631 --> 00:16:58,272
Za niedotrzymanie terminu płaci się kary, co w efekcie powoduje, że nawet jeżeli takie budowy zostaną wznowione, ale po długiej przerwie, mogą być bardzo, bardzo kosztowne i nieopłacalne dla firm, które je produkują.

115
00:16:58,292 --> 00:17:04,920
Aktualne szacunki mówią, że każdy tydzień opóźnienia kosztuje około 25 milionów dolarów średnio na jednym projekcie.

116
00:17:06,284 --> 00:17:11,172
Tydzień, co oznacza 100 milionów dolarów na miesiąc.

117
00:17:11,332 --> 00:17:19,505
Winiard Wind, który miał już zawieszone prace, mówi, że codziennie traci mniej więcej 2 miliony dolarów.

118
00:17:19,525 --> 00:17:22,589
2 miliony dolarów na dzień.

119
00:17:22,609 --> 00:17:28,499
Więc straty finansowe przy dłuższych przerwach mogą być liczone w biliardach.

120
00:17:28,519 --> 00:17:30,182
Co mogły na to zrobić firmy?

121
00:17:30,262 --> 00:17:32,184
pójść do sądu.

122
00:17:32,244 --> 00:17:37,590
Pierwsze wnioski zostały złożone na początku 2026 roku.

123
00:17:37,611 --> 00:17:43,196
Co ciekawe, sędziowie nie bardzo przychylili się do argumentacji administracji.

124
00:17:43,217 --> 00:17:55,730
Na przykład w przypadku projektu Coastal Virginia Offshore Wind sędzia wydał zarządzenie, w którym stwierdził, że pozwala firmie wznowić pracę nad tym projektem.

125
00:17:56,892 --> 00:18:01,920
Mowa tutaj o tym największym projekcie, tym, który ma 2600 watogodzin.

126
00:18:01,940 --> 00:18:12,978
W uzasadnieniu sędzia orzekł, że administracja nie wykazała, żeby zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego było na tyle natychmiastowe, żeby uzasadniało to jakiekolwiek wstrzymanie prac.

127
00:18:13,558 --> 00:18:23,035
Co więcej, sędzia mówi wyraźnie, że zwyczajne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego byłoby ważnym argumentem na korzyść rządu.

128
00:18:23,015 --> 00:18:29,962
ale dowody nie wykazują, żeby to zagrożenie było takie natychmiastowe i istniejące już teraz.

129
00:18:29,982 --> 00:18:44,559
Czyli tak naprawdę można to przetłumaczyć, że obrona narodowa jest ważna, ok, ale trzeba mieć konkretne dowody i konkretne powody, a nie tylko po prostu hasło.

130
00:18:44,579 --> 00:18:46,962
Dzień później, było 17 stycznia,

131
00:18:47,095 --> 00:18:52,962
Inny sędzia pozwolił wznowić pracę nad Empire Wind.

132
00:18:52,982 --> 00:19:07,702
Jego uzasadnienie było bardzo podobne, że administracja nie odpowiedziała na kilka kluczowych argumentów firmy, a bezpieczeństwo narodowe samo w sobie nie jest wystarczającym argumentem, jeżeli nie pokaże się konkretnego zagrożenia lub konkretnych zagrożeń.

133
00:19:08,829 --> 00:19:14,615
W bardzo podobnym czasie podobne zarządzenie zostało wydane wobec Revolution Wind.

134
00:19:14,635 --> 00:19:27,548
To już jest trzeci projekt, który mógł legalnie wznowić pracę i tak się stało, że w trzecim tygodniu stycznia 2026 roku trzy projekty wznowiły pracę.

135
00:19:27,567 --> 00:19:36,576
Oczekuje się, że kolejne zarządzenia zostaną wydane bardzo szybko, prawdopodobnie już na dniach.

136
00:19:36,596 --> 00:19:38,077
A dlaczego to jest takie ważne?

137
00:19:38,480 --> 00:19:50,166
Nie tylko ze względów politycznych, ale też ze względów tak naprawdę energetycznych, ale też zwyczajnie finansowych dla ludzi.

138
00:19:50,186 --> 00:19:51,830
Problem jest taki, że

139
00:19:52,569 --> 00:19:59,861
Dużo miast na wschodnim wybrzeżu Ameryki boryka się z poważnymi problemami energetycznymi zimą.

140
00:19:59,901 --> 00:20:08,654
Gdy na dworze jest zimno, po prostu wszyscy grzeją domy, korzystając z prądu, a jedynym źródłem prądu tam są

141
00:20:10,069 --> 00:20:13,219
Elektrownie korzystające z gazu ziemnego.

142
00:20:13,239 --> 00:20:22,964
Gazociągi mają określoną przepustowość, tych elektrowni też jest określona ilość, więc ilość prądu możliwego do wykorzystania też nie jest nieskończona.

143
00:20:23,873 --> 00:20:41,940
Paradoksalnie zima to jest też moment, kiedy na Atlantyku wieje mocno i regularnie, co oznacza, że farmy wiatrowe pracowałyby na pełnych obrotach tak naprawdę w tych najtrudniejszych, najbardziej obciążonych miesiącach.

144
00:20:41,960 --> 00:20:51,113
Oznacza to, że w tych momentach, kiedy prąd jest najbardziej potrzebny, farmy wiatrowe dostarczałyby taniej energii,

145
00:20:52,527 --> 00:21:09,894
co powoduje, że dla zwykłych ludzi zimą mogliby oni płacić po prostu znacznie mniej za grzanie domów, bo nie musieliby kupować prądu z drugiego gazu, tylko mieliby prąd z tanich źródeł odnawialnych, czyli właśnie z wiatru.

146
00:21:09,875 --> 00:21:11,778
Ale to nie tylko to.

147
00:21:11,798 --> 00:21:16,346
Jest też coś takiego, co jest nazywane Data Center Alley.

148
00:21:16,386 --> 00:21:21,196
Jest to miejsce, gdzie występuje największa koncentracja centrów danych na świecie.

149
00:21:21,217 --> 00:21:29,352
Swoje instalacje mają tam Amazon, Google, Microsoft i wszystkie te centra danych pochłaniają gigantyczne ilości energii.

150
00:21:31,171 --> 00:21:46,191
miejscowi dostawcy energii mówią, że bez nowych źródeł energii nie będą oni w stanie zasilić tych nowych centrów danych, które już są i które są planowane, co oznacza, że po prostu w regionie zabraknie prądu.

151
00:21:46,211 --> 00:21:51,738
Jednocześnie farma wiatrowa mogłaby dostarczyć ten tak potrzebny prąd.

152
00:21:51,758 --> 00:21:56,864
No więc, czy zarzuty administracji mają jakieś uzasadnienie?

153
00:21:56,884 --> 00:21:59,607
No cóż, na pewno nie ekonomiczne.

154
00:22:00,922 --> 00:22:15,942
Raczej też nie wojskowe, ponieważ, tak jak mówiłem, ok, turbiny wiatrowe mogą rzeczywiście powodować interferencję radarową, ale jest to, jak już wspomniałem, problem techniczny, który jest znany.

155
00:22:15,923 --> 00:22:25,219
Problem ten nie jest jakoś nowo odkryty i istnieją już gotowe rozwiązania, które pozwalają na jego obejście.

156
00:22:25,278 --> 00:22:40,445
Można zmieniać kąty radarów, można używać alternatywnych systemów detekcji, można też zmienić oprogramowanie istniejących radarów, więc to nie jest tak, że jest to coś, czego się nie da przeskoczyć i że jest to coś, co dopiero teraz wyszło.

157
00:22:41,724 --> 00:22:50,954
Więc wygląda na to, że tak naprawdę podłoże projektu jest po prostu bardziej, powiedziałbym, ideologiczne.

158
00:22:50,974 --> 00:23:00,766
Po prostu administracja prezydenta Trumpa chce promować energię skoncentrowaną, czy stworzoną z paliw kopalnych, czyli z węgla, nafty i gazu.

159
00:23:00,786 --> 00:23:02,928
Nie ukrywajmy, mają to u siebie.

160
00:23:02,988 --> 00:23:09,875
Ale w tym momencie morskie turbiny wiatrowe są po prostu zagrożeniem dla takiej wizji świata.

161
00:23:11,424 --> 00:23:32,686
Jak już wspominałem, póki co sądy nie podzielają obaw administracji i dotychczasowe wyroki sądów pozwalały na dalszą pracę nad tymi farmami wiatrowymi, ale to nie jedyny problem, bo tutaj wchodzimy bardziej już w taką politykę.

162
00:23:32,707 --> 00:23:37,972
Chodzi o to, że dla branży wiatrowej, czy ogólnie dla branży energetycznej,

163
00:23:38,897 --> 00:24:00,551
Problemem jest to, że jeżeli mamy dużą inwestycję w infrastrukturę energetyczną, która mimo przejścia całego procesu przygotowawczego, otrzymania wszystkich zgód, pozwoleń, etc., może zostać zagrożona czy zatrzymana po prostu przez zmiany polityczne,

164
00:24:01,207 --> 00:24:05,251
to nie jest to dobry klimat dla inwestycji.

165
00:24:05,271 --> 00:24:22,032
I tutaj nie da się ukryć, że firmy biorą coś takiego pod uwagę w momencie, kiedy kalkulują ryzyko i może się okazać, że część firm po prostu zrezygnuje z brania udziału w takich projektach ze względu na zbyt wielkie ryzyko

166
00:24:22,012 --> 00:24:41,186
utraty pieniędzy związanej właśnie z karami za opóźnienia, za niedotrzymanie terminów, czy też za niedokończenie umowy, albo też po prostu nie będzie chciała blokować sobie pieniędzy na tak długi okres, na inwestycje, nie wiedząc kiedy im się to zwróci i czy w ogóle.

167
00:24:42,347 --> 00:25:00,980
No cóż, dla konsumentów w Ameryce, zwłaszcza tych, którzy mieszkają na wybrzeżu, niedaleko miejsc, gdzie te farmy miałyby być postawione, oznacza to na krótką metę po prostu wyższą cenę prądu, czyli wyższe rachunki za prąd, co przekłada się na wyższe rachunki zimą za ogrzewanie domów.

168
00:25:01,467 --> 00:25:12,321
A dla firm, które są bezpośrednio zaangażowane w budowę tych problematycznych na chwilę obecną farm wiatrowych, oznacza to jedno.

169
00:25:12,403 --> 00:25:26,142
Oznacza to potencjalne problemy z płynnością finansową na chwilę obecną i prawdopodobnie zmniejszenie ich zaangażowania w pracę w Stanach Zjednoczonych.

170
00:25:26,324 --> 00:25:42,849
Po prostu, tak jak mówiłem, będzie to dla nich zbyt ryzykowne i będą woleli nie wchodzić w takie biznesy na wszelki wypadek, żeby nie ryzykować.

171
00:25:42,869 --> 00:25:48,940
Mówiłem o problemach branży wiatrowej w Stanach Zjednoczonych.

172
00:25:49,560 --> 00:25:54,430
Co ciekawe, w Europie mamy zupełnie inną sytuację.

173
00:25:54,450 --> 00:26:08,115
Według raportu European Electricity Review w ubiegłym roku po raz pierwszy w historii energia wiatrowa i słoneczna wygenerowały w całej Unii Europejskiej więcej energii elektrycznej niż paliwa kopalne.

174
00:26:08,134 --> 00:26:09,257
Według tego raportu

175
00:26:09,523 --> 00:26:22,964
Energia wiatrowa i słoneczna dostarczyły 30% całkowitej wyprodukowanej energii elektrycznej w Unii Europejskiej, wyprzedzając tym samym paliwa kopalne, które stanowiły 29% produkcji.

176
00:26:22,984 --> 00:26:35,565
Według autorów raportu jest to przełomowy rok pokazujący, jak szybko Unia zmierza w kierunku systemu energetycznego opartego na energii wiatrowej i słonecznej.

177
00:26:36,440 --> 00:26:54,380
Cały raport zawiera przegląd całorocznej produkcji i zapotrzebowania energii elektryczną we wszystkich 27 krajach Unii w zeszłym roku i pokazuje on, w jaki sposób struktura energetyczna Unii Europejskiej odchodzi od paliw kopalnych na rzecz czystej energii.

178
00:26:54,400 --> 00:26:58,464
Tutaj największy wkład jednostkowo miała energia słoneczna.

179
00:26:59,440 --> 00:27:11,307
To właśnie wzrost popularności energii słonecznej przyczynił się do tego, że łącznie źródła odnawialne

180
00:27:11,692 --> 00:27:18,842
wyprodukowały więcej energii elektrycznej niż źródła oparte na paliwach kopalnych.

181
00:27:18,862 --> 00:27:33,121
W 2025 roku, czyli w zeszłym roku, produkcja energii słonecznej wzrosła o ponad 20% rok do roku i dostarczyła sama energia słoneczna rekordowe 13% energii elektrycznej.

182
00:27:33,161 --> 00:27:38,188
Co ciekawe, pojedynczo wyprzedziła ona i węgiel, i energię wodną.

183
00:27:38,167 --> 00:27:43,239
I to wzrost ten, co ciekawe, był widoczny wszędzie.

184
00:27:43,298 --> 00:27:52,598
Nie tylko w krajach takich jak w Hiszpanii czy w Portugalii, czy we Włoszech, na przykład w krajach, gdzie jest dużo słońca.

185
00:27:52,700 --> 00:27:58,471
Ale każdy kraj Unii Europejskiej wygenerował w zeszłym roku więcej energii słonecznej niż w roku poprzednim.

186
00:27:59,903 --> 00:28:04,307
Duży wpływ na tę sytuację miała oczywiście pogoda.

187
00:28:04,326 --> 00:28:13,175
Ciepłe lato, dużo słońca, więc mieliśmy wzrost energii z słońca, ale nie tylko tutaj.

188
00:28:13,256 --> 00:28:26,990
Łącznie rzecz biorąc, energia odnawialna, czyli słoneczna, wiatrowa, wodna, stanowiła 48% energii elektrycznej wyprodukowanej w Unii w zeszłym roku.

189
00:28:27,009 --> 00:28:28,070
Na drugim miejscu

190
00:28:28,877 --> 00:28:32,201
po słonecznej była energia wiatrowa.

191
00:28:32,221 --> 00:28:33,221
Tutaj to było 17%.

192
00:28:33,481 --> 00:28:39,548
Energia wiatrowa też wyprodukowała więcej energii niż gaz.

193
00:28:39,567 --> 00:28:43,571
I tak jak mówię, widać to w całej Unii.

194
00:28:43,592 --> 00:28:54,142
W 14 krajach Unii Europejskiej energia wiatrowa i słoneczna wygenerowały w zeszłym roku więcej energii elektrycznej niż wszystkie paliwa kopalne łącznie.

195
00:28:54,162 --> 00:28:57,265
Średnio dla całej Unii w ciągu ostatnich pięciu lat

196
00:28:57,548 --> 00:29:10,123
Udział energii wiatrowej i słonecznej wzrósł z 20% w 2020 do 30% w 2025, a w tym samym okresie czasu udział paliw kopalnych spadł z 37%,

197
00:29:10,643 --> 00:29:11,423
do 29%.

198
00:29:11,443 --> 00:29:19,051
Udział energii jądrowej i wodnej mniej więcej pozostał na tym samym poziomie tutaj.

199
00:29:19,071 --> 00:29:25,097
Oznacza to, że źródła kopalne, takie jak węgiel, powoli tracą na znaczeniu.

200
00:29:25,218 --> 00:29:33,346
Udział węgla w produkcji energii elektrycznej w Unii spadł do historycznego minimum i wynosił poniżej 10%.

201
00:29:33,405 --> 00:29:40,313
Trzeba pamiętać o tym, że 10 lat temu węgiel dostarczał prawie 25% energii elektrycznej w Europie.

202
00:29:41,238 --> 00:29:55,517
Co ciekawe, 19 krajów Unii Europejskiej w tym momencie nie korzysta w ogóle z energii węglowej, ewentualnie ma z węgla poniżej 5% energii produkowanej.

203
00:29:55,537 --> 00:30:06,672
Nawet w krajach takich jak Polska czy Niemcy, czyli krajach, które historycznie zawsze miały duże zużycie węgla, produkcja energii z węgla spadła do najniższych poziomów w historii.

204
00:30:07,748 --> 00:30:14,756
Jak wiadomo węgiel nie jest jedynym paliwem kupalnym wykorzystywanym w energetyce, jest jeszcze gaz.

205
00:30:14,836 --> 00:30:23,065
I tutaj akurat w 2025 roku produkcja energii elektrycznej z gazu wzrosła o 8%.

206
00:30:23,144 --> 00:30:33,856
Można powiedzieć, że wypełniła ona lukę, która została spowodowana spadkiem produkcji energii z wody, ale mimo tego,

207
00:30:34,563 --> 00:30:47,403
W długoterminowej perspektywie zużycie gazu w Unii spada i jest to, a przynajmniej powinien być, priorytet dla Unii Europejskiej, czyli ograniczenie zależności od gazu.

208
00:30:47,423 --> 00:30:48,163
Dlaczego?

209
00:30:48,203 --> 00:30:59,000
Dlatego, że gaz w Unii Europejskiej jest paliwem importowanym, co oznacza, że Unia jest podatna na czy to szantaż energetyczny, czy przerwy w dostawach,

210
00:30:58,980 --> 00:31:02,104
czy też na niekontrolowane wzrosty ceny.

211
00:31:02,124 --> 00:31:07,549
Po prostu Unia nie ma swojego gazu w takich ilościach, który by jej wystarczył.

212
00:31:07,569 --> 00:31:21,385
Dlatego odejście od tego gazu na rzecz paliw lub źródeł energii, które są na miejscu i są niezależne od innych, powinno być priorytetem unijnym.

213
00:31:21,405 --> 00:31:23,268
A dlaczego używamy gazu?

214
00:31:23,288 --> 00:31:28,953
Dlatego, że elektrownie gazowe mają tak naprawdę najmniejszą bezwładność.

215
00:31:29,490 --> 00:31:37,402
Najłatwiej jest je włączyć lub wyłączyć lub zmniejszyć lub zwiększyć produkcję w zależności od zapotrzebowania.

216
00:31:37,422 --> 00:31:50,640
Głównie używa się ich po to, żeby zbilansować sieć w momencie, kiedy np. słońce przestaje świecić albo wiatr przestaje wiać, ale tutaj też widać już pewne zmiany.

217
00:31:50,660 --> 00:31:56,528
W 2025 roku zostało zaobserwowane zwiększone wykorzystanie magazynów bateryjnych.

218
00:31:57,097 --> 00:32:15,402
co oznacza tak naprawdę możliwość wytwarzania energii w czasie, kiedy mamy słońce, wieje wiatr, ale zużycie jej w momentach, kiedy zużycie tej energii jest największe, czyli na chwilę obecną wtedy, kiedy zużycie gazu jest największe.

219
00:32:15,422 --> 00:32:25,114
I więc zwiększanie tego może ograniczyć zapotrzebowanie na gaz, a tak naprawdę docelowo całkowicie je zlikwidować.

220
00:32:33,160 --> 00:32:37,526
To by było na tyle na temat energetyki.

221
00:32:37,546 --> 00:32:47,721
Niedawno mówiłem o zakazie używania mediów społecznościowych dla dzieci i młodzieży wprowadzonym w Australii.

222
00:32:47,741 --> 00:32:57,455
Niedawno rząd brytyjski rozpoczął konsultację w sprawie podobnego zakazu mającego obowiązywać osoby poniżej 16 roku życia.

223
00:32:57,536 --> 00:33:02,323
Ma to być wprowadzone w ramach pakietu środków, które mają na celu ochronę dobrostanu młodych ludzi.

224
00:33:02,843 --> 00:33:16,845
Cały ten pakiet będzie też zawierał możliwość dla angielskiego inspektoratu edukacji, który otrzyma sprawozdania zasad dotyczących korzystania z telefonu w szkołach.

225
00:33:16,944 --> 00:33:21,071
Domyślnie oczekuje się, że szkoły będą wolne od telefonu.

226
00:33:23,178 --> 00:33:29,228
Co ciekawe, pomysł ten ma całkiem duże poparcie w parlamencie brytyjskim.

227
00:33:29,248 --> 00:33:40,005
Na chwilę obecną prowadzone są konsultacje w sprawie podjęcia dalszych środków mających na celu zapewnienie dzieciom bezpieczeństwa w internecie.

228
00:33:39,984 --> 00:34:05,470
I konsultacje te mają poszukiwać opinii rodziców, młodzieży i społeczeństwa po to, żeby określić potencjalną skuteczność tego zakazu, ale też ma to pozwolić na określenie, czy takie kontrole wieku mogłyby zostać wdrożone przez firmy zajmujące się mediami społecznościowymi, bo firmy mogłyby zostać zmuszone do usunięcia lub ograniczenia funkcji

229
00:34:05,450 --> 00:34:11,420
które napędzają konkursywne korzystanie z mediów społecznościowych przez dzieci i młodzież.

230
00:34:11,440 --> 00:34:16,788
Więc tutaj ma to pokazać, czy jest to technologicznie możliwe.

231
00:34:16,807 --> 00:34:22,277
Co ciekawe, słuchając polityków, jak już wspominałem,

232
00:34:22,257 --> 00:34:25,581
Generalnie wszyscy są za.

233
00:34:25,601 --> 00:34:27,525
Partia pracy to popiera.

234
00:34:27,545 --> 00:34:41,485
Konserwatyści, czyli partia chwilę obecną opozycyjna, też potwierdziła, że wprowadziłaby taki zakaz mediów społecznościowych dla osób poniżej 16 roku życia, gdyby byli u władzy.

235
00:34:41,505 --> 00:34:45,210
Popiera też to związek National Education Union,

236
00:34:46,000 --> 00:35:01,967
a także Stowarzyszenie Liderów Szkół i Uczelni w Wielkiej Brytanii, które też jest za, a wręcz nawet uważa, że rząd zbyt powoli reaguje na ryzyka online wobec dzieci.

237
00:35:01,947 --> 00:35:08,034
Co ciekawe, są też pomysły idące wręcz dalej.

238
00:35:08,135 --> 00:35:23,195
Istnieje na przykład poprawka, która wzywa do wprowadzenia w klasyfikacji wiekowej coś takiego jak mamy w filmach, która miałaby informować o tym, które social media powinny być ograniczone do których grup wiekowych.

239
00:35:23,175 --> 00:35:32,905
Czyli dzieci mogłyby na przykład mieć dostęp do niektórych social mediów od 12 roku życia, do niektórych od 15, do niektórych od 18 i tak dalej.

240
00:35:32,965 --> 00:35:48,442
Jednocześnie, na chwilę obecną przynajmniej, nie ma twardych dowodów, że wprowadzenie takiego zakazu może pozytywnie wpłynąć na dzieci i młodzież.

241
00:35:48,461 --> 00:35:48,762
Okej.

242
00:35:49,297 --> 00:36:08,458
Wiadomo, że social media nie wpływają pozytywnie, tylko negatywnie, ale do tej pory nikt nie udowodnił, że wprowadzenie zakazu to zmieni, bo jak wiadomo, ludzie, zwłaszcza kiedy im na tym zależy, potrafią kombinować.

243
00:36:08,518 --> 00:36:17,449
Mamy takie rozwiązania jak VPN i podobne, więc kwestia tego, jak ten zakaz miałby być wprowadzony i w jaki sposób miałby być egzekwowany.

244
00:36:18,947 --> 00:36:28,177
Na chwilę obecną Australia jest takim poligonem doświadczalnym, ale nie jest ona jedyna.

245
00:36:28,237 --> 00:36:46,197
26 stycznia, czyli 3 dni temu, ponagrywam to dzisiaj, 29, Zgromadzenie Narodowe we Francji przegłosowało poprawkę do ustawy zakazującej dostępu do mediów społecznościowych dla osób poniżej 15 roku życia.

246
00:36:46,257 --> 00:36:47,637
Według prezydenta Macrona

247
00:36:48,242 --> 00:37:02,425
Prawo ma wejść w życie od 30 września tego roku, na początek roku szkolnego, a same platformy będą miały czas do końca tego roku na dezaktywację wszystkich kont niezgodnych z ograniczeniami wiekowymi.

248
00:37:02,445 --> 00:37:06,032
Francuzi nie ograniczają się tylko do tego.

249
00:37:06,092 --> 00:37:15,347
Ustawa ta wprowadzi również całkowity zakaz używania smartfonów we wszystkich francuskich szkołach, czyli w szkołach podstawowych, gimnazjach i liceach.

250
00:37:16,271 --> 00:37:31,686
Projekt nakazuje też stworzenie listy platform szkodliwych, czyli całkowicie zakazanych, oraz listy platform mniej szkodliwych, które będą dostępne, ale wyłącznie za zgodą rodziców.

251
00:37:31,746 --> 00:37:43,137
Według sondaży 73% Francuzów popiera takie rozwiązanie, czyli ograniczenia dostępu do mediów społecznościowych dla osób poniżej 15 roku życia.

252
00:37:43,157 --> 00:37:45,360
Czy to jest tylko francuski pomysł w Unii?

253
00:37:45,480 --> 00:37:46,161
Nie.

254
00:37:46,327 --> 00:37:51,733
W zeszłym roku, w listopadzie, Parlament Europejski przegłosował rezolucję.

255
00:37:52,134 --> 00:38:07,231
Rezolucję, czyli nie obowiązujące prawo, ale coś, co jest niewiążące prawnie, ale bardzo znaczące i powinno wskazywać kierunek rozwoju dla krajów.

256
00:38:07,271 --> 00:38:15,641
Rezolucję, która właśnie ma w sobie wiele rekomendacji dotyczących ochrony nieletnich w internecie.

257
00:38:15,621 --> 00:38:26,338
Między innymi jedną z tych rekomendacji jest wiek minimum 16 lat dla dostępu do mediów społecznościowych, platform wideo oraz AI.

258
00:38:26,398 --> 00:38:38,237
Według tej rekomendacji dzieci w wieku między 13 a 15 roku życia mogłyby mieć warunkowo dostęp do takich rzeczy, ale wyraźnie za zgodą rodziców

259
00:38:38,858 --> 00:38:45,652
a dzieci poniżej 13 roku życia miałyby całkowity zakaz korzystania z takich usług.

260
00:38:45,672 --> 00:38:53,230
Ma to ochronić dzieci i młodzież przed zgubnym wpływem mediów społecznościowych.

261
00:38:53,250 --> 00:38:56,277
Dodatkowo rekomenduje się też zakaz

262
00:38:57,505 --> 00:39:13,684
używania przez platformy funkcji uzależniających, takie jak autoplay, algorytmy oparte na zaangażowaniu widza, czy też pozwalanie na takie niekończące się scrollowanie, czyli generowanie się feedu na żywo.

263
00:39:13,744 --> 00:39:25,217
Ale też ma to być ochrona przed eksploatacją komercyjną, czyli przed przeciskaniem reklam i też przed influencerami.

264
00:39:25,501 --> 00:39:46,750
Jak już mówiłem, rezolucja to nie jest prawo, to nie jest wiążące dla państw członkowskich, więc każdy kraj może wprowadzić swoje zasady, może wprowadzić inne granice wiekowe, jednakże rezolucja jest czymś, co stanowi silny sygnał dla krajów, co powinny zrobić i w jakim kierunku powinny iść.

265
00:39:54,813 --> 00:40:03,742
W poprzednim odcinku mówiłem dużo o sieci społecznościowej BlueSky, ale nie jest to jedyna sieć społecznościowa.

266
00:40:03,762 --> 00:40:24,481
Generalnie sieci społecznościowe szybko się rozwijają i tutaj na czele tej zmiany są zdecentralizowane protokoły, które zamiast polegać na pojedynczych platformach, takich jak Twitter czy Facebook, to zdecentralizowane protokoły pozwalają użytkownikom łączyć się w różnych aplikacjach

267
00:40:24,461 --> 00:40:39,795
czyli korzystać z różnych aplikacji do połączenia z tą samą siecią, ale też trzymać kontrolę nad swoją tożsamością, zmniejszyć zależność od korporacji, zwiększać kontrolę nad swoimi danymi.

268
00:40:39,876 --> 00:40:54,469
I głównymi trzema najbardziej wyrażniającymi się takimi protokołami to jest ActivityPub, czyli Fediverse, ATProto, czyli BlueSky, o którym wspominałem ostatnim razem, oraz Nostr.

269
00:40:54,449 --> 00:41:13,255
Niektóre z tych platform stały się bardziej popularne, inne mniej, ale może abstrahując od tego, przejdźmy bardziej do tego, jakie są ich podejścia do decentralizacji i jakie to daje mocne, ale też jakie to ma słabe strony.

270
00:41:13,275 --> 00:41:21,586
Fediverse to jest zbiór zdecentralizowanych sieci społecznościowych, które łączy to, że używają protokołu ActivityPub.

271
00:41:21,567 --> 00:41:29,260
Jest to protokół opracowany przez W3C, czyli World Wide Web Consortium.

272
00:41:29,340 --> 00:41:39,559
Jest on zalecanym standardem i został zaprojektowany tak, aby umożliwić współpracę różnych platform społecznościowych, co oznacza, że użytkownicy na jednej platformie

273
00:41:39,860 --> 00:41:45,931
mogą czy to śledzić, czy wchodzić w interakcje z użytkownikami z innej platformy.

274
00:41:45,951 --> 00:41:58,695
ActivityPub zyskał bardzo na popularności w momencie, kiedy Twitter został przejęty przez Elona Muska i wtedy jedną z najbardziej znanych aplikacji stał się Mastodon.

275
00:42:00,463 --> 00:42:03,891
Ale nie tylko Mastodon korzysta z Fediverse.

276
00:42:03,931 --> 00:42:08,800
Mamy tutaj też Peertube, czyli zdecentralizowaną alternatywę dla YouTube'a.

277
00:42:08,820 --> 00:42:14,231
Mamy Pixelfit, czyli można powiedzieć taki odpowiednik Instagrama.

278
00:42:14,291 --> 00:42:19,923
Mamy Miski, to jest taka platforma do mikroblogingu.

279
00:42:21,472 --> 00:42:27,900
Więc jest tutaj dużo, dużo możliwości.

280
00:42:28,179 --> 00:42:40,574
Mamy też alternatywę dla Reddita i tak dalej, więc nie jest to tak, że ActivityPub jako protokół ogranicza w jakikolwiek sposób Fediverse.

281
00:42:40,594 --> 00:42:42,255
A jak to działa?

282
00:42:42,315 --> 00:42:45,179
Protokół pozwala na federację.

283
00:42:45,318 --> 00:42:50,804
Federację, czyli tak naprawdę różne serwery mogą się ze sobą komunikować.

284
00:42:51,510 --> 00:43:07,019
Z punktu widzenia użytkownika wystarczy, że mam konto na jednym serwerze, jak którymkolwiek, ale mogę śledzić, wchodzić w interakcje, komentować, przeglądać użytkowników na różnych serwerach.

285
00:43:07,039 --> 00:43:09,704
Czyli nie jestem ograniczony tylko do swojego serwera.

286
00:43:10,360 --> 00:43:15,364
Ba, często jest tak, że nie jestem ograniczony tylko do swojej aplikacji.

287
00:43:15,425 --> 00:43:37,025
Mogę na przykład mieć konto na serwerze Mastodono, czyli można powiedzieć odpowiedniku dawnego Twittera, obecnego X-a, a za jej pomocą dokonywać interakcji z użytkownikami na przykład Pixelfit, czyli odpowiednika Instagrama, czy PeerTube, czy jakichkolwiek innych aplikacji korzystających z ActivityPub.

288
00:43:38,913 --> 00:43:44,038
Każdy serwer jest obsługiwany niezależnie, czyli każdy ma swoich własnych administratorów.

289
00:43:44,117 --> 00:43:54,989
Ci administratorzy mają kontrolę nad zasadami, mogą być moderatorami albo ustanawiać moderatorów na tym serwerze.

290
00:43:55,010 --> 00:43:59,755
Każdy ma, może mieć swój zestaw zasad.

291
00:43:59,775 --> 00:44:05,780
Jeżeli instancja, czyli dany serwer zostanie zamknięta albo nie wiem, użytkownik zostanie zbanowany,

292
00:44:07,177 --> 00:44:17,114
to oznacza to wtedy, że użytkownik traci swoje konto i musi utworzyć sobie nowe konto na innym serwerze.

293
00:44:17,135 --> 00:44:32,240
Jeżeli chodzi o BlueSky, no to mówiłem o tym ostatnio, ale tak w wielkim skrócie, jest to alternatywa dla zcentralizowanych mediów społecznościowych, która na chwilę obecną

294
00:44:33,351 --> 00:44:51,911
ma jedynego i oficjalnego klienta, czyli BlueSky, i mimo że self-hosting jest technicznie możliwy, to cały ekosystem obraca się wokół BlueSky Social, co sprawia, że decentralizacja jest bardzo ograniczona.

295
00:44:51,931 --> 00:44:56,996
I naprawdę, jeżeli ktoś nie słuchał poprzedniego odcinka, to zapraszam.

296
00:44:56,976 --> 00:45:09,938
A w skrócie, protokół 80Proto działa na zasadzie takiej, że BlueSky używa identyfikatorów dla kont zwanych DID, ale konta są nadal zarządzane centralnie.

297
00:45:09,958 --> 00:45:21,516
Teoretycznie protokół pozwala użytkownikom przełączać się między różnymi usługami, ale klucze użytkownika są kontrolowane przez administratora głównego serwera, czyli BlueSky.

298
00:45:23,065 --> 00:45:39,481
I w praktyce BlueSky jest wysoko zcentralizowany, ponieważ zdecydowana większość użytkowników polega na głównym serwerze, który jednocześnie może blokować inne samodzielne hostowane serwery.

299
00:45:39,501 --> 00:45:42,483
I tutaj właśnie wchodzą te ograniczenia co do self-hostingu.

300
00:45:42,503 --> 00:45:50,052
Serwery są ograniczone co do ilości użytkowników, a BlueSky może się z nimi federować, ale nie musi.

301
00:45:51,532 --> 00:45:55,717
Kolejnym protokołem zetentralizowanym jest Nostr.

302
00:45:55,737 --> 00:46:13,253
Nostr tak naprawdę zaczął się bardzo mocno rozwijać w 2023 roku, po tym jak otrzymał rekomendacje od zwolenników Bitcoina, ale też od ludzi takich jak Jack Dorsey czy Edward Snowden.

303
00:46:13,273 --> 00:46:19,059
Nostr jest typowym protokołem, więc nie jest związany z żadną aplikacją.

304
00:46:19,039 --> 00:46:33,438
Do jego obsługi jest wiele aplikacji klientów takich jak Damus, czyli klient na iOS, Amethyst na Androida, wiele takich multiplatformowych klientów typu Snort, NOS, Primal, Iris.

305
00:46:33,458 --> 00:46:37,762
Część z nich może działać po prostu webowo, część jako aplikacje.

306
00:46:37,782 --> 00:46:39,445
Jak działa Nostr?

307
00:46:39,465 --> 00:46:43,449
Nostr jest oparty na relayach, czyli przekaźnikach.

308
00:46:43,469 --> 00:46:47,815
Jest to ciekawostka, bo Nostr nie opiera się na serwerach.

309
00:46:49,599 --> 00:46:59,204
Użytkownicy publikują wiadomość do przekaźnika lub wielu przekaźników, a przekaźniki są po prostu nadawcami tych danych.

310
00:47:00,146 --> 00:47:08,516
Tak jak mówiłem, nie opiera się on na serwerach, czyli nie mamy tutaj jakiejś jednej z centralizowanej tożsamości użytkownika.

311
00:47:08,596 --> 00:47:16,885
W Nostr użytkownik tak naprawdę ma parę kluczy kryptograficznych, czyli klucz prywatny i klucz publiczny.

312
00:47:17,005 --> 00:47:22,851
I to jest wszystko, co jest mu potrzebne do interakcji z protokołem.

313
00:47:22,891 --> 00:47:26,695
Nie ma tutaj żadnego konta użytkownika, nazw użytkowników,

314
00:47:26,675 --> 00:47:30,759
które są powiązane z jakimiś konkretnymi serwerami.

315
00:47:30,778 --> 00:47:35,963
Nostr jako protokół jest całkowicie odporny na cenzurę.

316
00:47:35,983 --> 00:47:49,318
Wynika to właśnie z tego, że tożsamości oparte są na kluczach, czyli żaden organ, żaden centralny organ nie może zablokować konta, czy go usunąć.

317
00:47:49,338 --> 00:47:51,400
I ma to oczywiście swoje plusy i minusy.

318
00:47:52,155 --> 00:47:55,518
Jednym z takich jest kwestia moderacji.

319
00:47:55,599 --> 00:48:05,307
Moderacja może odbywać się albo na poziomie klienta, czyli samemu możemy blokować konta, których nie chcemy widzieć, albo na poziomie przekaźnika.

320
00:48:05,347 --> 00:48:09,693
Tylko, że jak już wspominałem, przekaźniki po prostu przekazują dane.

321
00:48:09,733 --> 00:48:17,519
Nawet jeżeli jeden przekaźnik zablokuje użytkownika, to nadal może on korzystać z innych przekaźników.

322
00:48:17,539 --> 00:48:20,862
Co to oznacza dla użytkownika?

323
00:48:21,215 --> 00:48:29,166
W każdej aplikacji Nostr można dodać sobie przekaźniki, jakie chcemy używać.

324
00:48:29,186 --> 00:48:50,394
Więc jeżeli jakiś przekaźnik, na przykład przykładowo, blokowałby wszystkie wpisy ze słowem niebieski, możemy po prostu usunąć go z listy przekaźników, które chcemy używać, jeżeli chcemy mieć wiadomości o słowie niebieskim i wybrać sobie inne przekaźniki i nadal to widzieć.

325
00:48:50,847 --> 00:48:53,653
Stąd właśnie jest ta odporność na cenzurę.

326
00:48:53,735 --> 00:48:59,831
Nie ma tutaj fizycznej możliwości by coś zablokować na poziomie całej sieci.

327
00:48:59,891 --> 00:49:07,371
Można to zablokować na jednym przekaźniku, ale każdy użytkownik może sobie wybrać przekaźniki z których chce korzystać.

328
00:49:09,780 --> 00:49:19,871
Jeżeli chodzi o taką prawdziwą decentralizację, to Nostr na chwilę obecną jest najlepszym protokołem ze wszystkich.

329
00:49:19,931 --> 00:49:20,954
Dlaczego?

330
00:49:21,204 --> 00:49:32,802
Właśnie to co mówię, zdecentralizowana tożsamość, czyli konto powiązane z kluczem kryptograficznym, nie z serwerem.

331
00:49:32,822 --> 00:49:40,715
Tak jak wspomniałem, nie ma możliwości zablokowania jakichś wiadomości na poziomie sieci, nie ma też możliwości zbanowania konta.

332
00:49:40,695 --> 00:49:45,559
Po prostu nie ma.

333
00:49:45,579 --> 00:49:49,083
Dodatkowo swoboda dla użytkownika.

334
00:49:49,103 --> 00:50:02,856
Każdy użytkownik może wybrać sobie przekaźniki, które chce używać, których nie chce używać, więc każdy użytkownik może zdefiniować sobie na przykład, co chce widzieć, a co nie.

335
00:50:02,896 --> 00:50:10,702
Jeżeli chce, mogę wybrać sobie przekaźniki, które oficjalnie mówią, że na przykład banują jakieś określone słowa, zwroty

336
00:50:10,682 --> 00:50:12,103
I tak dalej.

337
00:50:12,123 --> 00:50:17,789
Jeżeli nie, mogę korzystać z innych.

338
00:50:17,809 --> 00:50:20,512
Czy polecam Nostr?

339
00:50:20,532 --> 00:50:22,114
I tak, i nie.

340
00:50:22,195 --> 00:50:26,778
Nostr jest wciąż nowym rozwiązaniem.

341
00:50:26,798 --> 00:50:29,402
Wciąż rozwijającym się.

342
00:50:29,481 --> 00:50:38,090
Oznacza to, że nie ma aż tylu świetnie dopracowanych aplikacji w porównaniu np. do ActivityPath.

343
00:50:39,505 --> 00:50:46,436
ale jest to można powiedzieć bolączka wieku dziecięcego i każdy z systemów kiedyś to przechodził.

344
00:50:46,456 --> 00:50:50,322
Po drugie, kwestia używania nostr.

345
00:50:50,342 --> 00:50:55,371
Przez to, że nie ma centralnych serwerów, nie ma centralnej moderacji,

346
00:50:57,494 --> 00:51:00,418
Zupełnie inaczej buduje się feed.

347
00:51:00,538 --> 00:51:08,327
W nostr na przykład nie da się ustawić sobie tagów, które chcę followować.

348
00:51:08,387 --> 00:51:13,974
Nie mogę sobie ustawić feeda, żeby mi wyświetlał wiadomości po tagu.

349
00:51:14,054 --> 00:51:15,876
W nostr to tak nie działa.

350
00:51:15,936 --> 00:51:27,449
Mogę owszem szukać wiadomości z określonym słowem czy tagiem, ale mój feed będzie wyświetlał mi wiadomości tylko od osób, które mam dodane do obserwowanych.

351
00:51:28,882 --> 00:51:31,288
Czy to wada czy zaleta?

352
00:51:31,327 --> 00:51:33,373
To dużo zależy od użytkownika.

353
00:51:33,432 --> 00:51:41,371
Jeżeli ktoś chce mieć leniwe podejście, na zasadzie wrzucę sobie pięć tagów, które lubię i feed mi się wygeneruje,

354
00:51:42,836 --> 00:52:03,934
no to Nostr nie jest idealnym rozwiązaniem dla niego, aczkolwiek to też się da obejść, bo są aplikacje klienckie do Nostr, które używają własnych proxy przekaźników, czyli właśnie takich proxy, które zbierają wpisy z różnych przekaźników

355
00:52:03,914 --> 00:52:08,742
i pozwalają na ich filtrowanie po tagu.

356
00:52:08,762 --> 00:52:22,503
Tylko, że tutaj jesteśmy uzależnieni do tego, co na danym proxy będzie, czyli co ktoś administrujący tym proxy ustawił, co chce zbierać z jakich przekaźników, z jakiej części sieci.

357
00:52:22,523 --> 00:52:29,313
Dla kogoś, kto chce mieć pełną kontrolę nad swoim feedem, Nostr jest idealnym rozwiązaniem.

358
00:52:30,744 --> 00:52:38,137
Więc tutaj każdy z użytkowników musi po prostu samemu ocenić, czy jest to sieć dla niego, czy nie.

359
00:52:38,177 --> 00:52:42,284
Czy bardziej ceni sobie wygodę, czy niezależność.

360
00:52:42,304 --> 00:52:51,858
Czy bardziej ceni to, że nie musi nic robić i ma gotowego feeda, jak w BlueSky'u, czy raczej to, że ma pełną kontrolę nad tym, co widzi.

361
00:52:55,753 --> 00:52:59,117
A tak naprawdę, co polecam?

362
00:52:59,157 --> 00:53:01,440
Polecam po prostu samemu spróbować.

363
00:53:01,559 --> 00:53:03,802
Zobaczyć, jak to działa.

364
00:53:03,822 --> 00:53:08,628
Zawsze można z tego zrezygnować.

365
00:53:08,648 --> 00:53:10,949
No i to by było chyba na tyle na dziś.

366
00:53:10,989 --> 00:53:12,851
Dziękuję za wysłuchanie.

367
00:53:12,891 --> 00:53:15,956
Dzisiaj wyszedł dość długi odcinek.

368
00:53:15,976 --> 00:53:19,119
I zapraszam do kolejnego odcinka.

369
00:53:19,139 --> 00:53:20,920
Powinien być za tydzień.

370
00:53:21,001 --> 00:53:21,762
Do usłyszenia.