1
00:00:26,864 --> 00:00:33,448
Dzień dobry, nazywam się Marcin Lis i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu What the Fox says.

2
00:00:33,490 --> 00:00:56,225
W dzisiejszym odcinku usłyszycie trochę o zielonej energii, trochę o energii jądrowej, o tym jak powstały gry strategiczne planszowe, o przestrzeganiu prawa w Europolu, ale zaczniemy od lenistwa.

3
00:01:03,796 --> 00:01:06,099
A dlaczego lenistwa?

4
00:01:06,179 --> 00:01:25,350
A no właśnie, w dzisiejszym świecie, w którym żyjemy, w którym produktywność stała się najwyższą cnotą, zapomnieliśmy my jako ludzie, że to właśnie w takich chwilach lenistwa, pozornej bezczynności, w takich momentach rodzą się najbardziej przełomowe idee.

5
00:01:26,882 --> 00:01:45,453
I chociaż współczesna kultura narzuca nam przymus, można powiedzieć, takiego nieustającego działania, to historia i nauka pokazują, że stan spoczynku umysłu jest niezbędnym elementem procesu twórczego, no i też takiej zdrowej higieny psychicznej po prostu.

6
00:01:45,493 --> 00:01:51,878
Więc przekonanie, że każda chwila, każda minuta naszego życia musi być wypełniona konkretnym zadaniem,

7
00:01:52,879 --> 00:02:02,584
jest błędem, które prowadzi po prostu do wyczerpania, ale też, że przede wszystkim, do wyjałowienia naszej ludzkiej wyobraźni.

8
00:02:02,625 --> 00:02:18,354
Bezczynność jako taka nie powinna być utożsamiana z lenistwem, ale postrzegana powinna być jako taki aktywny stan regeneracji, w którym mózg dokonuje syntezy informacji i łączy różne, czasami wręcz odległe od siebie fakty w nowe konfiguracje.

9
00:02:20,181 --> 00:02:31,866
Kiedy mamy taki moment, że przestajemy świadomie skupiać się na konkretnym celu, w naszym umyśle dochodzi do głosu tzw. sieć aktywności spoczynkowej.

10
00:02:31,887 --> 00:02:37,588
Jest to część mózgu odpowiedzialna za introspekcję i kreatywne rozwiązywanie problemów.

11
00:02:37,628 --> 00:02:49,895
Wielu wielkich myślicieli, wynalazców, dokonywało swoich najważniejszych odkryć właśnie wtedy, gdy odchodzili od biurek, pozwalając myślom błądzić bez narzuconego kierunku.

12
00:02:51,503 --> 00:03:03,752
Warto zauważyć, że aktualnie ewolucja technologii informacyjnych drastycznie ograniczyła takie naturalne przerwy, które mamy w ciągu dnia, które wcześniej pełniała nuda lub spokojna obserwacja otoczenia.

13
00:03:03,772 --> 00:03:18,143
Dzisiaj każdą wolną chwilę, czy to jest przerwa w pracy, czy czekanie na przystanku, natychmiast, bezustannie zapełniamy bodźcami, które płyną z urządzeń na typu telefony, tablety itd.,

14
00:03:18,984 --> 00:03:23,155
co uniemożliwia naszemu mózgowi wejście w taki tryb głębokiej refleksji.

15
00:03:24,949 --> 00:03:38,813
Ten brak przestrzeni na bycie samemu ze swoimi myślami sprawia, że stajemy się odbiorcami gotowych treści, ale tracimy zdolność do generowania własnych, takich swoich, autentycznych koncepcji.

16
00:03:38,834 --> 00:03:50,677
Psychologia wskazuje, że chroniczne unikanie bezczynności osłabia naszą odporność psychiczną i sprawia, że stajemy się bardziej podatni na stres, ponieważ nie dajemy sobie czasu na przetworzenie emocji i doświadczeń.

17
00:03:51,342 --> 00:04:01,771
Paradoks polega na tym, że aby być bardziej efektywnym w dłuższej perspektywie, musimy umieć marnować czas w sposób świadomy i pozbawiony poczucia winy.

18
00:04:01,792 --> 00:04:15,704
Musimy rozumieć, że czas spędzony np. na patrzeniu w okno lub na spacerze bez konkretnego celu nie jest czasem straconym, lecz powinniśmy go traktować jako inwestycję w naszą sprawność intelektualną.

19
00:04:15,764 --> 00:04:26,052
Współczesny model pracy często promuje obecność i widoczne działanie zamiast realnych efektów, co często zmusza nas do symulowania, udawania zajętości.

20
00:04:26,072 --> 00:04:27,512
Nawet wtedy, kiedy tak naprawdę

21
00:04:28,180 --> 00:04:31,803
nasz mózg wolałby mieć przerwę.

22
00:04:31,884 --> 00:04:53,021
A tymczasem prawdziwa innowacja wymaga czasu, możliwości pojawienia się, więc nie może zajść pod presją zegara, ciągłego poganiania, nieustannych powiadomień na telefonie, więc musimy przywrócić szacunek do bezczynności.

23
00:04:54,704 --> 00:05:02,134
Bo jest to jedyna droga do zachowania jasnego umysłu w świecie, w którym żyjemy, który jest przyładowany informacjami.

24
00:05:03,672 --> 00:05:19,302
Umiejętność odcięcia się od zewnętrznych wymagań i pozwolenia sobie na taki stan nic nierobienia, pozwala nam na powrót potem, czy to do pracy czy do życia, z nową perspektywą i nową energią.

25
00:05:19,403 --> 00:05:24,187
Ostatecznie to właśnie takie momenty, momenty ciszy, braku aktywności,

26
00:05:24,807 --> 00:05:36,230
To one definiują naszą zdolność do rozumienia świata, ale też nas samych, co stanowi fundament, na którym budujemy nasze najbardziej wartościowe osiągnięcia.

27
00:05:36,290 --> 00:05:49,815
Zachowanie równowagi między działaniem a spoczynkiem nie jest luksusem, lecz biologiczną i intelektualną koniecznością, o której w pędzie codzienności zbyt często zapominamy.

28
00:05:49,935 --> 00:05:58,944
Dlatego, jeżeli macie czasami wyżytus imienia, że macie chwilę nic nierobienia, odpuśćcie sobie.

29
00:05:58,983 --> 00:06:03,187
To jest naturalne, to jest coś, co jest nam potrzebne.

30
00:06:03,208 --> 00:06:08,512
Nasz mózg potrzebuje takiej chwili, by sobie wszystko przetworzyć, po swojemu poukładać.

31
00:06:10,257 --> 00:06:18,264
by te nasze neurony i połączenia między nimi jakoś popracowały, przegryzły się przez to.

32
00:06:18,305 --> 00:06:29,375
Często w takich momentach nasza podświadomość może przepracować różne wspomnienia, sytuacje, które się zdarzyły, informacje, których się dowiedzieliśmy.

33
00:06:29,415 --> 00:06:36,440
Dzięki temu później jest nam dużo łatwiej o nich myśleć, nad nimi się zastanawiać, coś z nich wyciągnąć.

34
00:06:37,901 --> 00:06:45,351
Więc nie bójmy się takiego świadomego, ale świadomego rozsądnego lenistwa.

35
00:06:54,351 --> 00:06:58,012
Mówiłem, że będzie o energii jądrowej.

36
00:06:58,052 --> 00:07:07,355
No więc wyobraźcie sobie, mamy jedną z najlepiej finansowanych firm, pracującą nad energią termojądrową.

37
00:07:07,396 --> 00:07:09,495
Nie jądrową, tylko właśnie termojądrową.

38
00:07:09,536 --> 00:07:20,339
I nagle ta firma ogłasza, że zanim zrealizuje marzenie o fuzji, najpierw zbuduje zwykły, standardowy reaktor rozszczepieniowy.

39
00:07:20,360 --> 00:07:21,379
Brzmi zaskakująco?

40
00:07:23,002 --> 00:07:34,865
Troszeczkę tak, ale jednak to właśnie jest strategia, jaką obrała amerykańska spółka ZAP Energy, która właśnie dotychczas skupiała się wyłącznie na fuzji jądrowej.

41
00:07:34,884 --> 00:07:50,387
ZAP Energy, czyli spółka, która dysponuje ponad 300 milionami dolarów kapitału, doszła do wniosku, że mimo dekad badań, komercyjne reaktory fuzyjne nie będą gotowe wystarczająco szybko, aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na energię.

42
00:07:51,139 --> 00:08:01,928
Zwłaszcza, że ze strony centrów danych, których zużycie prądu ma potroić się do 2030 roku, to zapotrzebowanie jest ciągle rosnące.

43
00:08:01,988 --> 00:08:06,452
Firmy technologiczne potrzebują energii już dziś, a fuzja, choć...

44
00:08:06,572 --> 00:08:10,994
Obiecująca wciąż wymaga co najmniej dekady prac naukowych.

45
00:08:11,053 --> 00:08:23,817
Dlatego ZAP Energy postanowił dodać do swojego portfolio także klasyczne reaktory jądrowe, widząc w obu technologiach więcej podobieństw niż różnic.

46
00:08:23,858 --> 00:08:30,180
Nowa prezes ZAP Energy podkreśla, że fuzja i rozstrzepienie to dwie strony tego samego medalu.

47
00:08:30,259 --> 00:08:36,101
Dzieli je wprawdzie inny proces fizyczny, ale łączy wiele wspólnych wyzwań inżynierskich i regulacyjnych.

48
00:08:37,543 --> 00:08:44,424
Rozszerzenie działalności ma przyspieszyć rozwój firmy, a także przynieść pierwsze przychody już w ciągu roku.

49
00:08:44,465 --> 00:08:54,988
Te mogą pochodzić nie tylko z kontraktów rządowych, ale także z tzw. płatności milowych, czyli wpłat od firm rezerwujących moc produkcyjną na przyszłość.

50
00:08:55,048 --> 00:09:05,890
Jest to model, który sprawdził się np. w przemyśle półprzewodnikowym, gdzie firmy finansowały rozwój technologii rezerwując sobie na przyszłość

51
00:09:07,889 --> 00:09:13,115
czyli kupując coś, czego jeszcze nie było, co dopiero zostanie stworzone.

52
00:09:13,154 --> 00:09:17,097
ZAP Energy nie zamierza budować klasycznych, dużych reaktorów jądrowych.

53
00:09:17,995 --> 00:09:31,018
Zamiast tego mają zamiar postawić na małe, modularne reaktory, oparte na projekcie opracowanym niegdyś przez Toshibę i Japoński Instytut Badawczy, czyli na projekcie zwanym 4S.

54
00:09:31,077 --> 00:09:35,379
Jest to konstrukcja chłodzona stopioną solą.

55
00:09:35,399 --> 00:09:45,121
Chociaż sam ten projekt nigdy nie został zrealizowany, to firma zapewnia, że nie wiąże się z nim żaden problem prawny związany z własnością intelektualną.

56
00:09:46,042 --> 00:09:55,769
Firma też liczy, że popyt na energię jądrową w latach 30. będzie na tyle duży, że znajdzie klientów mimo wejścia na rynek z opóźnieniem względem swoich konkurentów.

57
00:09:57,716 --> 00:09:59,336
Czy to dobry ruch?

58
00:09:59,356 --> 00:10:12,441
No cóż, ZAP Energy argumentuje, że doświadczenie zdobyte przy budowie reaktorów przyspieszy pracę nad fuzją, chociażby np. w zakresie testowania materiałów, systemów zasilania czy nawiązywania relacji z regulatorami.

59
00:10:12,500 --> 00:10:20,423
Tym bardziej, że amerykańska Komisja Regulacyjna ds. Energii Jądrowej traktuje fuzję i rozszczepienie jako odrębne technologie.

60
00:10:21,495 --> 00:10:29,780
Co oznacza, że doświadczenie z jednej dziedziny nie zawsze będzie się przekładać bezpośrednio na drugą.

61
00:10:29,821 --> 00:10:41,888
Niezależnie od tego, czy TAP Energy uda się zrealizować ich plany, ich decyzja pokazuje jak dynamiczny, ale też jak bardzo pełen niespodzianek jest rynek energii jądrowej.

62
00:10:43,278 --> 00:10:57,933
Firmy, które przez lata pracowały nad nowymi projektami, aktualnie szukają nowych źródeł przychodów, a inwestorzy wyczekują okazji, ale też oczekują zysków już teraz, a nie za 10 lat.

63
00:10:58,014 --> 00:11:01,336
A jednocześnie świat potrzebuje energii.

64
00:11:01,397 --> 00:11:04,760
Energii, dużo energii i jak najszybciej.

65
00:11:04,801 --> 00:11:05,902
Najlepiej na wczoraj.

66
00:11:14,163 --> 00:11:22,303
A skoro mówimy o energii, to nie można nie wspomnieć o tym, co wydarzyło się 22 kwietnia tego roku w Wielkiej Brytanii.

67
00:11:23,913 --> 00:11:26,394
Tego dnia padł historyczny rekord.

68
00:11:26,413 --> 00:11:37,259
Przez godzinę aż 98,8% energii elektrycznej wyprodukowanej w Wielkiej Brytanii pochodziło ze źródeł zeroemisyjnych.

69
00:11:37,339 --> 00:11:49,085
To nie tylko nowy rekord, ale też dowód na to, że brytyjski system energetyczny jest coraz bardziej zdolny do bezpiecznego funkcjonowania na bazie odnawialnych źródeł.

70
00:11:49,951 --> 00:11:56,258
Tego samego dnia gaz ziemny zanotował historycznie niski udział w miksie energetycznym, zaledwie 1,2%.

71
00:11:56,878 --> 00:12:08,568
To oznacza, że praktycznie cała energia potrzebna do zasilania 28 mln gospodarstw domowych i 5 mln firm w Wielkiej Brytanii pochodziła ze źródeł zeroemisyjnych.

72
00:12:10,370 --> 00:12:12,192
A to nie koniec takich wiadomości.

73
00:12:13,498 --> 00:12:16,320
Energetyka słoneczna również bije rekordy.

74
00:12:16,360 --> 00:12:31,467
Tego samego dnia moce produkowane przez panele słoneczne podłączone do sieci dystrybucyjnej osiągnęły łącznie prawie 15 GW, a następnego dnia 15,4 GW, pobijając poprzedni rekord.

75
00:12:31,508 --> 00:12:40,232
To pokazuje jak dynamicznie rozwija się sektor i fotowoltaiki, i też ogólnie energii zielonej.

76
00:12:43,495 --> 00:12:50,961
I można też zapomnieć, że 4 tygodnie wcześniej mieliśmy rekord energii wyprodukowanej z wiatru.

77
00:12:50,980 --> 00:12:57,404
Wtedy wiatr wyprodukował prawie 24 GW energii.

78
00:12:57,465 --> 00:13:10,573
Dyrektor operacyjna Narodowego Operatora Systemu Energetycznego Wielkiej Brytanii podkreśla, że takie dni i te rekordy dowodzą, iż system jest w stanie bezpiecznie funkcjonować przy dużym udziale odnawialnych źródeł energii.

79
00:13:12,926 --> 00:13:27,070
Minister Energii dodaje, że każdy nowy rekord w energetyce odnawialnej to krok w kierunku ochrony Brytyjczyków przed wahaniami cen paliw kopalnych oraz wzmacnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju.

80
00:13:27,129 --> 00:13:40,493
Kilka odcinków temu mówiłem o tym, że w 2025 roku odnawialne źródła energii, czyli wiatr, słońce, hydroenergetyka i biomasa wyprodukowały łącznie aż 44% brytyjskiej energii elektrycznej.

81
00:13:43,057 --> 00:13:56,769
Rząd planuje podwoić moc lądowych farm wiatrowych i poczworzyć, a tak to się wymawia, poczwórnie zwiększyć moc morskich farm wiatrowych do 2030 roku.

82
00:13:56,788 --> 00:14:06,557
I chce, aby ilość energii słonecznej zasilającej domy i firmy była dwa i pół razy większa niż obecnie do końca tej dekady.

83
00:14:06,658 --> 00:14:09,379
Ale takie zmiany zachodzą nie tylko w Wielkiej Brytanii.

84
00:14:11,029 --> 00:14:23,624
W Irlandii, której kiedyś niemal całe zapotrzebowanie państwa irlandzkiego było zaspokajane przez elektrownię wodną nad rzeką Shannon.

85
00:14:23,664 --> 00:14:23,884
Dziś

86
00:14:25,407 --> 00:14:26,667
Są inne problemy.

87
00:14:26,706 --> 00:14:48,413
Dziś ta elektrownia dostarcza zaledwie 2% irlandzkiej energii, a Irlandia stała się zależna od importowanego gazu i ropy, o których, jak na pewno wiecie, aktualnie ich ceny poszły w górę ze względu na małą wojenkę na Bliskim Wschodzie.

88
00:14:48,472 --> 00:14:55,115
Aktualnie Irlandia ma jedne z najwyższych rachunków za prąd w zachodniej Europie.

89
00:14:55,602 --> 00:15:07,150
Średnia cena megawattogodziny w Irlandii w marcu tego roku wynosiła prawie 130 euro, podczas gdy w tym samym czasie w Hiszpanii było to 43 euro.

90
00:15:07,250 --> 00:15:12,073
Ale Irlandia poczyniła ogromne postępy w zakresie odnawialnych źródeł energii.

91
00:15:14,259 --> 00:15:26,432
Dane z projektu Green Collective pokazują, że w dniu św. Patryka w tym roku odnawialne źródła energii pokrywała prawie 90% zapotrzebowania na energię elektryczną przez większość dnia w Irlandii.

92
00:15:30,082 --> 00:15:42,287
Kluczem do sukcesu Irlandii, czyli tak naprawdę do obniżenia cen prądu, jest przyspieszenie inwestycji w odnawialne źródła energii, ale też w magazynowanie tej energii.

93
00:15:43,346 --> 00:15:48,389
W planach w Irlandii są takie projekty jak np. farmy wiatrowe u wybrzeży Waterfordu.

94
00:15:49,389 --> 00:15:56,297
Rząd irlandzki ma zamiar poświęcić dostępne środki, aby jak najszybciej realizować te inwestycje.

95
00:15:56,336 --> 00:16:10,410
Ale trzeba pamiętać o tym, że system oparty na źródłach energii, takich jak wiatr, które są jednak źródłami zmiennymi, wymaga magazynów energii na dużą skalę, aby zapewnić elastyczność, no i też utrzymanie tych niskich kosztów prądu.

96
00:16:12,961 --> 00:16:23,606
Kolejnym krokiem jest budowa wydajnej i dobrze połączonej sieci energetycznej, która umożliwi przepływ taniej czystej energii tam, gdzie jest ona najbardziej potrzebna.

97
00:16:25,495 --> 00:16:43,250
Rząd Irlandzki negocjuje wykorzystanie Unijnego Funduszu Infrastrukturalnego Connecting Europe Facility o wartości 80 mln euro, tak aby europejskie, ale też prywatne środki mogły zwiększyć połączenie Irlandii z sąsiadami Europy.

98
00:16:43,370 --> 00:16:49,591
ale też ulopszyć istniejącą sieć, co w efekcie przyczyni się do obniżenia cen energii.

99
00:16:49,610 --> 00:16:55,633
Na przykład jednym z takich pomysłów jest Interconnector Celtic, który ma połączyć Irlandię z Francją.

100
00:16:55,673 --> 00:17:03,514
Ma on zostać uruchomiony w 2028 roku i w efekcie dać dostęp do tańszej obecnie francuskiej energii.

101
00:17:03,533 --> 00:17:10,536
Trwają również rozmowy na temat innych połączeń z Wielką Brytanią, jeszcze raz z Francją, ale gdzie indziej, ale też z Hiszpanią.

102
00:17:14,748 --> 00:17:42,305
Więc chociaż Irlandia jeszcze przez najbliższych kilka, może 10 lat będzie musiała polegać m.in. na gazie, to inwestycje w odnawialne źródła energii, magazyny i interkonektory to droga do tym razem irlandzkiej zależności energetycznej.

103
00:17:42,345 --> 00:17:43,925
A skoro jesteśmy przy energii,

104
00:17:45,186 --> 00:17:50,729
Tak może lekka dygresja, ale jednak temat związany też z energią.

105
00:17:50,749 --> 00:18:10,537
Wyobraźcie sobie, że każda latarnia uliczna, koło której przechodzicie, koło którą mijacie, nie tylko oświetla drogę, ale też monitoruje dróg drogowy, generuje przychody dla miasta, pomaga trenować sztuczną inteligencję.

106
00:18:10,557 --> 00:18:11,978
Brzmi trochę jak science fiction, nie?

107
00:18:13,559 --> 00:18:17,542
Ale okazuje się, że nie, że to już jest rzeczywistość.

108
00:18:17,563 --> 00:18:31,794
Brytyjska firma Conflow Power Group podpisała umowę z jednym z nigeryjskich stanów na wdrożenie aż 50 tysięcy inteligentnych latarni, które mają działać jako rozproszone centrum danych.

109
00:18:31,834 --> 00:18:32,515
Te latarnie to

110
00:18:33,513 --> 00:18:45,263
Takie śmieszne urządzonka, nazywane przez nie iLamp, w których każdy jest wyposażony w panel słoneczny, baterie oraz niskoprądowy komputer z układem Nvidia.

111
00:18:45,324 --> 00:18:49,288
Ten komputerek zużywa zaledwie 15 W energii.

112
00:18:49,307 --> 00:18:55,313
Dzięki temu mogą być one zasilane wyłącznie energią słoneczną, nie obciążając sieci energetycznej.

113
00:18:56,638 --> 00:19:17,690
Cała idea tutaj polega na tym, że mimo, że każdy z tych komputerków nie jest jakoś strasznie mocny, to połączone one w sieci, tysiące takich latareń mogą wspólnie dostarczyć moc obliczeniową porównywalną do tradycyjnego centrum danych, tyle że rozproszoną, ekologiczną, niezależną od zewnętrznych źródeł energii.

114
00:19:19,481 --> 00:19:24,689
Prezes firmy tłumaczy, że kluczem do sukcesu jest miniaturyzacja układów scalonych.

115
00:19:24,729 --> 00:19:32,098
Dzięki temu możliwe jest umieszczenie wydajnego komputera wewnątrz słupa latarni.

116
00:19:32,179 --> 00:19:37,365
Co ważne, układ jest tak zaprojektowany, że w przypadku próby kradzieży po prostu ulegnie zniszczeniu.

117
00:19:39,026 --> 00:19:51,490
Według firmy jest to ważne, bo firma uważa, że gdyby ktoś dowiedział się, że wewnątrz latarni znajduje się sprzęt warty 2000 dolarów, który można po prostu wyjąć i go używać, no to mogliby mieć w tej problem.

118
00:19:53,018 --> 00:19:57,759
Jednakże system iLamp to nie tylko centrum danych.

119
00:19:57,799 --> 00:20:09,444
Każde z nich może być wyposażone w kamery ze sztuczną inteligencją, które są zdolne do wykrywania wykroczeń drogowych, takich jak np. przekraczanie prędkości, niezapięte pasy czy nieprawidłowe parkowanie.

120
00:20:11,884 --> 00:20:18,186
Latarnie takie działają w szpitalu w Warwickshire w Wielkiej Brytanii.

121
00:20:18,227 --> 00:20:24,328
Działają one na parkingu, monitorując ruch i rozpoznając numery rejestracyjne samochodu.

122
00:20:24,388 --> 00:20:38,452
Firma negocjuje też z różnymi władzami lokalnymi w Stanach Zjednoczonych, gdzie ich produkty miałyby służyć nie tylko monitorowaniu ruchu, ale też do rozpoznawania twarzy, np. w celu identyfikacji osób poszukiwanych lub zaginionych.

123
00:20:40,063 --> 00:20:50,653
Conflow Power Group zapewnia, że technologia będzie wyrażana wyłącznie we współpracy z władzami lokalnymi i z pełnym poszanowaniem obowiązujących przepisów prawnych.

124
00:20:50,673 --> 00:20:55,638
Jednakże, jak zawsze, mamy plusy i minusy.

125
00:20:55,679 --> 00:21:02,045
W tym przypadku są to eksperci, którzy podchodzą do tego pomysłu z ostrożnością.

126
00:21:04,356 --> 00:21:17,390
Specjaliści z branży centrów danych zwracają uwagę, że choć iLAMP mogą sprawdzić się w mniejszych zastosowaniach AI, to nie zastąpią potężnych centrów danych niezbędnych do trenowania zaawansowanych modeli językowych.

127
00:21:17,430 --> 00:21:26,699
Problemem tutaj może być nie tylko sama moc obliczeniowa, ale też opóźnienia w komunikacji pomiędzy poszczególnymi urządzeniami, które jednak są od siebie oddalone.

128
00:21:28,962 --> 00:21:45,038
Mimo wszystko specjaliści widzą też fakt, że iLAMP mogą być uzupełnieniem dla dużych centrów danych, działając jako takie lokalne punkty dostępowe, czyli podobnie jak stacje bazowe sieci komórkowych.

129
00:21:45,117 --> 00:21:48,300
A czy sam pomysł spina się finansowo?

130
00:21:48,320 --> 00:21:48,721
No cóż.

131
00:21:49,772 --> 00:21:53,435
Model biznesowy firmy opiera się na zielonych obligacjach.

132
00:21:53,496 --> 00:22:05,683
Oznacza to, że przychody z wynajmu mocy obliczeniowej iLAMP dla firm zajmujących się sztuczną inteligencją mają być przeznaczone dla inwestorów, którzy sfinansują instalacje i utrzymanie latań.

133
00:22:05,703 --> 00:22:16,311
W przypadku Nigerii stan katsina będzie zarabiać na karach za wykroczenia drogowe wykrywane przez kamery, a po trzech latach firma będzie pobierać 20% tych przychodów.

134
00:22:17,688 --> 00:22:31,616
Jednocześnie iLamp mają zapewnić mieszkańcom darmowy dostęp do internetu, a przy okazji przyczynić się do poprawy bezpieczeństwa na ulicach, właśnie dzięki monitorowaniu sytuacji w czasie rzeczywistym.

135
00:22:31,676 --> 00:22:40,762
Afryka to dość oczywiste ze względu na obfitość słońca, ale też najbardziej, powiedziałbym, elastyczne przepisy.

136
00:22:42,112 --> 00:22:46,355
jest dla Conflow Power Group kluczowym rynkiem.

137
00:22:46,375 --> 00:22:51,540
Latarnie te mają być produkowane w Maroku, ale też na Tajwanie i na Łotwie.

138
00:22:51,560 --> 00:22:58,667
Jednakże firma planuje też uruchomienie fabryki montażowej w samej Katsinie.

139
00:23:02,301 --> 00:23:30,977
Doradca ds. energii stanu Katsina podkreśla, że dzięki systemowi ILAMP stan ten stanie się domem dla pierwszego w Afryce rozproszonego centrum danych opartego na sztucznej inteligencji i jego zdaniem technologia ta może przynieść bezpieczniejsze ulice, przeciwdziałanie przestępczości, monitoring w takim, można powiedzieć, czasie rzeczywistym, w real time, ale też zapobieganie terroryzmowi.

140
00:23:32,413 --> 00:23:39,877
a dodatkowo, czym wspominam, darmowy publiczny internet i zyski dla stanu.

141
00:23:39,938 --> 00:23:53,146
Więc z tego punktu widzenia stan ten widzi potencjalne duże korzyści dla siebie i dla społeczeństwa w wykorzystaniu takiego systemu.

142
00:23:53,227 --> 00:23:59,590
A firma, co oczywiste, widzi tutaj możliwości rozwoju i zarabiania na tym.

143
00:23:59,631 --> 00:24:02,173
Więc można powiedzieć, wszyscy zadowoleni?

144
00:24:05,496 --> 00:24:07,096
wyjdzie w praktyce.

145
00:24:07,156 --> 00:24:25,506
Jak już wspominałem, ponieważ mamy tutaj mieć system monitoringu na żywo, powiązany ze sztuczną inteligencją, czyli z możliwością rozpoznawania twarzy, zawsze są pytania o prywatność, o to, czy nie jest to krok za daleko.

146
00:24:25,605 --> 00:24:33,910
Ale ponieważ przepisy w Afryce tego nie zabraniają, no to cóż, firma tylko na tym korzysta.

147
00:24:43,501 --> 00:24:48,904
we wstępie zapowiedziałem, że będę mówić dzisiaj też o strategicznych grach planszowych.

148
00:24:50,365 --> 00:25:00,310
To jest bardzo ciekawy temat, bo czy kiedykolwiek zastanawialiście się, jak powstały współczesne gry fabularne, na przykład takie jak Dungeons & Dragons?

149
00:25:02,071 --> 00:25:02,291
To jest

150
00:25:02,688 --> 00:25:15,253
Bardzo ciekawa historia, nawiązująca do gier wojennych, która zaczęła się w pruskich kwaterach wojskowych na początku XIX wieku.

151
00:25:15,334 --> 00:25:17,454
Ale zacznijmy od początku.

152
00:25:17,494 --> 00:25:20,276
Wszystko zaczęło się od szachów.

153
00:25:20,316 --> 00:25:25,278
Szachy przez wieki służyły nie tylko rozgrywce, ale też jako narzędzie do studiowania sztuki wojennej.

154
00:25:27,140 --> 00:25:34,565
Już w XVII wieku ludzie widzieli w nich sposób na doskonalenie umiejętności przywódczych.

155
00:25:34,625 --> 00:25:49,316
Szachy pomagały uczyć się rozstawiać jednostki, zarządzać nimi, pomagały zrozumieć różne linie ataku, czyli generalnie czynić z ludzi lepszych dowódców.

156
00:25:49,415 --> 00:25:52,638
Ale jednocześnie szachy miały swoje ograniczenia.

157
00:25:52,679 --> 00:25:54,640
Ruchy figur były ściśle określone,

158
00:25:55,902 --> 00:26:09,146
Mieliśmy zawsze tą samą płaską planszę, więc pojawiło się pytanie, co zrobić, żeby lepiej zrozumieć taktykę militarną.

159
00:26:09,207 --> 00:26:13,067
I tutaj pojawił się pan Johann Helwig.

160
00:26:13,107 --> 00:26:23,632
Na przełomie XVIII i XIX wieku zasugerował on, żeby zamiast skomplikowanych jednostek szachowych skupić się na trzech podstawowych typach wojsk.

161
00:26:24,619 --> 00:26:27,521
piechocie, kawalerii i altireli.

162
00:26:28,742 --> 00:26:35,547
To był pierwszy krok w stronę gier, które miały służyć edukacji przyszłych oficerów.

163
00:26:35,586 --> 00:26:44,333
Prawdziwa rewolucja nadeszła jednak z panem Georgem Venturi, który wprowadził skalę do mapy.

164
00:26:44,413 --> 00:26:46,054
On zadał proste pytanie.

165
00:26:46,094 --> 00:26:50,195
Jaką odległość reprezentuje każde pole na planszy?

166
00:26:50,236 --> 00:26:52,758
Jak daleko żołnierz może przemieścić się w ciągu dnia?

167
00:26:54,144 --> 00:26:58,929
I też zaczął się zastanawiać, jak to przełożyć na realistyczną grę.

168
00:26:58,949 --> 00:27:06,135
Pan Venturini chciał, aby gra była nie tylko zabawą, ale też narzędziem, które łączy ustawienia gry z jej systemem.

169
00:27:06,155 --> 00:27:16,605
A to z kolei pozwoliło na obliczanie, jak daleko może strzelać artyleria, co na przykład stało się kluczowe, gdy technologia pozwoliła na coraz dalszy zasięg broni.

170
00:27:16,664 --> 00:27:17,546
Ale to nie koniec.

171
00:27:18,967 --> 00:27:19,807
Ojciec i syn...

172
00:27:21,127 --> 00:27:26,112
Panowie von Reisfitz posunęli sprawy jeszcze dalej.

173
00:27:26,152 --> 00:27:29,115
Starszy Reisfitz zrezygnował z siatki na planszy.

174
00:27:29,134 --> 00:27:38,021
Zamiast tego zaproponował budowanie modeli terenu w określonej skali i używanie linijki do mierzenia odległości, jaką mogły pokonać oddziały.

175
00:27:38,061 --> 00:27:42,546
Jego syn, który był altererzystą, wprowadził kolejne nowinki.

176
00:27:42,605 --> 00:27:45,188
Symulacje systemowe i prawdopodobieństwo.

177
00:27:48,573 --> 00:27:56,096
W 1824 roku połączył to pomysły z użyciem kości do gry i tabel wyników walki i to była rewolucja.

178
00:27:56,116 --> 00:28:04,981
W tym momencie gra nie polegała już na przesuwaniu pionków jak w szachach, ale na pisaniu rozkazów, które przekazywało się posłańcowi granemu przez sędziego.

179
00:28:05,061 --> 00:28:09,403
A sędzia korzystając z kości i tabel decydował co dzieje się na polu bitwy.

180
00:28:09,683 --> 00:28:13,326
Gracz na koniec otrzymywał jedynie raport polowy.

181
00:28:13,365 --> 00:28:19,670
Na przykład treści, próbowaliśmy zająć wyznaczoną pozycję i wszyscy zginęli.

182
00:28:19,690 --> 00:28:27,055
W tym samym czasie w Prusach, gdzie armia była ograniczona przez okupację napoleońską, naukowcy wojskowi szukali sposobów, aby uzyskać przewagę.

183
00:28:28,364 --> 00:28:33,749
I gry wojenne stały się narzędziem, które miały pomóc w przygotowaniu do przyszłych starć.

184
00:28:33,769 --> 00:28:46,359
I chociaż trudno jest jednoznacznie udowodnić, czy takie gry przyczyniły się do sukcesów militarnych Prus, to z pewnością wpłynęły na rozwój myślenia probabilistycznego i strategicznego.

185
00:28:48,527 --> 00:29:06,625
Bardzo ciekawe jest to, jak właśnie te ówczesne gry wojenne przypominają współczesne gry turowe, w których każde pole na planszy może reprezentować inny teren, np. bagno, las, równiny, co automatycznie wpływa na prędkość poruszania się jednostek.

186
00:29:06,664 --> 00:29:12,830
Znacza to, że Venturini i Rajswicowie położyli podwaliny pod to, co dzisiaj znamy jako gry strategiczne.

187
00:29:16,848 --> 00:29:19,532
A dlaczego akurat Niemcy?

188
00:29:19,593 --> 00:29:27,265
Co było powodem, że to w Niemczech tak bardzo rozwinęły się gry strategiczne, gry wojenne?

189
00:29:27,305 --> 00:29:32,732
No cóż, tak naprawdę potrzeba znalezienia sposobu na pokonanie armii francuskiej.

190
00:29:35,740 --> 00:29:42,684
Dzięki przez tą potrzebę niemieccy stracedzy szukali nowych, innowacyjnych rozwiązań.

191
00:29:42,744 --> 00:29:50,288
Więc statystyki, pomiary, przewidywania, to wszystko stało się kluczowe.

192
00:29:50,329 --> 00:29:55,792
Różni niemieccy naukowcy zaproponowali, że symulacje mogą pomóc w analizie różnych gałęzi wojskowości.

193
00:29:55,813 --> 00:30:03,377
I to właśnie w takim środowisku, gdzie liczyła się precyzja i zdolność przewidywania, gry wojenne znalazły swoje miejsce.

194
00:30:05,063 --> 00:30:28,150
W 1824 roku młodszy Reisfitz wprowadził koncepcję sędziego, który decydował o wynikach akcji graczy na podstawie rzutów kości i tabeli, gdzie gracze nie wiedzieli, jakie są dokładne akcje, co się dzieje, a mieli jedynie tylko pisać rozkazy, tak jakby byli prawdziwymi dowódcami na polu bitwy i potem uzyskiwali informację, co się stało.

195
00:30:28,911 --> 00:30:36,878
to został wprowadzony dodatkowy taki element niepewności, który tak naprawdę odzwierciedlać miał realia wojny.

196
00:30:36,898 --> 00:30:46,567
W efekcie, gdy Prusy odzyskały swoją potęgę militarną, okazało się, że ich armia jest dużo bardziej skuteczna niż się spodziewało.

197
00:30:46,627 --> 00:30:50,392
Wiele osób wówczas uważało, że to właśnie dzięki grom wojennym.

198
00:30:51,291 --> 00:30:52,432
Czy to prawda?

199
00:30:52,472 --> 00:30:54,273
No cóż.

200
00:30:54,294 --> 00:31:05,659
Trudno to udowodnić, bo nie mamy możliwości przeprowadzenia badań, co by było bez gier, żeby porównać to do sytuacji z grami.

201
00:31:05,719 --> 00:31:06,900
Ale jedno jest pewne.

202
00:31:06,920 --> 00:31:20,547
Myślenie strategiczne, probabilistyczne, przygotowywanie się na różne scenariusze, ale też odgrywanie ról w symulacjach to umiejętności, które z pewnością mają wpływ na skuteczność działań wojennych.

203
00:31:24,623 --> 00:31:26,263
Czy to koniec?

204
00:31:26,304 --> 00:31:27,703
Nie.

205
00:31:27,723 --> 00:31:30,884
Gry wojenne ewoluowały dalej.

206
00:31:30,904 --> 00:31:32,865
W XX wieku A.G.

207
00:31:32,905 --> 00:31:40,347
Wells opublikował Little Wars, co zapoczątkowało hobbystyczne gry wojenne.

208
00:31:40,367 --> 00:31:41,509
Tutaj taka ciekawostka.

209
00:31:41,568 --> 00:31:50,872
Te gry często koncentrowały się bardziej na takich historycznych, romantycznych wręcz bitwach, a nie na realiach współczesnej wojny.

210
00:31:54,894 --> 00:32:00,736
Podobnie było z innymi grami planszowymi, na przykład takimi jak wydawanymi przez Avalon Hill.

211
00:32:00,776 --> 00:32:17,222
Często dotyczyły one pierwszej lub drugiej wojny światowej, więc można było odegrać historię, ale ciężko było na nich uczyć się walki zgodnej z aktualnym stanem technologicznym.

212
00:32:17,262 --> 00:32:24,705
Tymczasem w świecie wojskowym, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, gry wojenne rozwijały się w zupełnie innym kierunku.

213
00:32:27,257 --> 00:32:35,863
W Stanach Zjednoczonych klasyczne gry wojenne odegrały kluczową rolę w rozwoju nowych gier symulacyjnych.

214
00:32:35,883 --> 00:32:42,728
W Stanach Zjednoczonych powstały gry, które skupiały się nie tyle na samej taktyce, co na strategii i dyplomacji.

215
00:32:42,807 --> 00:32:45,809
A jednym z najsłynniejszych przykładów jest gra Diplomasji.

216
00:32:48,724 --> 00:33:02,631
Grze tej nie liczyła się czysta siła militarna, a bardziej czyła się umiejętność nawiązywania sojuszy, ale też zdradzania sojuszników w odpowiednim momencie.

217
00:33:02,691 --> 00:33:17,018
To odzwierciedlało realia polityki zimnowojennej, gdzie tak naprawdę była taka sytuacja, że prawdziwa wojna toczyła się wtedy na polu politycznym, a nie wojskowym.

218
00:33:18,337 --> 00:33:47,133
W latach 60. w Stanach Zjednoczonych zaczęto przeprowadzać ćwiczenia polityczne, które były po raz pierwszy takimi typowymi grami fabularnymi dla wojska, ale właśnie takimi politycznymi, gdzie uczestnicy wcielali się w rolę szefów państw, dowódców wojskowych, czy też ministrów, co stwarzało ramy właśnie takiej gry fabularnej.

219
00:33:47,192 --> 00:33:48,173
To w takich grach

220
00:33:50,700 --> 00:33:57,262
Ludzie ćwiczyli swoje umiejętności na sucho.

221
00:33:57,282 --> 00:34:07,967
Dla tych, którzy znają system np. Dungeons & Dragons, jestem pewien, że zobaczyli już pewne podobieństwa tutaj.

222
00:34:08,007 --> 00:34:20,391
Bo właśnie na takich grach fiskowych został może nie tyle zbudowany, co zainspirowany system m.in. Dungeons & Dragons.

223
00:34:22,581 --> 00:34:31,887
Dlatego trzeba pamiętać, że gry fabularne, gry strategiczne to nie tylko rozrywka.

224
00:34:31,967 --> 00:34:43,954
To także narzędzia, które pomagają nam zrozumieć złożoność ludzkich działań, ale też nauczyć się strategii, nauczyć się podejmowania różnych decyzji.

225
00:34:43,974 --> 00:34:48,717
Można się też uczyć symulować,

226
00:34:49,253 --> 00:34:55,635
sprawdzać granice tego, co jest możliwe właśnie na planszy.

227
00:34:55,655 --> 00:35:09,864
Dlatego kiedy siądziecie do planszy, pomyślcie sobie o tym, że może nie przy identycznej, ale podobnej planszy 200 lat temu siedzieli i ćwiczyli ruscy oficerowie wojskowi.

228
00:35:17,192 --> 00:35:19,594
A teraz troszkę inny temat.

229
00:35:19,614 --> 00:35:28,740
Na początek zastanówmy się, czy żeby chronić prawo, można złamać prawo?

230
00:35:28,820 --> 00:35:32,264
Właśnie do takiej sytuacji doszło w Europolu.

231
00:35:32,284 --> 00:35:38,548
Okazuje się, że instytucja powołana do stania na straży prawa przez lata operowała

232
00:35:41,639 --> 00:35:45,164
Delikatnie nazwijmy to w cieniu swoich własnych przepisów.

233
00:35:45,204 --> 00:35:58,494
Dziennikarskie śledztwo ujawniło istnienie nieoficjalnego systemu informatycznego, który stał się głównym narzędziem analitycznym agencji, mimo że całkowicie wymykał się prawnym i technicznym rygorom ochrony danych osobowych.

234
00:36:00,188 --> 00:36:07,875
Podstawą był system o nazwie Computer Forensic Network, chociaż formalnie powstał on w 2012 roku.

235
00:36:07,914 --> 00:36:10,896
Miał służyć do wstępnej obrótki cyfrowych dowodów.

236
00:36:10,956 --> 00:36:19,364
Szybko ewoluował on w gigantyczne repozytorium danych określane przez byłych pracowników Europolu mianem czarnej dziury.

237
00:36:19,384 --> 00:36:24,668
Do 2019 roku system ten zgromadził dwa petabajty danych.

238
00:36:25,027 --> 00:36:31,992
co czyniło go ponad 400 razy większym od oficjalnej, legalnie nadzorowanej bazy Europolu.

239
00:36:32,012 --> 00:36:54,605
W praktyce oznaczało to, że 99% operacyjnych zasobów agencji znajdowało się w środowisku, które nie posiadało podstawowych mechanizmów kontroli dostępu ani rejestrowania zmian w plikach itp. Kluczowym momentem dla rozwoju tego systemu był rok 2015 i tragiczne ataki terrorystyczne w Paryżu.

240
00:36:56,090 --> 00:37:11,851
Wtedy to właśnie ogromna presja i szybkie dostarczenie wyników sprawiła, że kraje członkowskie zaczęły przesyłać do Europolu masowe ilości surowych danych, w tym np. bilingi telefoniczne tysięcy osób, które znalazły się choćby w pobliżu miejsc zamachów.

241
00:37:12,356 --> 00:37:15,418
mimo że nie były one o nic podejrzane.

242
00:37:15,478 --> 00:37:29,889
Zamiast trafiać do systemów podlegających ścisłej weryfikacji, te informacje były deponowane w CFN, gdzie analitycy mogli je przetwarzać bez ograniczeń czasowych, ale też bez ograniczeń narzuconych przez unijne prawo.

243
00:37:32,518 --> 00:37:40,722
Wewnętrzny audyt przeprowadzony w 2019 roku przez Inspektora Ochrony Danych Osobowych obnażył skalę problemu.

244
00:37:40,742 --> 00:37:48,969
Okazało się, że system, który miał służyć jedynie do informatyki śledczej, stał się platformą do rutynowej analizy kryminalnej.

245
00:37:49,028 --> 00:38:01,177
Co więcej, Europol przez lata ukrywał istnienie tego środowiska oraz tajnego narzędzia analitycznego o nazwie Pressure Cooker przed Europejskim Inspektorem Ochrony Danych.

246
00:38:01,317 --> 00:38:18,099
Rak transparentności doprowadził do sytuacji, w której agencja przetwarzała dane milionów osób nie mając do tego prawa, a wielu pracowników posiadało uprawnienie administratora, co pozwalało na modyfikowanie lub usuwanie informacji bez pozostawiania śladów.

247
00:38:18,159 --> 00:38:21,201
A co to było to narzędzie Proszer Cooker?

248
00:38:21,221 --> 00:38:30,302
No cóż, było to narzędzie zbudowane w trybie, jak oczywiście awaryjnym, do błyskwiecznego zbierania informacji z otwartego internetu.

249
00:38:32,070 --> 00:38:43,010
Samo jego istnienie przez lata było ukrywane przed organami nadzorczymi, co pozwalało analitykom omiliać procedury zgodności prawnej, ale też zasady minimalizacji danych.

250
00:38:45,836 --> 00:39:07,106
Jak wspomniałem, konfrontacja z rzeczywistością nastąpiła, gdy Europejski Inspektor Ochrony Danych rozpoczął dochodzenie, które ujawniło, że Europol rutynowo i bezterminowo przechowuje dane osób bez żadnego związku z przestępczością, które nie są o nic oskarżone, które nie są o nic podejrzane.

251
00:39:07,889 --> 00:39:21,320
W styczniu 2022 roku inspektor wydał nakaz usunięcia wszystkich danych, które nie przeszły procesu kategoryzacji w ciągu 6 miesięcy od ich otrzymania, co wywołało polityczne trzęsienie ziemi.

252
00:39:21,380 --> 00:39:32,469
Agencja Europol broniła się argumentując, że wykonanie tego nakazu sparaliżuje walkę z terroryzmem, ponieważ fizycznie niemożliwe jest przetworzenie tak ogromnej ilości danych w tak krótkim czasie.

253
00:39:33,893 --> 00:40:02,525
To, co wydarzyło się później, wielu ekspertów uznaje za bardzo niebezpieczny precedens dla europejskiej demokracji, ponieważ zamiast dostosować się do decyzji regulatora, Komisja Europejska przy wsparciu państw członkowskich oczywiście, przeforsowała nowelizację zarządzania Europolu, a nowe przepisy, które weszły w życie w czerwcu 2022 roku, zawierały zapisy legalizujące wstecz wszystkie praktyki zakwestionowane przez inspektora.

254
00:40:03,751 --> 00:40:14,659
co wszystkie organizacje tak naprawdę zajmujące się prawami cyfrowymi określiły mianem stworzenia pralni danych, trochę tak podobnie do pralni pieniędzy.

255
00:40:16,161 --> 00:40:28,309
Dzięki tej zmianie agencja zyskała prawo do przetwarzania dużych zbiorów danych bez kategoryzacji przez okres nawet do 3 lat oraz możliwość bezpośredniego otrzymywania informacji od podmiotów prywatnych.

256
00:40:29,744 --> 00:40:42,177
Chociaż oficjalnie te zmiany mają służyć skuteczniejszej walce z przestępczością, to jednocześnie znacząco osłabiły one niezależny nadzór nad agencją.

257
00:40:42,237 --> 00:40:53,047
We wrześniu 2023 roku Sąd Unii Europejskiej ostatecznie oddalił skargę inspektora, uznając, że regulator nie ma uprawnień do kwestionowania aktów legislacyjnych w takim trybie.

258
00:40:54,722 --> 00:41:10,514
W efekcie tego na początku 2026 roku Europejski Inspektor Ochrony Danych ogłosił zakończenie monitorowania systemu Europolu, mimo że agencja nie wdrożyła wszystkich zaleceń dotyczących bezpieczeństwa.

259
00:41:11,869 --> 00:41:30,914
Decyzja ta oznacza, że Europol wchodzi w nową fazę życia jako agencja dysponująca nie tylko potężnymi narzędziami analitycznymi i sztuczną inteligencją, ale też znacznie większą swobodą działania niż kiedykolwiek wcześniej.

260
00:41:30,954 --> 00:41:37,896
Jednocześnie pokazuje ona, jak łatwo w dobie walki z przestępczością

261
00:41:39,472 --> 00:41:48,454
Można szybko i łatwo poświęcić zasady ochrony prywatności dla doraźnej skuteczności.

262
00:41:48,534 --> 00:42:02,639
Ale też pokazuje, jak raz utracona kontrola nad sposobem przetwarzania danych jest potem praktycznie niemożliwa do odzyskania na drodze prawnej.

263
00:42:02,659 --> 00:42:05,559
A Wy, czy wiedząc to, czujecie się teraz bezpieczniej?

264
00:42:08,724 --> 00:42:10,547
I to by było tyle na dzisiaj.

265
00:42:10,586 --> 00:42:13,190
Dziękuję za wysłuchanie tego odcinka.

266
00:42:13,230 --> 00:42:15,672
Zapraszam za tydzień.

267
00:42:15,711 --> 00:42:19,695
Za tydzień będzie o finansach i podatkach.

268
00:42:19,755 --> 00:42:26,382
Oczywiście nie tylko, ale to będzie główny motyw przewodni odcinka.

269
00:42:26,422 --> 00:42:28,324
Zapraszam i do usłyszenia.